ကရင္အမ်ိဳးသားအစည္းအရံုး(ေကအန္ယူ)ထိန္းခ်ဳပ္နယ္ေျမ ေလာ္ခီးလာ မွာ က်င္းပတဲ့ တိုင္းရင္းသားလက္နက္ကိုင္ အဖြဲ႔အစည္းမ်ားရဲ႕ ထိပ္သီးေခါင္းေဆာင္မ်ား အစည္းအေ၀း တတိယေန႔ကို ဒီကေန႔ က်င္းပရာမွာ တႏိုင္ငံလုံး ပစ္ခတ္တိုက္ခို္က္မႈ ရပ္စဲေရး သေဘာတူညီခ်က္ (မူၾကမ္း)ထဲက စာသားတခ်ဳိ႔ ကို ျပင္ဆင္ဖို႔ တင္ျပမႈအေပၚ အျပန္အလွန္ ေဆြးေႏြးခဲ့ၾကပါတယ္။ မူလက ဒီကေန႔ အၿပီးသတ္ဆုံးျဖတ္မယ္လို႔ တြက္ဆထားေပမယ့္ အေျခခံမူပိုင္း၊ အခန္း ၁၊ ၂ နဲ႔ ၃ ေတြမွာ ပါတဲ့ စကားလုံးေတြကို ျပင္ဆင္လိုၾကတဲ့အဖြဲ႔အစည္းေတြက တင္ျပၾကတဲ့အေပၚမွာ အေျခအတင္ ေဆြးေႏြးၾကတာ ျဖစ္ၿပီး ၿပီးျပတ္ျခင္း မရွိတာေၾကာင့္ ေနာက္ရက္ေတြမွာ ဆက္လက္ေဆြးေႏြးၾကမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ရခိုင္၊ တေအာင္းပေလာင္နဲ႔ ကိုးကန္႔တပ္ဖြဲ႔ေတြက အန္စီစီတီကေန ႏုတ္ထြက္ခြင့္ျပဳဖို႔ ကိစၥကိုလည္း ဆက္လက္ ညိွႏိႈင္းေဆြးေႏြးၾကမွာ ျဖစ္ပါတယ္။
အန္စီစီတီအဖြဲ႔၀င္ ရခို္င္ျပည္ လြတ္ေျမာက္ေရးပါတီ ဗဟိုအလုပ္အမႈေဆာင္ ေကာ္မတီ၀င္ ေဒၚေစာျမရာဇာလင္းကို ဒီဗီြဘီက ဆက္သြယ္ေမးျမန္းထားပါတယ္။
ဒီကေန႔ ထိပ္သီးေခါင္းေဆာင္ေဆြးေႏြးပဲြ တတိယေန႔မွာ ျဖစ္ထြန္းတိုးတက္မႈကို ေျပာျပပါ။
“အဓိကကေတာ့ က်မတို႔ Single Text ကိုပဲ ေဆြးေႏြးၾကပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ဆိုလို႔ရွိရင္ အေျခခံမူပိုင္း။ အေျခခံမူပိုင္းမွာ ျပင္ဆင္လိုတဲ့ စကားလုံးေတြကို တခ်ဳိ႕အဖြဲ႔အစည္းေတြက တင္ျပၾကတာ ရွိပါတယ္။ ေနာက္ၿပီးလို႔ရွိရင္ အခန္း ၁၊ ၂၊ ၃ ေတြမွာ ပါတဲ့ စကားလုံးေတြကိုလည္းပဲ ျပင္ဆင္လိုၾကတဲ့အဖြဲ႔အစည္းေတြက တင္ျပၾကတဲ့အေပၚမွာ က်မတို႔က ျပန္လည္ေဆြးေႏြးတာ ျဖစ္ပါတယ္။”
ျပင္ဆင္ဖို႔တင္ျပလာတဲ့အေၾကာင္းအခ်က္ေတြက ျပန္လည္ျပင္ဆင္မယ္ဆိုရင္ လြယ္ကူ မလား။ ခက္ခဲတဲ့ လမ္းေၾကာင္းေလ်ာက္ရမလား။
“က်မတို႔က ဒီလက္နက္ကိုင္ေတာ္လွန္ေရးကိုယ္ႏိႈက္က ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ရွည္ၾကာလာတဲ့ တိုက္ပဲြႀကီး ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီတိုက္ပြဲတခုလုံး ၿငိမ္းခ်မ္းဖို႔ရာအတြက္ အေၾကာင္းအရာကို ေဆြးေႏြးတဲ့အခါမွာ အင္မတန္မွ အေရးႀကီးတယ္။ အားလုံးဘက္က သေဘာ သဘာ၀အရဆိုရင္ စိုးရိမ္မႈေတြ ရွိေနၾကတယ္။ အဲဒီအေပၚမွာေတာ့ ဒီစကားလုံးေတြအေပၚမွာ ေဆြးေႏြးၾကတာ မဆန္းဘူးလို႔ က်မျမင္တယ္။ ၿပီးလို႔ရွိရင္ ၃၁ ရက္ (မတ္လ) ေန႔မွာ လက္မွတ္ထိုးခဲ့ၾကတဲ့ ယူပီဒဗလ်ဴနဲ႔ အန္စီစီတီ လက္မွတ္ထိုးတဲ့အခ်ိန္မွာလည္း ယူပီဒဗလ်ဴစီကလည္း ယူပီစီစီ တင္ျပမယ္၊ က်မတို႔ အန္စီစီတီဘက္ကလည္းပဲ ဒီဘက္မွာ က်မတို႔ တိုင္းရင္းသားေခါင္းေဆာင္ေတြကိုတင္ျပမယ္ဆိုတဲ့ သေဘာတူညီခ်က္ေတြလည္း ရွိေတာ့ အဲဒီအခ်က္ေတြကို က်မတို႔က ဒီမွာလာၿပီးေတာ့မွ ဒီမွာလာတင္ျပၾကတာ ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီအခ်က္ေတြေပၚမွာပဲ ေဆြးေႏြးစရာရွိတာေတြကို ေဆြးေႏြးေနၾကတာျဖစ္ပါတယ္။”
အခုေဆြးေႏြးပဲြမွာ အဖြဲ႔အစည္းေတြက ေဇာင္းေပးၿပီးေတာ့ ျပင္ခ်င္တယ္ဆိုတဲ့ အခ်က္ေတြက ၁၊ ၂၊ ၃ အရ တန္းစီရင္ ဘယ္အခ်က္ေတြ ျဖစ္မလဲခင္ဗ်။
“ဥပမာေလာက္ပဲ က်မ နည္းနည္း ေျပာခ်င္တယ္။ ဥပမာဆိုလို႔ရွိရင္ေပါ့ေနာ္။ ဖက္ဒရယ္ တပ္မေတာ္ဆိုင္ရာ ကိစၥဆိုတဲ့အထဲမွာ ဖက္ဒရယ္တပ္မေတာ္ဆိုတဲ့စကားလုံးက ပါလာတယ္၊ တိုင္းရင္းသားေတြဘက္က တင္တဲ့အခါမွာ။ က်မတို႔က ဒီစကားလုံးေတြနဲ႔ ယူပီဒဗလ်ဴစီနဲ႔ ေဆြးေႏြးတဲ့အခါမွာ က်မတို႔ အခက္အခဲေတြ အမ်ားႀကီး ၾကဳံေတြ႔ရတယ္ဆိုတာကို က်မတို႔ ျပန္လည္ရွင္းျပတယ္။ ေနာက္တခုက ပင္လုံစိတ္ဓာတ္ဆိုၿပီးေတာ့မွ ေရးျပထားတဲ့ text မွာပါတဲ့စကားလုံးကို ပင္လုံစာခ်ဳပ္ဆိုၿပီးေတာ့မွ ထည့္ခ်င္တဲ့ SSPP တို႔က စကားလုံး တင္လာတာေတြ ရွိတယ္။ က်မတို႔ဘက္ကေတာ့ ပင္လုံမူ၊ ပင္လုံစိတ္ဓာတ္၊ ပင္လုံ ကတိက၀တ္ဆိုတာမ်ဳိးကို က်မတို႔ Single Text ကို ေရးဆြဲၾကတဲ့အခ်ိန္ကတည္းက က်မတို႔ အမ်ားႀကီး ျငင္းခဲ့ၾကၿပီျဖစ္တယ္။”
“ဒါေပမယ့္ Negotiation (ေစ့စပ္ညိႇႏႈိင္းမႈ) ဆိုတာကေတာ့ ႏွစ္ဦး ႏွစ္ဘက္ပဲေလ။ ဟိုဖက္က လက္ခံႏိုင္တဲ့စကားလုံး၊ ဒီဖက္က လက္ခံႏိုင္တဲ့ စကားလုံးေပၚမွာ ေရြးၿပီးေတာ့မွ က်မတုိ႔က ျငင္းခုံရတာ ျဖစ္တယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့မွ လူသစ္စုေဆာင္းေရးကိစၥတို႔၊ ျပည္ပရန္ ကာကြယ္ေရးမွအပတို႔ အဲဒီစကားလုံးေတြ က်မတို႔က ဒီတပ္မေတာ္ဆိုင္ရာ ကိစၥေတြ၊ Code of Conduct (က်င့္၀တ္) ေတြမွာ ထည့္ခဲ့ရတဲ့ စကားလုံးေတြက ဒီမွာ တက္လာတယ္။ အဲဒီစကားလုံးေတြကို က်မတို႔က ဒီမွာရွိေနတဲ့ ေခါင္းေဆာင္ေတြေပၚမွာေတာ့ က်မတို႔ အားလုံးကို ျပန္လည္ရွင္းျပေနတာျဖစ္ပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ကေတာ့ ဒီလို ရွင္းျပရတာလည္း သဘာ၀က်တယ္လို႔ က်မျမင္တယ္။ က်မတို႔ ၁၆ ဖြဲ႔ရွိတယ္ လက္နက္ကိုင္ ေတာ္လွန္ေရးအဖဲြ႔အစည္းေတြ။ အားလုံးေသာ အဖြဲ႔အစည္းေတြအျပင္ အဖြဲ႔အစည္း အသီးသီးကလည္း ေခါင္းေဆာင္ေတြ ေရာက္လာၾကတဲ့အခ်ိန္မွာ ေခါင္းေဆာင္ေတြရဲ႕ တည္ေနရာ ေဒသအရ ခရီးေ၀းလံတာေတြ ရွိတယ္။ ေဒတာအခ်က္အလက္စုံ မရႏိုင္တာေတြ ရွိတယ္။ အဲဒီအခ်က္ေတြေပၚမွာ ဒီမွာအမ်ားႀကီး ေဆြးေႏြးစရာေတြ တက္လာတယ္လို႔ပဲ က်မအေနနဲ႔ ေျပာခ်င္ပါတယ္။”
ဒီေဆြးေႏြးပဲြက တကယ့္ကို တြန္းတြန္းတိုက္တိုက္ ထိေတြ ထိပ္တိုက္တိုးမႈေတြ ရွိလား။ ေခ်ာေခ်ာေမြ႔ေမြ႔ ညီလာခံေတြ၊ ေဆြးေႏြးပဲြေတြရဲ႕ သေဘာသဘာ၀အတိုင္းလား။
“မိုးေလ၀သအေျခအေနကေတာ့ မတူဘူး။ မနက္ျဖက္ မိုးေလ၀သအေျခအေနကေတာ့ ခပ္ျပင္းျပင္းေတာ့ ရွိတယ္။ ဒါေပမယ့္ ေန႔ခင္းဘက္မွာေတာ့ ျပန္ၿပီးေတာ့ ေခ်ာေမြ႔လာတယ္။ ညေနပိုင္းမွာေတာ့ ေအးေအးေဆးေဆး ျပန္ျဖစ္တယ္ေပါ့။ အဲဒါကေတာ့ အစည္းအေ၀းရဲ႕ သေဘာသဘာ၀လို႔ပဲ က်မေျပာခ်င္တယ္။”
ထိပ္သီးေဆြးေႏြးပြဲမွာ တပ္ေနရာခ်ထားေရး၊ ဖက္ဒရယ္အေကာင္အထည္ေဖာ္ေရးကိစၥ၊ ဖက္ဒရယ္ဆိုတဲ့ေနရာမွာ ၈ ျပည္နယ္မူရွိတယ္၊ ၁၄ ျပည္နယ္ မူရွိတယ္ဆိုတဲ့ အေသးစိတ္ က်တဲ့အခ်က္ေတြနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ဘာေတြ ေျပာၾကလဲ။
“က်မတို႔ မနက္ျဖန္လည္း ထပ္ၿပီးေတာ့ ေဆြးေႏြးရဦးမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ က်မတို႔ ေရွ႕လုပ္ငန္းစဥ္ေတြမွာလည္း အေသးစိတ္ေဆြးေႏြးလာရဦးမွာေတြ ရွိပါတယ္။ အဲဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ ဒီေန႔အထိကိုေတာ့ က်မတို႔ ျပတ္ျပတ္သားသား ဆုံးျဖတ္ၿပီးေတာ့မွ ဘယ္အခ်က္၊ ဘယ္အခ်က္ကေတာ့ျဖင့္ ျပတ္သြားၿပီလို႔ ေျပာႏိုင္တဲ့အေနအထား အားနည္းပါတယ္။ က်မတို႔ ဒီမွာ ေဆြးေႏြးထားတဲ့အခ်က္ေတြကို စုေဆာင္းထားတယ္။ ေနာက္လည္း အဲဒီအခ်က္ေတြကိုေတာ့ အနာဂတ္မွာေတာ့ ႏိုင္ငံေရးေဆြးေႏြးတဲ့အထဲမွာ ပါလာ ႏိုင္ေအာင္လည္း ခ်ျပဖို႔အတြက္လည္း စဥ္းစားခ်က္ေတြ ရွိပါတယ္။ က်မတို႔ အန္စီစီတီနဲ႔ ယူပီဒဗလ်ဴစီၾကားမွာ ေဆြးေႏြးၿပီးေတာ့မွ ဘယ္လို ရလဒ္ေတြ ရခဲ့သလဲ၊ ဘယ္လိုမ်ဳိး တိုက္ပြဲ၀င္ၿပီးေတာ့မွ ၾကံရည္ဖန္ရည္ဥာဏ္ရည္ေတြနဲ႔ တိုက္ပဲြ၀င္ခဲ့ၾကသလဲဆိုတာကိုေတာ့ က်မတို႔ ဒီမွာ ျပန္လည္ရွင္းျပတဲ့အခါမွာေတာ့ က်မတို႔ေခါင္းေဆာင္ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားကေတာ့ နားလည္ေပးႏိုင္တဲ့အဆင့္မွာေတာ့ ေတြ႔ရပါတယ္။”
မေန႔က အန္စီစီတီကေန ႏုတ္ထြက္ခြင့္ေတာင္းတဲ့ တအာင္းပေလာင္၊ ရခိုင္နဲ႔ ကိုးကန္႔တပ္ဖြဲ႔ေတြနဲ႔ပတ္သက္လို႔ အေျခအေနက လက္ခံလိုက္လား။
“အဲဒါကေတာ့ တရား၀င္အရေတာ့ ေဆြးေႏြးေျပာထားတာေတာ့၊ ႏႈတ္စကားအရ ေျပာထားတာေတာ့ ရွိတယ္။ စာကေတာ့ က်မတို႔လက္ထဲကို ေရာက္မလာေသးဘူး။”
တရား၀င္ႏုတ္ထြက္တာမဟုတ္ဘူးလား။
“သူတို႔ကေတာ့ တင္ျပတာေတာ့ရွိတယ္။ ဒါေပမယ့္ က်မတို႔ ေလာ္ခီးလာရဲ႕မူ၊ လိုင္ဇာရဲ႕ မူအရ ဆိုလို႔ရွိရင္ က်မတို႔ တိုင္းရင္းသားအားလုံးပါ၀င္ၿပီးေတာ့မွ တစုတစည္းတည္းရွိေရးဆိုတဲ့ မူက ရွိတာကိုး။ အဲဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ အဲဒီကိစၥေတြကိုလည္းပဲ က်မတို႔ဒီမွာ ေဆြးေႏြးေနၾကဆဲပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ အားလုံးကေတာ့ ေခ်ာေခ်ာေမာေမာျပန္ျဖစ္လိမ့္မယ္လို႔ က်မ ယုံၾကည္ေမွ်ာ္လင့္ပါတယ္။”
မနက္ျဖန္ စတုတၳေျမာက္ေန႔မွာ ဘာေတြ ဦးစားေပးေဆြးေႏြးဖို႔ စီစဥ္ထားလဲ။
“ဒီကေန႔ မၿပီးျပတ္ေသးတဲ့ Single Text မွာ ေခါင္းေဆာင္ေတြက ထည့္လိုၾကတဲ့ စကားလုံးေတြကိုပဲ ျပန္ၿပီးေတာ့ ေဆြးေႏြးမွာျဖစ္ပါတယ္။ က်မတို႔ မနက္ျဖန္ ေရွ႕လုပ္ငန္းစဥ္ က်ႏိုင္မလားေပါ့။ ေမွ်ာ္လင့္ပါတယ္။”
