ဂျပန်၊ ဂျာမနီ၊ ဗြိတိန်၊ ထိုင်ဝမ်နဲ့ အမေရိကန် အပါအဝင် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတချို့မှာ အာဏာပိုင်တွေက ပြည်သူတွေကို အရေးပေါ်အခြေအနေအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ခိုင်းနေတာ တွေ့ရပါတယ်။
အိမ်တွေမှာ အရေးပေါ် စားစရာနဲ့ သောက်ရေ လုံလောက်အောင် စုထားပါ။ လိုအပ်တဲ့ ဆေးဝါးတွေ ပြင်ထားပါ။ လျှပ်စစ်မီးနဲ့ ဆက်သွယ်ရေးစနစ်တွေ ရုတ်တရက် ပြတ်တောက်သွားရင် သုံးဖို့ လက်နှိပ်ဓာတ်မီး၊ ဓာတ်ခဲနဲ့ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားပါ စသဖြင့် နှိုးဆော်ထားပါတယ်။
ဒါတွေကတော့ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တွေ၊ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေနဲ့ အခြေခံဝန်ဆောင်မှုတွေ ပြတ်တောက်သွားနိုင်ခြေတွေအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုတွေ တိုးမြှင့်နေချိန်မှာ ဂျပန်၊ ဂျာမနီ၊ ဗြိတိန်၊ ထိုင်ဝမ်နဲ့ အမေရိကန်အစိုးရတို့က ပြည်သူတွေကို ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားကြဖို့ တိုက်တွန်းနေတဲ့ သတိပေးချက်တချို့ ဖြစ်ပါတယ်။
အရေးပေါ်ပြင်ဆင်ရေးဘက် အာရုံစိုက်လာကြတာဟာ ဗြိတိန်အစိုးရက အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက်မှာ "Be Ready" (အသင့်ပြင်ထားပါ) ကမ်ပိန်း စတင်လိုက်ချိန်ကစလို့ ဖြစ်ပါတယ်။ အခြေခံဝန်ဆောင်မှုတွေ မရနိုင်တော့တဲ့အခါ အနည်းဆုံး ၃ ရက်စာ တောင့်ခံနိုင်ဖို့ အိမ်ထောင်စုတွေကို တိုက်တွန်းထားတာပါ။
တခြားနိုင်ငံတွေကလည်း သူတို့ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ အန္တရာယ်အမျိုးအစားပေါ် မူတည်ပြီး လမ်းညွှန်ချက် အနည်းငယ် ကွဲပြားတာကလွဲလို့ ဒီလို တူညီတဲ့ အကြံပြုချက်တွေ လုပ်ဆောင်နေပါတယ်။
ငလျင်၊ ပြင်းထန်တဲ့ မုန်တိုင်းတွေကနေ ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှုတွေနဲ့ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ ဖြစ်လာနိုင်ခြေတွေအထိ အဓိကပြောချင်တဲ့ မက်ဆေ့ချ်ကတော့ အတူတူပါပဲ။ ပြင်ပအကူအညီ ချက်ချင်းမရနိုင်သေးတဲ့အချိန်မှာ အိမ်ထောင်စုအလိုက် ယာယီ ရင်ဆိုင်ကျော်ဖြတ်နိုင်အောင် အသင့်ပြင်ထားဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာမှာ “ကမ္ဘာပျက်မဲ့ရက်” ရောက်တော့မယ်ဆိုပြီး အွန်လိုင်းမှာ ကောလာဟလတွေ ထွက်နေချိန်မှာ ဒီကမ်ပိန်းတွေပေါ် အာရုံစိုက်မှု မြင့်တက်လာတာ ဖြစ်ပေမဲ့ အစိုးရတွေက ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဘေးအန္တရာယ်တခုခုအတွက် သီးသန့်ပြင်ဆင်နေကြတယ်ဆိုတဲ့ အတည်ပြုနိုင်တဲ့ သက်သေအထောက်အထားတော့ မရှိပါဘူး။
ဗြိတိန်တနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အသင့်ပြင်ဆင်ရေး ကမ်ပိန်း စတင်
ဗြိတိန်အစိုးရရဲ့ “Be Ready” ကမ်ပိန်းအသစ်ဟာ လျှပ်စစ်မီး၊ ရေ၊ ဖုန်းနဲ့ အင်တာနက်လိုင်းတွေ ၃ ရက်မက ပြတ်တောက်သွားနိုင်ခြေအတွက် မိသားစုတွေကို အသင့်ပြင်ထားဖို့ တိုက်တွန်းထားပါတယ်။
အောက်တိုဘာ ၂၂ ရက်မှာ စတင်ခဲ့တဲ့ ဒီအစီအစဉ်ဟာ အိမ်ထောင်စုတွေ အရေးပေါ်အခြေအနေကို ပိုပြီး ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းနိုင်ဖို့အတွက် ၃ နှစ်တာ အသိပညာပေးလုပ်ငန်းတွေရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတခု ဖြစ်ပါတယ်။
အစိုးရက ရေသန့်ဘူးတွေ၊ တာရှည်ခံ အစားအစာတွေ၊ လက်နှိပ်ဓာတ်မီး၊ အားသွင်းထားတဲ့ Power Bank တွေ၊ လိုအပ်တဲ့ ဆေးဝါးတွေနဲ့ ဓာတ်ခဲသုံး (သို့) လက်လှည့်သုံး ရေဒီယိုတွေကို ဆောင်ထားဖို့ အကြံပြုထားပါတယ်။
လုံခြုံရေးဝန်ကြီး ဒန်ဂျားဗစ်က အသင့်ပြင်ထားတာဟာ အရေးပေါ် ကူညီကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့တွေရဲ့ ဝန်ကို လျော့ကျစေပြီး အကူအညီ အလိုအပ်ဆုံးသူတွေကို ဦးစားပေး ကူညီနိုင်မှာဖြစ်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။
ဒီကမ်ပိန်းဟာ ဗြိတိန်မှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ မုန်တိုင်းတွေနဲ့ တောမီးလောင်မှုတွေပြီးနောက် ထွက်ပေါ်လာတာပါ။ ၂၀၂၄ ကတည်းက ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ အစိုးရရဲ့ အိမ်ထောင်စု အရေးပေါ်ပြင်ဆင်ရေး လမ်းညွှန်ချက်ကို အခြေခံပြီး ဆောင်ရွက်တာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဂျပန်က အနည်းဆုံး ၃ ရက်စာ ရိက္ခာစုထားဖို့ တိုက်တွန်း
ငလျင်၊ ဆူနာမီ၊ မုန်တိုင်းနဲ့ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုတွေ ခဏခဏဖြစ်လေ့ရှိတဲ့ ဂျပန်မှာ အရေးပေါ်ပြင်ဆင်ထားတာဟာ ကာလရှည်ကြာ အဓိက အရေးပေးရတဲ့ကိစ္စ ဖြစ်ပါတယ်။
ဂျပန်အစိုးရက အနည်းဆုံး ၃ ရက်စာ (ဖြစ်နိုင်ရင် ၁ ပတ်စာ) စားနပ်ရိက္ခာ၊ သောက်ရေနဲ့ တခြား မရှိမဖြစ်လိုအပ်တာတွေကို လုံလောက်အောင် စုဆောင်းထားဖို့ အကြံပြုထားပါတယ်။
မိသားစုတွေအနေနဲ့ အရေးပေါ် အထုပ်အပိုးအိတ်တွေ၊ ရွှေ့ပြောင်းသုံးနိုင်တဲ့ အိမ်သာတွေ၊ လက်နှိပ်ဓာတ်မီးနဲ့ ဆက်သွယ်ရေးကိရိယာတွေကို ပြင်ထားကြဖို့လည်း တိုက်တွန်းထားပါတယ်။
အရေးပေါ် ကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့တွေ လူတိုင်းဆီ မရောက်နိုင်သေးခင် အကြီးစား ဘေးအန္တရာယ်တွေကြောင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး၊ လျှပ်စစ်၊ ရေနဲ့ ကုန်စည်ပို့ဆောင်ရေးတွေ ပြတ်တောက်သွားနိုင်တာမို့ အိမ်ထောင်စုအလိုက် အသင့်ပြင်ထားဖို့ လိုတာဖြစ်တယ်လို့ ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးက အလေးပေး ပြောထားပါတယ်။
ဒီအကြံပြုချက်တွေဟာ နိုဝင်ဘာမှာ ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ သီးခြားဖြစ်ရပ်တခုအတွက် သတိပေးတာ မဟုတ်ဘဲ အမြဲတမ်းကျင့်သုံးနေကြ ဘေးအန္တရာယ် ကာကွယ်ရေး အစီအမံတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဂျာမနီက ၁၀ ရက်စာ ပြင်ထားဖို့ အိမ်ထောင်စုတွေကို အကြံပြု
ဂျာမနီကတော့ မိမိဘာသာ ၁၀ ရက်အထိ တောင့်ခံနိုင်ဖို့ အစားအစာ၊ ရေနဲ့ တခြားလိုအပ်တာတွေကို လုံလောက်အောင် ပြင်ထားဖို့ ပြည်သူတွေကို အကြံပြုထားပါတယ်။
အမျိုးသား အရပ်ဘက်ကာကွယ်ရေးနဲ့ ဘေးအန္တရာယ် ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးရုံး (BBK) က အိမ်ထောင်စုတိုင်း ၁၀ ရက်စာ ရိက္ခာကို ချက်ချင်းမစုနိုင်မှန်း နားလည်တာမို့ ၃ ရက်စာ ပြင်ထားတာကို လက်တွေ့ကျတဲ့ စတင်မှုအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးထားပါတယ်။
မွမ်းမံထားတဲ့ လမ်းညွှန်ချက်ဟာ လျှပ်စစ်မီး အကြာကြီးပြတ်တာ၊ ဆိုးရွားတဲ့ ရာသီဥတု၊ သတင်းအမှားတွေနဲ့ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေ အပါအဝင် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အရေးပေါ် အခြေအနေတွေကို ရင်ဆိုင်နိုင်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ဂျာမန်အာဏာပိုင်တွေက ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုကို အိမ်ထောင်စုတခုစီရဲ့ လိုအပ်ချက်၊ ပစ္စည်းသိုလှောင်နိုင်မှုနဲ့ ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေပေါ် မူတည်ပြီး ပြင်သင့်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ရည်ရွယ်ချက်ကတော့ အခြေခံဝန်ဆောင်မှုတွေ ယာယီ မရနိုင်တော့ရင်တောင် ပြည်သူတွေ ဘေးကင်းနေစေဖို့ပါ။
ထိုင်ဝမ်က သဘာဝဘေးနဲ့ လုံခြုံရေး ခြိမ်းခြောက်မှုတွေအတွက် ပြင်ဆင်
ထိုင်ဝမ်ရဲ့ အရေးပေါ်ပြင်ဆင်ရေး လမ်းညွှန်ချက်မှာတော့ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တွေရော ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ စစ်ရေး အရေးပေါ်အခြေအနေတွေကိုပါ ထည့်စဉ်းစားထားပါတယ်။
ပြည်သူ့လုံခြုံရေးလက်စွဲမှာ အိမ်ထောင်စုတွေအနေနဲ့ တယောက်ကို တနေ့ သောက်ရေ အနည်းဆုံး ၃ လီတာ အပါအဝင် အနည်းဆုံး ၇ ရက်စာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်တာတွေကို ပြင်ထားဖို့ အကြံပြုထားပါတယ်။
ဒါ့ပြင် ၁ ရက်ကနေ ၃ ရက်အထိ လိုအပ်မဲ့ ပစ္စည်းတွေပါတဲ့ အရေးပေါ်အိတ်တလုံး သီးသန့်ပြင်ထားဖို့လည်း အကြံပြုထားပါတယ်။
အကြံပြုချက်တွေထဲမှာ စားစရာ၊ ဆေးဝါး၊ သန့်ရှင်းရေးပစ္စည်း၊ အခြေခံ ဆေးဝါးကိရိယာနဲ့ အဓိက ကိုယ်ရေးကိုယ်တာပစ္စည်းတွေ ပါပါတယ်။
ထိုင်ဝမ်ရဲ့ ပြင်ဆင်မှုတွေဟာ ငလျင်၊ ဆိုးရွားတဲ့ ရာသီဥတုနဲ့ တရုတ်နဲ့ တင်းမာမှုတွေကို ထောက်ပြနေတာပါ။ ဒီလမ်းညွှန်ချက်ဟာ သီးခြားရက်တခုမှာ စစ်ပွဲ သို့မဟုတ် ဘေးအန္တရာယ် ဖြစ်မယ်လို့ ခန့်မှန်းတာမဟုတ်ဘဲ အရေးပေါ်အခြေအနေမျိုးစုံမှာ ပြည်သူတွေ အသင့်ဖြစ်နေစေဖို့ လုပ်ဆောင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
အမေရိကန်က အရေးပေါ်သုံးပစ္စည်းနဲ့ မိသားစုအစီအစဉ်တွေ ပြင်ထားဖို့ တိုက်တွန်း
အမေရိကန်မှာတော့ ဖက်ဒရယ် အရေးပေါ်စီမံခန့်ခွဲမှုအေဂျင်စီ (FEMA) က Ready.gov အစီအစဉ်ကနေတဆင့် အိမ်ထောင်စုတွေ အသင့်ပြင်ထားကြဖို့ ဆက်တိုက် တိုက်တွန်းနေပါတယ်။
အေဂျင်စီက အနည်းဆုံး ၃ ရက်စာ တာရှည်ခံ စားစရာနဲ့ သောက်ရေ (သောက်ဖို့နဲ့ သန့်ရှင်းရေးအတွက် တယောက်ကို တနေ့ ရေ ၁ ဂါလံခန့်) စုထားဖို့ အကြံပြုထားပါတယ်။
တခြား အကြံပြုထားတဲ့ ပစ္စည်းတွေထဲမှာ ရှေးဦးသူနာပြုစုရေး အိတ်၊ လက်နှိပ်ဓာတ်မီး၊ ဓာတ်ခဲ၊ ရေဒီယို၊ သောက်နေကျ ဆေးဝါးတွေနဲ့ အရေးကြီး စာရွက်စာတမ်းတွေ ပါဝင်ပါတယ်။
မိသားစုတွေအနေနဲ့ အရေးပေါ် ဆက်သွယ်ရေးအစီအစဉ်တွေ ပြင်ထားဖို့နဲ့ ကလေး၊ သက်ကြီးရွယ်အို၊ မသန်စွမ်းသူတွေနဲ့ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်တွေရဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကိုပါ ထည့်စဉ်းစားဖို့ တိုက်တွန်းထားပါတယ်။
ဒီလမ်းညွှန်ချက်ဟာ ဟာရီကိန်းမုန်တိုင်း၊ တောမီး၊ ရေကြီးတာ၊ ငလျင်နဲ့ မီးအကြာကြီးပြတ်တာတွေ အပါအဝင် ဘေးအန္တရာယ်အမျိုးမျိုးအတွက် ရည်ရွယ်တာပါ။ အဓိကကတော့ အကူအညီတွေ မရောက်လာသေးခင် အိမ်ထောင်စုတွေ မိမိဘာသာ လုံခြုံစွာ ရပ်တည်နိုင်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ဥရောပသမဂ္ဂက ၇၂ နာရီစာ အသင့်ဖြစ်ရေး တွန်းအားပေး
နိုင်ငံအသီးသီးအပြင် ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) ကလည်း ပြည်သူအသင့်ဖြစ်မှုကို အားကောင်းအောင် လုပ်ဆောင်လာပါတယ်။
၂၀၂၅ မတ်လမှာ ဥရောပကော်မရှင်ဟာ သဘာဝဘေး၊ ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှုတွေကနေ ပထဝီနိုင်ငံရေး တင်းမာမှုနဲ့ အခြေခံအဆောက်အအုံ ပျက်စီးမှုတွေအထိ အန္တရာယ်တွေကို ရင်ဆိုင်ဖို့ ပြင်ဆင်မှုဆိုင်ရာ မဟာဗျူဟာကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။
ရည်မှန်းချက်တခုကတော့ အရေးပေါ်အခြေအနေမှာ ပြည်သူတွေ အနည်းဆုံး ၇၂ နာရီ (၃ ရက်) စာ ကိုယ်တိုင်ရပ်တည်နိုင်အောင် ကူညီပေးမဲ့ လမ်းညွှန်ချက်တွေ ထုတ်ပေးဖို့ပါ။
ဒီမဟာဗျူဟာမှာ ပြည်သူ့ပညာပေးရေး၊ ကြိုတင်သတိပေးစနစ်တွေနဲ့ အစိုးရ၊ ပြည်သူနဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေကြား ပိုမိုနီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ဖို့တွေ ပါဝင်ပါတယ်။
ဥရောပအရာရှိတွေက ဘေးအန္တရာယ်အတွက် ပြင်ဆင်တာဟာ အစိုးရရော ပြည်သူတယောက်ချင်းစီပါ တာဝန်ရှိတယ်လို့ အလေးပေး ပြောခဲ့ကြပါတယ်။
ဒီသတိပေးချက်တွေဟာ ကမ္ဘာပျက်တော့မယ်လို့ ပြောနေတာလား
အစိုးရတွေရဲ့ အရေးပေါ်ပြင်ဆင်မှုတွေပေါ် အာရုံစိုက်နေကြပေမဲ့ ရရှိထားတဲ့ သက်သေ အချက်အလက်တွေအရ ဒီနိုင်ငံတွေဟာ ၂၀၂၆ နိုဝင်ဘာမှာ ဖြစ်မယ်လို့ ကောလာဟလထွက်နေတဲ့ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဘေးအန္တရာယ်တခုအတွက် တုံ့ပြန်နေကြတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့ရဲ့ ပြင်ဆင်ရေး အစီအစဉ်တွေကို မတူညီတဲ့ အချိန်တွေမှာ စတင်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး မတူညီတဲ့ အန္တရာယ်တွေအတွက် ပြင်ကြတာပါ။
ဂျပန်မှာ ကာလရှည်ကြာ ဘေးအန္တရာယ်ပြင်ဆင်မှု အစီအစဉ်တွေက အရင်ကတည်းက ရှိနှင့်ပြီးသားပါ။ ဂျာမနီနဲ့ ထိုင်ဝမ်ကတော့ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေကိုပါ ထည့်တွက်ထားပြီး ဗြိတိန်နဲ့ အမေရိကန်ကတော့ နေ့စဉ်ဘဝကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေမဲ့ အရေးပေါ် အခြေအနေတွေမှာ ပြည်သူတွေ ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ဖို့ အဓိကထားတာပါ။
EU ရဲ့ မဟာဗျူဟာကလည်း နီးကပ်လာနေတဲ့ ဖြစ်ရပ်တခုထက် ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ အကျပ်အတည်း မျိုးစုံအတွက် ပြင်ဆင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအစိုးရတွေ ပူးပေါင်းပြီး ကမ္ဘာပျက် သတိပေးချက် ထုတ်ထားတာမျိုး မရှိပါဘူး။
ဆွီဒင်ကတော့ အိမ်ထောင်စုတွေကို အနည်းဆုံး ၇ ရက်စာ မိမိဘာသာ စီမံနိုင်အောင် ပြင်ထားဖို့ အကြံပြုပါတယ်။
သူတို့ရဲ့ မွမ်းမံထားတဲ့ ၂၀၂၄ လက်စွဲစာအုပ် “In Case of Crisis or War” (အကျပ်အတည်း သို့မဟုတ် စစ်ပွဲဖြစ်ပါက) မှာ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခ၊ မီးပြတ်တာ၊ ရာသီဥတုဆိုးတာ၊ ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှုနဲ့ တခြားအရေးပေါ်အခြေအနေတွေကို ကိုင်တွယ်ဖို့ လမ်းညွှန်ထားပါတယ်။
ဖင်လန်ကတော့ ၇၂ နာရီစာ အသင့်ပြင်ရေးကို တိုက်တွန်းထားပြီး ပြင်ပအကူအညီ မရသေးခင် ယာယီပြတ်တောက်မှုတွေကို ရင်ဆိုင်နိုင်ဖို့ မရှိမဖြစ် ရိက္ခာတွေ စုထားဖို့ ပြောပါတယ်။
ချဉ်းကပ်ပုံတွေ ကွဲပေမဲ့ မူကတော့ အတူတူပါပဲ။ အရေးပေါ်အခြေအနေမှာ အာဏာပိုင်တွေက အိမ်ထောင်စုတိုင်းဆီ ချက်ချင်း မရောက်နိုင်တာမို့ မိမိဘာသာ ရပ်တည်နိုင်ဖို့က အဓိကကျပါတယ်။
သူတို့ရဲ့ အကြံပြုချက်တွေက ဖော်ပြနေတာကတော့ ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှုတွေ ပြတ်တောက်သွားတဲ့အခါ အိမ်ထောင်စုတွေ မိမိဘာသာ အခြေခံလိုအပ်ချက် ဖြည့်ဆည်းနိုင်ဖို့ အရေးကြီးတယ် ဆိုတာပါပဲ။
ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသားတွေအတွက် ဆိုရင်တော့ မုန်တိုင်း၊ ငလျင်၊ ရေကြီးတာနဲ့ မီးအကြာကြီး ပြတ်တာတွေ ခဏခဏ ကြုံရတတ်လို့ ဒီအကြံပြုချက်တွေဟာ ပိုလို့တောင် လိုအပ်ပါသေးတယ်။
အရေးပေါ် ရိက္ခာပြင်ထားတာ၊ ဘေးလွတ်ရာ ပြေးနိုင်မဲ့ လမ်းကြောင်းတွေ ကြိုရှာထားတာနဲ့ မိသားစု ဆက်သွယ်ရေးအစီအစဉ် ဆွဲထားတာတွေဟာ ဘေးကြုံလာရင် တကယ့်ကို ကွဲပြားခြားနားတဲ့ အကျိုးဆက်ကို ပေးစွမ်းနိုင်ပါတယ်။
ဗြိတိန်၊ ဂျပန်နဲ့ ဆွီဒင်တို့ အပါအဝင် နိုင်ငံအများအပြားဟာ စစ်ပွဲဖြစ်တော့မယ်လို့ သတိပေးနေတာ မဟုတ်ဘဲ ရာသီဥတုဆိုးရွားတာ၊ ငလျင်လှုပ်တာနဲ့ အခြေခံအဆောက်အအုံ ပျက်စီးတာတွေကြောင့် လျှပ်စစ်နဲ့ ရေပြတ်တောက်ချိန်မှာ ကိုယ်တိုင်ရပ်တည်နိုင်ဖို့အတွက် အနည်းဆုံး ၃ ရက်ကနေ ၇ ရက်စာ ရိက္ခာစုထားဖို့ ပြည်သူတွေကို ပုံမှန် ဘေးအန္တရာယ်ကာကွယ်ရေး ပေါ်လစီအနေနဲ့ တိုက်တွန်းနေကြတာပါ။
ထိုင်းနိုင်ငံကရော ဘာတွေ ပြင်ဆင်နေလဲ
တခြားနိုင်ငံတွေက အိမ်ထောင်စုလိုက် ရိက္ခာစုဖို့ အာရုံစိုက်နေချိန်မှာ ထိုင်းအစိုးရကတော့ ဘေးအန္တရာယ် စီမံခန့်ခွဲမှုအတွက် တခြားချဉ်းကပ်မှုတခုကို ဦးစားပေးခဲ့ပြီး ဘဏ္ဍာရေးအရ ကာကွယ်မှုရရှိအောင် အမျိုးသား ဘေးအန္တရာယ် အာမခံအစီအစဉ်အတွက် ဘတ်ဂျက်ကို မကြာသေးခင်ကမှ တိုးမြှင့်ခဲ့ပါတယ်။
တရားဝင် အစိုးရအစီအစဉ် မရှိသေးပေမဲ့ ထိုင်းအိမ်ထောင်စုတွေအနေနဲ့ ရေကြီးတာနဲ့ မီးဘေးလို ဒေသတွင်း အန္တရာယ်တွေကို ကြိုတင်ကာကွယ်တဲ့အနေနဲ့ တာရှည်ခံအစားအစာ၊ ရေ၊ ဆေးဝါး၊ လက်နှိပ်ဓာတ်မီးနဲ့ Power Bank တွေပါတဲ့ ၇၂ နာရီစာ အရေးပေါ်အိတ်တခု ပြင်ထားဖို့ အကြံပြုထားပါတယ်။
နိုင်ငံတကာရဲ့ အသင့်ပြင်ဆင်ရေး တွန်းအားပေးမှုဟာ ဘေးမဖြစ်မီ ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်စွမ်း တည်ဆောက်ဖို့နဲ့ အန္တရာယ်တွေကို လျှော့ချဖို့ ကုလသမဂ္ဂ မူဘောင်တွေနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ မဟာဗျူဟာဖြစ်ပြီး တဦးချင်း ပြင်ဆင်မှုမှာ ဘေးလွတ်ရာ ရွှေ့ပြောင်းရေး အစီအစဉ်တွေပါ ပါဝင်သင့်တယ်လို့ အလေးပေးထားပါတယ်။
အိမ်ထောင်စုတွေအနေနဲ့ အနည်းဆုံး ၃ ရက်ကနေ ၇ ရက်စာ စားစရာ၊ သောက်ရေနဲ့ တခြား မရှိမဖြစ် ပစ္စည်းတွေ စုထားဖို့ တိုက်တွန်းခံရမှုတွေ များလာတာကြောင့် ဒီအကြံပြုချက်တွေဟာ စစ်ပွဲ ဒါမှမဟုတ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်း ဖြစ်တော့မယ်ဆိုတဲ့ အချက်ပြမှုလားဆိုပြီး ထိုင်းမှာ မေးခွန်းတွေ ထွက်လာခဲ့ပါတယ်။
ဒီအကြံပြုချက်တွေဟာ ဆိုရှယ်မီဒီယာမှာ အာရုံစိုက်မှု အများကြီးရခဲ့ပြီး တချို့ကလည်း ဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်တော့မဲ့ သတိပေးချက်အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒီအစီအမံတွေဟာ မီး၊ ရေ၊ ဆက်သွယ်ရေး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနဲ့ တခြား အခြေခံဝန်ဆောင်မှုတွေ ယာယီပြတ်တောက်မှုကို အိမ်ထောင်စုတွေ ကျော်ဖြတ်နိုင်အောင် ကူညီပေးတဲ့ အမျိုးသား ဘေးအန္တရာယ် ပြင်ဆင်ရေး မူဝါဒတွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။
တချို့အစိုးရတွေက စစ်ပွဲနဲ့ ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်မှုတွေကို ကြိုတင်ပြင်ဆင်တဲ့ အန္တရာယ်တွေထဲ အတိအလင်း ထည့်ထားပေမဲ့ ဒီကြေညာချက်တွေဟာ စစ်ပွဲ ဒါမှမဟုတ် ဘေးအန္တရာယ်တခုခု ဖြစ်တော့မယ်ဆိုတာကို ညွှန်ပြနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။
ပြန်ထူထောင်တာထက် ကြိုတင်ကာကွယ်ရေးမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံဖို့ ကုလသမဂ္ဂက တိုက်တွန်း
ဘေးမဖြစ်မီ ကြိုပြင်ဆင်တာဟာ ကုလသမဂ္ဂရဲ့ “ဆန်ဒိုင် သဘာဝဘေးအန္တရာယ် လျှော့ချရေး မူဘောင်” (၂၀၁၅-၂၀၃၀) နဲ့ ကိုက်ညီပါတယ်။
ဒီမူဘောင်မှာ ဦးစားပေး ၄ ခု ပါပါတယ်။ ဘေးအန္တရာယ် အန္တရာယ်တွေကို နားလည်ခြင်း၊ စီမံခန့်ခွဲမှုကို အားကောင်းစေခြင်း၊ ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်စွမ်းမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခြင်းနဲ့ အရေးပေါ် တုံ့ပြန်ရေး / ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအတွက် အသင့်ဖြစ်စေခြင်းတို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ဘေးဖြစ်ပြီးမှ ကူညီတာနဲ့ ပြန်လည်ထူထောင်တာထက် ဘေးမဖြစ်မီ ဆုံးရှုံးမှုတွေကို လျှော့ချဖို့ အစိုးရတွေကို တိုက်တွန်းထားပါတယ်။
ကြိုတင်ကာကွယ်တာဟာ စီးပွားရေးအရလည်း တွက်ခြေကိုက်ပါတယ်။ ကုလသမဂ္ဂ UNDRR ရဲ့ Global Assessment Report 2025 အရ ဘေးအန္တရာယ် ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်စွမ်းမှာ ၁ ဒေါ်လာ ရင်းနှီးလိုက်ရင် အနာဂတ်ဆုံးရှုံးမှု ဒေါ်လာ ၁၅ ဒေါ်လာအထိ သက်သာစေနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဘေးအန္တရာယ်တွေကြောင့် တကမ္ဘာလုံးမှာ တနှစ်ကို စီးပွားရေးအရ ဒေါ်လာ ၂ ဒသမ ၃ ထရီလီယံကျော် ဆုံးရှုံးနေရပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဘေးအန္တရာယ် ကြိုတင်ပြင်ဆင်တာဟာ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအတွက်တင် မဟုတ်ဘဲ တိုင်းပြည်ဘတ်ဂျက်နဲ့ စီးပွားရေး တည်ငြိမ်မှုအတွက်ပါ အရေးကြီးတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ထိုင်းကတော့ ဘေးအန္တရာယ် အာမခံဘတ်ဂျက်ကို ဘတ် ၁၆ ဒသမ ၅၅ ဘီလီယံအထိ တိုးမြှင့်ခဲ့ပါတယ်။ ထိုင်းနိုင်ငံဟာ ဘေးအန္တရာယ် စီမံခန့်ခွဲမှုကို ပိုမိုတက်ကြွစွာ လုပ်ဆောင်လာပေမဲ့ အိမ်ထောင်စုလိုက် ရိက္ခာစုတာထက် အာမခံကနေတဆင့် ဘဏ္ဍာရေးအရ ကာကွယ်ပေးဖို့ကို ပိုအာရုံစိုက်ခဲ့ပါတယ်။
အစိုးရဟာ ဘေးဖြစ်ပြီးမှ ကူညီတာထက် အာမခံကနေ ကြိုတင်စွန့်စားရမှု စီမံပေးမဲ့ အမျိုးသား ဘေးအန္တရာယ် အာမခံအစီအစဉ်ကို အကောင်အထည်ဖော်နေပါတယ်။
အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက်မှာ အစိုးရအဖွဲ့က ပြည်သူတွေအတွက် အာမခံဝယ်ပေးမဲ့ ဘတ်ဂျက်ကို ဘတ် ၁၅ ဒသမ ၅ ဘီလီယံကနေ ဘတ် ၁၆ ဒသမ ၅၅ ဘီလီယံအထိ (နောက်ထပ် ဘတ် ၁ ဒသမ ၀၅ ဘီလီယံ) တိုးမြှင့်လိုက်ပါတယ်။
တခြားနိုင်ငံတွေလို ၃ ရက် ဒါမှ မဟုတ် ၇ ရက်စာ ရိက္ခာစုဖို့ တနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကမ်ပိန်းမျိုး ထိုင်းမှာ မရှိသေးပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ထိုင်းမှာလည်း ရေကြီးတာ၊ မုန်တိုင်း၊ မီးပြတ်တာ၊ ရေပြတ်တာနဲ့ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ပြတ်တောက်တာမျိုးတွေ ကြုံရနိုင်ပါတယ်။
အဓိက အခြေခံအဆောက်အအုံတွေကို ဆိုက်ဘာတိုက်ခိုက်တာမျိုးကလည်း နေ့စဉ်သုံး ဝန်ဆောင်မှုတွေကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် အခြေခံ အရေးပေါ်အိတ်တခု ပြင်ထားတာကို စစ်ပွဲ ဒါမှမဟုတ် အကျပ်အတည်းအတွက် ပြင်တာလို့ မမြင်ဘဲ ပုံမှန် ကြိုတင်ကာကွယ်မှုအနေနဲ့ လုပ်ထားသင့်ပါတယ်။
FEMA လမ်းညွှန်ချက်အရ အခြေခံ အရေးပေါ်အိတ်မှာ အနည်းဆုံး ၇၂ နာရီစာ ပါသင့်ပါတယ်။ စားစရာနဲ့ သောက်ရေသန့်၊ အသင့်စား အစားအစာ၊ မီး/ရေခဲသေတ္တာ မလိုဘဲ စားလို့ရတဲ့ တာရှည်ခံ စားစရာတွေ၊ သောက်နေကျဆေးဝါး၊ ရှေးဦးသူနာပြုစုရေးအိတ်၊ သန့်ရှင်းရေးပစ္စည်းနဲ့ ကလေး/လူအို/လူနာတွေအတွက် လိုအပ်တာတွေ။ အရေးပေါ်ကိရိယာတွေဖြစ်တဲ့ လက်နှိပ်ဓာတ်မီး၊ ဓာတ်ခဲ၊ Power Bank နဲ့ သတင်းနားထောင်ဖို့ ဓာတ်ခဲသုံး/လက်လှည့်သုံး ရေဒီယို။ အရေးကြီး စာရွက်စာတမ်းနဲ့ မိတ္တူတွေ၊ အရေးပေါ် ဖုန်းနံပါတ်တွေနဲ့ ဘေးလွတ်ရာ ရွှေ့ပြောင်းရေး အစီအစဉ် အကြံပြုထားပါတယ်။
အရေးပေါ်ရိက္ခာတွေအပြင် ဘေးလွတ်ရာ ရွှေ့ပြောင်းရေး အစီအစဉ်
အိမ်မှာ ရိက္ခာစုထားတာဟာ အိမ်ထဲမှာပဲ နေတာ အမြဲတမ်း ဘေးကင်းတယ်လို့ မဆိုလိုပါဘူး။ ရုတ်တရက် ရေကြီးတာ၊ မြေပြိုတာနဲ့ အဆောက်အအုံ ပျက်စီးတာမျိုးတွေ ကြုံရရင် သတိပေးချက်အတိုင်း ဘေးလွတ်ရာကို ချက်ချင်း ရွှေ့ပြောင်းဖို့ လိုပါလိမ့်မယ်။
ဒါကြောင့် ရိက္ခာစုတာအပြင် ဘေးလွတ်ရာပြေးမဲ့ လမ်းကြောင်း၊ သတင်းအချက်အလက် ရယူဖို့နဲ့ အကူအညီလိုတဲ့ မိသားစုဝင်တွေအတွက် စီစဉ်ထားတာတွေပါ ပါဝင်ရပါမယ်။
ဒါ့အပြင် အစိုးရတွေဘက်ကလည်း ကြိုတင်သတိပေးစနစ်၊ ရွှေ့ပြောင်းရေးစီမံကိန်းနဲ့ ထိခိုက်လွယ်သူတွေကို ကူညီရေး စတာတွေကို စနစ်တကျ လုပ်ပေးဖို့ လိုပါတယ်။
ဝင်ငွေနည်းသူတွေ၊ အသက်ကြီးသူတွေနဲ့ မသန်စွမ်းသူတွေအတွက် ကိုယ်တိုင်ပြင်ဆင်ဖို့ ခက်ခဲနိုင်တာမို့ အသိုင်းအဝိုင်းနဲ့ အစိုးရရဲ့ အကူအညီက ပိုအရေးကြီးပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်ရရင် နိုင်ငံတကာမှာ အရေးပေါ်ပြင်ဆင်ရေး တိုက်တွန်းနေတာဟာ ထိတ်လန့်စရာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဘေးအန္တရာယ် ပြင်ဆင်ရေးဟာ ဘေးမဖြစ်မီ စတင်ရမှာဖြစ်ပြီး ပြည်သူ၊ လူထုအသိုက်အဝန်းနဲ့ အစိုးရတို့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အိမ်မှာ မရှိမဖြစ် ပစ္စည်းတချို့ ပြင်ထားတာဟာ အကူအညီတွေ မရောက်မီ ဘေးအန္တရာယ်ရဲ့ ပထမဆုံးရက်တွေမှာ မိသားစုတွေ ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ဖို့ လက်တွေ့ကျတဲ့ နည်းလမ်းတခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
Source: The Nation/ Philippines Canadian Inquirer (PCI)
