ကခ်င္ျပည္နယ္၊ ဖားကန္႔ေဒသမွာ အစိုးရနဲ႔ ကခ်င္လြတ္လပ္ေရးတပ္မေတာ္အၾကား တိုက္ပြဲအတြင္း သမီးျဖစ္သူ ေသဆုံးခဲ့ရမႈကို ေဖာ္ထုတ္ေပးဖို႔ သမၼတနဲ႔ ျမန္မာႏုိင္ငံ လူ႔အခြင့္အေရး ေကာ္မရွင္ကို တင္ျပခဲ့သူဟာ တပ္မေတာ္ရဲ႕ တရားလိုျပဳတရားစဲြခံေနရၿပီး တရားလိုက တရားခြင္ကို မလာေရာက္တဲ့အတြက္ အမႈၾကန္႔ၾကာနစ္နာေနပါတယ္။
၂၀၁၂ ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာ ၁၃ ရက္ေန႔ ညေနပိုင္းက ဖားကန္႔ၿမိဳ႕နယ္ ေမွာ္ဝမ္းအုပ္စု (၁)၊ ဆြတ္ငိုင္ယန္ရပ္ကြက္မွာ အစိုးရတပ္နဲ႔ ေကအိုင္ေအတပ္ေတြ တိုက္ပဲြျဖစ္လို႔ ေက်ာင္းအျပန္လမ္းမွာ ဦးဘရန္ေရွာင္ရဲ႕ သမီး နဝမတန္းေက်ာင္းသူ ၁၄ ႏွစ္အရြယ္ မဂ်ာဆိုင္းအိန္ လက္နက္ထိမွန္ေသဆုံးခဲ့ပါတယ္။
ဦးဘရန္ေရွာင္က သမၼတဦးသိန္းစိန္၊ ျမန္မာႏိုင္ငံ အမ်ိဳးသားလူ႔အခြင့္အေရးေကာ္မရွင္နဲ႔ သက္ဆိုင္ရာအဖြဲ႔အစည္းေတြကို စုံစမ္းေဖာ္ထုတ္ေပးဖို႔ ပန္ၾကားတဲ့စာမွာ အခ်က္အလက္ လိမ္လည္ေရးသားတယ္ဆိုၿပီး ဖားကန္႔နယ္ေျမအေျခစိုက္ စစ္ဗ်ဴဟာက တရားစဲြ ဆိုခဲ့ တာျဖစ္ပါတယ္။
ဒီတိုက္ပြဲဟာ အစိုးရနဲ႔ ကခ်င္လြတ္လပ္ေရးတပ္မေတာ္ (ေကအိုင္ေအ) အၾကား ၁၉၉၄ ခုႏွစ္ကစလို႔ ၁၇ ႏွစ္ၾကာ အပစ္ရပ္သေဘာတူညီခ်က္ရထားရာကေန ၂၀၁၁ ဇြန္လဆန္းမွာ အပစ္ရပ္သေဘာတူညီခ်က္ က်ဳိးေပါက္ခဲ့ၿပီးေနာက္ ျဖစ္ပြားတဲ့ တိုက္ပြဲစဥ္ေတြထဲက တပဲြျဖစ္ပါတယ္။
ဒီတိုက္ပြဲမွာ မဂ်ာဆိုင္းအိန္သာမကပဲ ေမွာ္၀မ္းမွ မဆုိင္းလုပန္ (အသက္ ၁၇ ႏွစ္)၊ ဂေလာင္းေခါေဘာမ္ (ခ) ယာကု (အသက္ ၃၆ ႏွစ္)၊ ကုိေက်ာ္ထိန္လင္း (အသက္၂၇ ႏွစ္)၊ ေခါေဆာင္ (အသက္ ၃၅ ႏွစ္)၊ ဆြတ္ငိုင္ရန္မွ ကုိစိုးမုိး (အသက္ ၄၄ ႏွစ္)၊ ေမွာ္၀မ္းစစ္ေျပး ဒုကၡသည္ မလုဘူခြန္ဆုိင္း (အသက္ ၃၁ ႏွစ္)၊ မလုဘူဂ်ာလုအြန္ (အသက္ရွစ္ႏွစ္) တို႔လည္း ထိခိုက္ဒဏ္ရာအသီးသီးရခဲ့ၾကပါတယ္။
ဒီျဖစ္ရပ္နဲ႔ပတ္သက္လို႔ ျဖစ္ရပ္မွန္ေဖာ္ထုတ္ေရးေကာ္မတီက ဒီဇင္ဘာ ၆ ရက္ေန႔က ရန္ကုန္မွာ သက္ေသေတြကို ေမးျမန္းခ်က္မွတ္တမ္းကုိ ထုတ္ျပန္ခဲ့ပါတယ္။ ျဖစ္ရပ္မွန္ေဖာ္ထုတ္ေရးေကာ္မတီ၀င္ ေရွ႕ေန ဦးခြန္ေနာင္ကို ဒီဗြီဘီက ဆက္သြယ္ေမးျမန္းထားပါတယ္။
ဦးခြန္ေနာင္တို႔ ရန္ကုန္မွာ လြန္ခဲ့တဲ့ ရက္ပိုင္းက ဦးဘရန္ေရွာင္အမႈ မွတ္တမ္းျဖန္႔ခ်ိမႈနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ရွင္းျပပါ။
“က်ေနာ္တုိ႔ ျဖစ္ရပ္မွန္ေဖာ္ထုတ္ေရးေကာ္မတီကို ဖြဲ႔စည္းတယ္။ ေကာ္မတီအေနနဲ႔ အခ်င္းျဖစ္ခ်ိန္မွာ အဲဒီကေလးမ (ဦးဘရန္ေရွာင္ရဲ႕ ေသဆုံးခဲ့တဲ့ သမီးငယ္) နဲ႔အတူရွိေနတဲ့ ေက်ာင္းသူမေလးေတြကို က်ေနာ္တို႔က အင္တာဗ်ဴးလုပ္ၿပီးေတာ့မွ document (မွတ္တမ္း) လုပ္ထားတာရွိတယ္။ အဲဒါကို က်ေနာ္တို႔က စာအုပ္မိတ္ဆက္ပဲြလုပ္တာပါ။”
စာအုပ္မိတ္ဆက္တဲ့ရည္ရြယ္ခ်က္ကုိ ေျပာျပပါလား။
“အဓိကရည္ရြယ္ခ်က္ကေတာ့ ဦးဘရန္ေရွာင္ရဲ႕ သမီးက ေသနတ္နဲ႔ပစ္ခံရတယ္။ ပစ္ခံရတဲ့အေပၚမွာ ဖခင္ျဖစ္သူ ဦးဘရန္ေရွာင္က ဒီကိစၥကို စုံစမ္းစစ္ေဆးေပးဖို႔ဆိုၿပီး ျမန္မာႏိုင္ငံ လူ႔အခြင့္အေရးေကာ္မရွင္ရယ္၊ ႏိုင္ငံေတာ္သမၼတဆီကုိ သူစာတင္တယ္။ စာတင္တဲ့အေပၚမွာ တပ္မေတာ္ကေနၿပီးေတာ့ ဦးဘရန္ေရွာင္ကို မမွန္မကန္ စြပ္စဲြပါတယ္ဆိုၿပီး တရားျပန္စြဲတာေပါ့ေလ။ စြဲေတာ့အေျခအေနက ဘယ္လိုျဖစ္သြားသလဲဆိုေတာ့ သမီးလည္း ေသဆုံးတယ္၊ အေဖကလည္း တရားစဲြခံရတဲ့အေျခအေန ျဖစ္ေနတာေပါ့။ ဦးဘရန္ေရွာင္က အမႈရင္ဆိုင္ေနရတာေပါ့ေလ။ ဒီကိစၥကို လူ႔အခြင့္အေရးေကာ္မရွင္ကေန စုံစမ္းစစ္ေဆးေပးဖို႔ဆိုၿပီးေတာ့ ဦးဘရန္ေရွာင္အေနနဲ႔ ေလွ်ာက္တာေပါ့ေနာ္၊ တိုင္ၾကားတာေပါ့။ တိုင္ၾကားတဲ့အေပၚမွာ လူ႔အခြင့္အေရးေကာ္မရွင္အေနနဲ႔ ဘာမွ မလုပ္ေပးတဲ့အျပင္ ျမန္မာ့တပ္မေတာ္ကေနၿပီး တရားလိုလုပ္ၿပီးေတာ့မွ တရားစြဲတာ ခံေနရတာေပါ့။”
“အခု အမႈက (၁) ႏွစ္ေက်ာ္ (၂) ႏွစ္ေလာက္ ေရာက္လာၿပီေပါ့ေနာ္။ ဘာျဖစ္လို႔လည္းဆိုေတာ့ ဗိုလ္မွဴး ဇာနည္မင္းပုိက္က တရားလိုလုပ္ၿပီးစဲြတာကိုး။ စြဲေတာ့အမႈက တရားလိုေတြကို စစ္တယ္။ တရားလိုျပသက္ေသေတြကို စစ္တယ္။ စစ္ၿပီး စဲြခ်က္တင္တယ္၊ တင္ၿပီးေနာက္ပိုင္းမွာ စဲြခ်က္ကို ဦးဘရန္ေရွာင္တို႔ဘက္က မေက်နပ္ဘူးဆိုၿပီး မိုးညႇင္းခရို္င္တရားရုံးကို ျပင္ဆင္မႈတက္တယ္။ ဒါေပမယ့္ မိုးညႇင္းခရိုင္တရားရုံးကလည္း ပယ္တယ္။ ပယ္ၿပီးေတာ့မွ ျပည္နယ္လႊတ္ေတာ္ေပါ့ေနာ္ ကခ်င္ျပည္နယ္တရားလႊတ္ေတာ္ကို ျပန္တက္တယ္။ ဒါေပမယ့္လည္း အဲဒီမွာလည္း ပယ္ခံရတယ္။ ပယ္ၿပီးေတာ့မွ ျပည္ေထာင္စုတရားလႊတ္ေတာ္ခ်ဳပ္ကိုလည္း တက္တယ္။ အဲဒီမွာလည္း ပယ္ခံရတယ္။ ပယ္ခံရတဲ့အခါက်ေတာ့ ဦးဘရန္ေရွာင္အေနနဲ႔ ေတာ္ေတာ္ကို နစ္နာေနတာေပါ့ေလ။ ေနာက္တခုက က်ေနာ္တို႔က ျပန္ေခၚသက္ေသအေနနဲ႔ တရားလို ဗိုလ္မွဴးဇာနည္မင္းပုိက္ကုိလည္း ေခၚထားတယ္။ ေခၚထားတာ ဗိုလ္မွဴးဇာနည္မင္းပုိက္က အခုခ်ိန္ထိ ေရာက္မလာတဲ့အခါက်ေတာ့ အမႈက ၾကန္႔ၾကာေနရတာေပါ့ေလ။
သူ (တရားလို ဗိုလ္မွဴးဇာနည္မင္းပုိက္) က ဘယ္ေရာက္ေနလဲရွင့္။
“ဘယ္ေရာက္ေနလဲဆိုတာက စုံစမ္းလို႔ကို မရတာခင္ဗ်။ ပထမေတာ့ မုံရြာမွာလိုလို၊ မုံရြာကို ဆင့္စာပို႔ေတာ့ မုံရြာမွာလည္း မရွိေတာ့ဘူးေပါ့ေနာ္။ ၿပီးေတာ့မွ ရွမ္းျပည္ဘက္က ကြန္ဟိန္းဆိုလား အဲဒီဘက္ကို ေရာက္တယ္တဲ့။ အဲဒီဘက္ကို ဆင့္စာပို႔ေတာ့လည္း အဲဒီဘက္မွာလည္း မရွိေတာ့ျပန္ဘူးတဲ့။ ေနာက္က်ေတာ့ ပခုကၠဴဘက္လိုလိုၾကားလို႔ ပခုကၠဴဘက္ကိုလည္း က်ေနာ္တို႔က ဆင့္စာပို႔တယ္။ ပို႔ေပမယ့္လည္း ဘာမွ အေၾကာင္းထူးျခားတာမရွိဘူးေပါ့ေလ၊ အဲလိုအေျခအေန ျဖစ္ေနတဲ့အခါက်ေတာ့ ဦးဘရန္ေရွာင္က ဒီအမႈကို ရင္ဆိုင္ေနရတဲ့အေပၚမွာ အမ်ားႀကီးနစ္နာတာေပါ့။ နစ္နာတဲ့အခါက်ေတာ့ က်ေနာ္တို႔ ျဖစ္ရပ္မွန္ေဖာ္ထုတ္ေရးေကာ္မတီအေနနဲ႔ကေတာ့ ဦးဘရန္ေရွာင္ေတာင္းဆိုသလိုေပါ့ေလ ဒီကိစၥမွာ ဒီအခင္းျဖစ္စဥ္ကို မွန္မွန္ကန္ကန္ လူ႔အခြင့္အေရးေကာ္မရွင္အေနနဲ႔ေသာ္လည္းေကာင္း၊ ျပည္ေထာင္စုအစိုးရအေန နဲ႔ေသာ္လည္းေကာင္း စုံစမ္းစစ္ေဆးေပးဖို႔ေပါ့ေနာ္။ အခု တရားလိုဘက္က ျမန္မာ့တပ္မေတာ္က ေျပာေနတာက မိုင္းစထိမွန္တယ္လို႔ေျပာတယ္။ ဒါေပမယ့္ တကယ္တမ္းကေတာ့ ေသနတ္ထိမွန္တယ္ဆိုၿပီးေတာ့မွ မ်က္ျမင္သက္ေသေတြ အားလုံးရွိတာေပါ့ေလ။ အဲလိုအျငင္းပြားေနတဲ့အေပၚမွာ ျပည္ေထာင္စုအစိုးရအေနနဲ႔ ႏိုင္ငံေတာ္သမၼတအေနနဲ႔ေသာ္လည္္းေကာင္း၊ လူ႔အခြင့္အေရးေကာ္မရွင္အေန နဲ႔ေသာ္လည္းေကာင္း မွန္မွန္ကန္ကန္ေလးေပါ့ေနာ္ စုံစမ္းစစ္ေဆးေပးဖို႔ က်ေနာ္တို႔ ေတာင္းဆိုတာေပါ့ေလ။”
အဲဒီတုန္းက ဆရာ၀န္ေထာက္ခံစာေတြ ရွိလားရွင့္။ မိုင္းထိတာလား၊ ေသနတ္ထိတာလားဆိုတာ။
“သူတို႔ကေတာ့ တိတိက်က် ထင္ျမင္ခ်က္မေပးႏို္င္ဘူးေပါ့ေလ။ ဘာလို႔လည္းဆို သူတို႔က ဆရာ၀န္သာျဖစ္တယ္၊ လက္နက္ပါရဂူမဟုတ္ဘူးေလ။ မဟုတ္တဲ့အေပၚမွာ သူတို႔ျမင္တဲ့အေပၚမွာပဲ ထင္jမင္ခ်က္ေပးႏိုင္တာေပါ့။ သူတို႔ကေတာ့ လက္နက္စ ထိမွန္တယ္လို႔ပဲေျပာတယ္။ ေသနတ္ေၾကာင့္လား၊ မိုင္းေၾကာင့္လားဆိုတာ တိတိက်က်ထြက္ဆိုထားတာ မရွိဘူးေလ။”
ေကာင္မေလးအေလာင္း ေဆးရုံကို ေရာက္ေသးလား။
“ေရာက္တယ္၊ ဖားကန္႔ျပည္သူ႔ေဆးရုံေပါ့ေနာ္။”
အမ်ဳိးသားလူ႔အခြင့္အေရးေကာ္မရွင္ကို တိုင္ၾကားခ်က္အေပၚ မူတည္ၿပီး တရားစြဲဆုိခံရမႈအေပၚ ေျပာစရာစကား။
“လူ႔အခြင့္အေရးေကာ္မရွင္ကို စာတင္လိုက္တာနဲ႔ စာတင္တဲ့လူဟာ လူ႔အခြင့္အေရးေကာ္မရွင္မွာ မူေတြရွိတယ္ေလ။ သူတို႔ကို တိုင္ၾကားတဲ့ဥစၥာကို တဖက္ကို လုံး၀ေပါက္ၾကားမႈမရွိေအာင္ သူတို႔က တာ၀န္ယူရမယ္ဆိုတဲ့မူေတြရွိတယ္။ အဲဒါကို ေပါက္ၾကားသြားတဲ့အျပင္ တိုင္တဲ့လူကို တရားျပန္စြဲခံေနရတဲ့အေျခအေန ေရာက္ေနတာေပါ့ေနာ္ အခုအေျခအေနက။”
အမ်ဳိးသားလူ႔အခြင့္အေရးေကာ္မရွင္ကို တုိင္ၾကားတာ ၾကာၿပီလားရွင့္။
“ၾကာၿပီဗ်။ အခင္းျဖစ္တာ ၂၀၁၂ မွာျဖစ္တာ။ အခင္းျဖစ္ၿပီး ႏွစ္ပတ္ေလာက္ၾကာတဲ့အခ်ိန္မွာ ဖခင္ဦးဘရန္ေရွာင္က စုံစမ္းေဖာ္ထုတ္ေပးဖို႔ လူ႔အခြင့္အေရးေကာ္မရွင္ကို တိုင္လိုက္တာ။ တိုင္ေပးမယ့္လည္း ျမန္မာႏိုင္ငံလူ႔အခြင့္အေရးေကာ္မရွင္က လုပ္ေဆာင္ေပးတာ မရွိတဲ့အျပင္ တိုင္တဲ့သူကိုပါ တရားစဲြခံေနရတာေပါ့ေနာ္။ ၂၀၁၃ ေဖေဖာ္၀ါရီ ၂၅ ရက္ေန႔မွာ ဦးဘရန္ေရွာင္ကို စၿပီးေတာ့ တရားစြဲတာေပါ့ေနာ္။ တရားလို ဗုိလ္မွဴး ဇာနည္မင္းပိုက္ကေန။”
အမႈၾကာရွည္ေနလို႔ ဦးဘရန္ေရွာင္ နစ္နာရတယ္ဆုိေတာ့ ဘယ္လိုနစ္နာတာေတြမ်ဳိးလဲရွင့္။
“သူက နစ္နာတာကေတာ့ေလ။ အခု ဒီလိုျဖစ္တာဗ်။ ဗုိလ္မွဴးဇာနည္မင္းပိုက္တို႔ကေန တရားစဲြတဲ့အခါက်ေတာ့ တဖက္က တရားလိုက တပ္မေတာ္ျဖစ္တဲ့အခါက်ေတာ့ ဖားကန္႔က ေရွ႕ေနေတြက မလိုက္ၾကေတာ့ဘူးေပါ့ေနာ္။ မလိုက္ရဲတဲ့အေပၚမွာ ဦးဘရန္ေရွာင္တို႔က အန္အယ္လ္ဒီတို႔၊ ရွစ္ဆယ့္ရွစ္မ်ဳိးဆက္တို႔ကို အကူအညီေတာင္းတာေပါ့။ ေတာင္းတဲ့အခါ မႏၱလးက ေရွ႕ေနတို႔ကို ငွားရတာေပါ့ေလ။ ေရွ႕ေနခမယူၾကေပမယ့္ လမ္းစရိတ္က အမ်ားႀကီးကုန္တာေပါ့ေလ။ ရုံးခ်ိန္းတခ်ိန္း တခ်ိန္းမွာဆို ၁၂ သိန္းနဲ႔ ၁၅ သိန္းအၾကား ကုန္တာေပါ့ေလ။ အဲဒါက အခု (၂) ႏွစ္ေက်ာ္ေလာက္ရွိလာၿပီေလ။ အဲဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ သူ႔မွာ ေငြေရး၊ ေၾကးေရးအရေကာ အမ်ားႀကီးနစ္နာတယ္။ ေနာက္တခု သူတို႔မိသားစုမွာေတြေရာ၊ ဒီအမႈႀကီးက မၿပီးေသးတဲ့အခါက်ေတာ့ တျခားလုပ္ငန္းေတြ လုပ္လို႔ မရဘူးေပါ့ေနာ္။ အဲလိုမ်ဳိးေတြနဲ႔နစ္နာေနတာေပါ့ေနာ္။ ဦးဘရန္ေရွာင္ကေတာ့ အာမခံနဲ႔ေတာ့ ေနရတာေပါ့ဗ်ာ။ (အာမခံေၾကး က်ပ္ေငြ ေျခာက္သိန္း) ဒါေပမယ့္လည္း သူက ေလာေလာဆယ္ တရားခံျဖစ္ေနတာဆုိေတာ့ တျခားလုပ္ငန္းေတြေပၚမွာလည္း လုပ္ကုိင္ရတာ ခက္တဲ့အေနအထားေတြ ရွိတာေပါ့။ အမ်ားႀကီးနစ္နာတာေပါ့၊ တျခားနစ္နာတာေတြကေတာ့ ေငြေရးေၾကးေရး၊ လူမႈေရးအျပင္ စိတ္ထိခိုက္မႈေတြလည္း အမ်ားႀကီးရွိတာေပါ့။ သူ႔မိသားစုေတြေရာ။”
ဒီျဖစ္စဥ္တခုလုံးကို ဦးခြန္ေနာင္ ဘယ္လုိသုံးသပ္ေ၀ဖန္ႏိုင္မလဲ။
“က်ေနာ္တို႔ကေတာ့ ေလာေလာဆယ္ သူတို႔တိုင္တဲ့ အေနနဲ႔ကေတာ့ သူတို႔တိုင္တဲ့ လိမ္လည္တိုင္တန္းတယ္ဆိုတာကေတာ့ ျပ႒ာန္းမႈေတြနဲ႔ ကိုက္ညီမႈမရွိဘူးေပါ့ေလ။ ဒါေပမယ့္လည္း တရားရုံးရဲ႕ အဆုံးအျဖတ္က ဘယ္လိုလာမလဲဆိုတာ က်ေနာ္တို႔ကေတာ့ ေစာင့္ၾကည့္ရမွာေပါ့။ အမႈက မၿပီးေသးေတာ့ တရားရုံးက ဘယ္လိုဆုံးျဖတ္မလဲဆိုတာ ေစာင့္ၾကည့္ရမွာေပါ့။
