စိတ်ကြွရောဂါ သို့မဟုတ် စိတ်ကျရောဂါမျိုးရိုးဗီဇရှိပါသလား။
လာမှုတွေအရ စိတ်ကြွရောဂါ၊ အထူးသဖြင့် အပြင်းထန်ဆုံး အမျိုးအစားမှာ ပြင်းထန်တဲ့ မျိုးရိုးဗီဇ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခု ရှိတယ်လို့သိရပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေဟာ schizophrenia (စိတ်ကစဉ့်ကလျားရောဂါ) ရဲ့ ထင်ရှားတဲ့ မျိုးရိုးဗီဇအန္တရာယ်တွေကို နားလည်ဖို့ လုပ်ဆောင်နေပါတယ်။
စိတ်ကျန်းမာရေးနဲ့ အာရုံကြောဆိုင်ရာ စိတ်ရောဂါတွေအတွက် ပြင်းထန်တဲ့ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ တွန်းအားတွေဟာ လူနည်းစုမှာ ရှိတယ်လို့ ဆေးပညာနဲ့ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ပါမောက္ခ ဒေါက်တာအီမီယာကန်နီက ပြောပါတယ်။
“နှလုံး ကျန်းမာရဲ့လားလို့ မေးချင်တဲ့အခါ နှလုံးစစ်ဆေးဖို့ နည်းလမ်းရှိပါတယ်။ မင်းရဲ့ သွေးလွှတ်ကြောတွေရဲ့ အထူကို တိုင်းတာတဲ့နည်းလမ်းတစ်ခုရှိတယ်။ နှလုံးခုန်နှုန်း၊ သွေးပေါင်ချိန်နဲ့ EKG တွေကို ငါတို့မှာ တိုင်းတာနိုင်တယ်၊ ဒါပေမဲ့ မင်းရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးရဲ့ ပုံရိပ်ကို နားလည်ချင်တဲ့အခါ၊ အဲဒါနဲ့ ပတ်သက်ပြီး တိကျတဲ့ ပမာဏနည်းတဲ့ အတိုင်းအတာတွေပဲ ရှိပါသေးတယ်။ ဒါကြောင့် မျိုးရိုးဗီဇက အဲဒါကို ဘယ်လို အကျိုးသက်ရောက်သလဲဆိုတာ နားလည်ဖို့ နည်းနည်း ပိုခက်ပါတယ်။”
အော်တစ်ဇင်မျိုးရိုးဗီဇ ရှိပါသလား။
အော်တစ်ဇင်ဟာ တိကျတဲ့ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို နားလည်နိုင်စေဖို့ သိပ္ပံပညာရဲ့ ‘တိုးတက်မှုများ ပြုလုပ်ခြင်း” အမျိုးအစားမှာ ကျရောက်နေတဲ့ တခြားရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်တယ်လို့ ဒေါက်တာ ကန်နီက ပြောပါတယ်။
CDC ရဲ့အဆိုအရ မျိုးရိုးဗီဇ၊ ဇီဝဗေဒနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင် ဟာ အရေးကြီးတဲ့အချက် တွေဖြစ်တယ်လို့ ပညာရှင်တွေက သိထားကြပါတယ်။
“မိသားစုဝင်ထဲက တစ်ယောက်ယောက်မှာ Autism spectrum disorder (ASD) ရှိရင် ASD နဲ့ ကလေးရနိုင်ခြေ ပိုများနိုင်ပါတယ်” လို့ အေဂျင်စီရဲ့ ဝဘ်ဆိုက်က ဆိုပါတယ်။ အသက်ကြီးတဲ့ မိဘတွေ ရှိခြင်း၊ ခက်ခဲစွာမွေးဖွားခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်အတွင်း ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းတွေဟာ ASD ဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးမြင့်စေနိုင်တဲ့ အကြောင်းရင်းတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
အော်တစ်ဇင်ဟာ ရှုပ်ထွေးကြောင်း ဘော့စတွန်ကလေးဆေးရုံမှ ကလေးအထူးကုဆရာဝန်နဲ့ အထီးကျန်ဆန်သော SPARK လေ့လာမှုရဲ့အဓိက စုံစမ်းစစ်ဆေးသူ ဒေါက်တာဝင်ဒီချွန်းက ရှင်းပြပါတယ်။
အခုအချိန်မှာ အော်တစ်ဇင်ရှိတဲ့လူတွေအတွက် မျိုးရိုးဗီဇစစ်ဆေးမှုတွေမှာ လူတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက်သာ သူတို့ အော်တစ်ဇင်ဖြစ်ရခြင်းရဲ့ အဓိကအကြောင်းရင်းက မျိုးရိုးဗီဇကြောင့်လို့ ဆိုပါတယ်။
“တစ်ခုတည်းသော မျိုးရိုးဗီဇ အဖြေကို ပြန်ရတဲ့သူတွေ အများစုဟာ ဥာဏ်ရည် မသန်စွမ်းသူတွေ၊ ဝက်ရူးပြန်ရောဂါ၊ တခြားဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပြဿနာကြီးတွေရှိတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တွေ ဖြစ်တယ်။ သူတို့ဟာ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်တဲ့ အခြေအနေတွေမှာ စိန်ခေါ်မှုတွေ ပိုရှိတတ်” လို့ ဒေါက်တာချွန်းက ပြောပါတယ်။
ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) မျိုးရိုးရှိပါသလား။
ADHD ဟာ မိသားစုတွေမှာလည်း လုပ်ဆောင်နိုင်တယ်လို့ အာရုံစူးစိုက်မှုအားနည်းရောဂါအသင်းမှ သိရပါတယ်။
“မိဘတွေဆီက အမွေဆက်ခံတဲ့ မျိုးဗီဇတွေက ADHD ဖြစ်နိုင်ခြေကို သိသိသာသာ သက်ရောက်မှုရှိနိုင်တယ်” လို့ အသင်းအဖွဲ့က ဝဘ်ဆိုက်မှာ မှတ်ချက်ပြုထားပါတယ်။ “မိဘ၊ မွေးချင်း ဒါမှမဟုတ် ADHD ရှိတဲ့ ဆွေမျိုးနီးစပ်ရှိသူတွေမှာလည်း ADHD ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများပါတယ်။”
မျိုးရိုးဗီဇအပြင်၊ သိပ္ပံပညာရှင်တွေဟာ ADHD အတွက် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေဖြစ်တဲ့ ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် ဒါမှမဟုတ် ငယ်ရွယ်စဉ်တွင် ဦးနှောက်ထိခိုက်မှုနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရင်းအမျိုးမျိုးနဲ့ ထိတွေ့မှုတို့အပါအဝင် တခြားဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေနဲ့ ADHD ကို လေ့လာနေတယ်လို့ CDC ကပြောပါတယ်။
“ADHD အတွက် (မျိုးရိုးဗီဇအချက်များ) ကို အသိအမှတ်ပြုခြင်းမှာ နောက်ကျကျန်နေသေးတယ်” လို့ ဒေါက်တာချွမ်းက အော်တစ်ဇင်နဲ့ တိုးတက်မှုကို နှိုင်းယှဉ်ကာ ပြောကြားခဲ့တယ်။ “ကျေးဇူးပါပဲ၊ ကျနော်တို့မှာ ပိုကောင်းတဲ့ ကုသမှုတွေ ရှိပါတယ်၊ ဒါကြောင့် အော်တစ်ဇင်အတွက် စိန်ခေါ်မှုလောက်တော့ မခက်ခဲပါဘူး။”
ဒါပေမဲ့ ပူးတွဲဖြစ်ပေါ်နေတဲ့အခြေအနေတွေရှိသူတွေအတွက်၊ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်တစ်ချက်ကို ခွဲခြားဖို့ ပိုမိုလွယ်ကူပါတယ်။
“ဥပမာအနေနဲ့ ADHD ရှိတဲ့ ဝက်ရူးပြန်ရောဂါရှိသူတွေအတွက်၊ အဲဒါနဲ့ အသိအမှတ်ပြုနိုင်တဲ့ မျိုးရိုးဗီဇအချက်တစ်ခု ရှိနိုင်ခြေပိုများပါတယ်” လို့ ဒေါက်တာချွန်းကရှင်းပြပေမဲ့ ADHD ရဲ့ အကြောင်းရင်းအများစုကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ နားလည်နိုင်ဖို့ သုတေသန ထပ်မံလိုအပ်ပါတယ်။
မျိုးရိုးဗီဇအချက်များသည် အဘယ်ကြောင့် အရေးကြီးသနည်း။
တချို့သော အခြေအနေများတဲ့ အန္တရာယ်မှာ မျိုးဗီဇပါဝင်ပုံကို နားလည်ခြင်းဟာ ကြိုတင်ကာကွယ်မှုမှာ အထောက်အကူဖြစ်စေဖို့ အဓိကကျတယ်လို့ ဒေါက်တာကန်နီက ဆိုပါတယ်။
“တကယ်လို့ သင့်မှာ အန္တရာယ်ပိုများလာတယ်ဆိုတာ သိရင် သူတို့ဟာ ရောဂါလက္ခဏာတွေ မပေါ်ခင် ဒါမှမဟုတ် ရောဂါလက္ခဏာတွေ မပေါ်ပေါက်ခင်မှာ စောစီးစွာ ရှာဖွေစုံစမ်းနိုင်သလို သေဆုံးနှုန်းကို လျှော့ချနိုင်သလို တားဆီးနိုင်မှာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။”
ရေးသူ - ဆာရာမိုနီယူဇီကို
Ref: CBS
