စစ္ေအးတုိက္ပဲြကာလက ကိုယ္ပုိင္ျပ႒ာန္းခြင့္ျပႆနာ

ဒုတိယကမာၻစစ္ပဲြအၿပီး ဆုိဗီယက္ယူနိီယံ၏ ၾသဇာျဖန္႔ၾကက္ေရးဝါဒေၾကာင့္ ကမာၻေပၚရိွ ကိုလိုနီစနစ္ဖ်က္သိမ္းေရး လႈပ္ရွားမႈမွာ ထင္ရွားေပၚလြင္လာခဲ့သည္။ တူဗား၊ အေရွ႕ဥေရာပႏိုင္ငံမ်ား၊ ေဘာလတစ္ႏွင့္ အာရွအလယ္ပိုင္းႏိုင္ငံမ်ားမွာ ဒုတိယကမာၻစစ္ပဲြအတြင္း ဆိုဗီယက္ယူနီယံ၏ က်ဴးေက်ာ္သိမ္းပိုက္ျခင္း ခံရသည္။ ဆိုဗီယက္သည္ အေရွ႕ဥေရာပရိွႏိုင္ငံမ်ား၊ အေရွ႕ဂ်ာမနီတို႔ကို သူ၏ အေႁခြအရံႏိုင္ငံမ်ားအျဖစ္ တည္ေထာင္လိုက္သလို တ႐ုတ္ႏွင့္ ကိုရီးယားရိွ ေတာ္လွန္ေရးလႈပ္ရွားမႈမ်ားကိုလည္း ေထာက္ခံအားေပးသည္။ အေႁခြအရံႏိုင္ငံမ်ားသည္ လြတ္လပ္ၿပီး အခ်ဳပ္အျခာအာဏာ ပိုင္ဆိုင္မႈရိွေသာ္လည္း ၁၉၅၆ ခုႏွစ္ ဟန္ေဂရီေတာ္လွန္ေရးလႈပ္ရွားမႈ၊ ၁၉၆၈ ခုႏွစ္ ခ်က္ကိုဆလိုဗက္ကီးယား၏ ပရာ့ဂ္ ေႏြဦး ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေရး လႈပ္ရွားမႈမ်ား ေပၚေပါက္လာေသာအခါ ဆိုဗီယက္ယူနီယံသည္ ကိုယ္ပိုင္ျပ႒ာန္းခြင့္ အေျခခံမူမ်ားကို ေျပာင္ေျပာင္တင္းတင္း ခ်ိဳးေဖာက္လ်က္ ႏိွပ္ကြပ္ခဲ့ေတာ့သည္။ အာဖဂန္နစၥတန္တြင္လည္း ကြန္ျမဴနစ္အစိုးရကို တိုင္းရင္းသား လူမိ်ဳးကဲြအုပ္စုမ်ားက တိုက္ခိိုက္သည့္အခါ အစိုးရဘက္မွ ေထာက္ခံအားေပးရန္ ဝင္ေရာက္က်ဴးေက်ာ္ခဲ့ေလသည္။ မည္သို႔ပင္ဆိုေစကာမူ မာ့က္စ္-လီနင္ဝါဒႏွင့္ သေဘာတရားမ်ားသည္ ကိုလိုနီအရွင္သခင္မ်ားႏွင့္ ၎တို႔၏ ႐ုပ္ေသးအစိုးရမ်ားကို ေတာ္လွန္တိုက္ခိုက္သည့္ တတိယကမာၻရိွ အမိ်ဳးသားေရးလႈပ္ရွားမႈမ်ားအေပၚ ႀကီးမားေသာ ၾသဇာသက္ေရာက္မႈ ရိွခဲ့သည္မွာကား အမွန္ပင္ျဖစ္သည္။ ကြန္ျမဴနစ္ဝါဒသည္ တတိယကမာၻႏိုင္ငံ အမ်ားအျပားရိွ နယ္ခ်ဲ႔ကိုလိုနီဝါဒ ဆန္႔က်င္ေရးအုပ္စုမ်ားကို ညီညြတ္ေစသည့္ ေရွ႕ေဆာင္သေဘာတရားတရပ္ ျဖစ္လာခဲ့သည္။

ဆိုဗီယက္ယူနီယံ၏ လႈပ္ရွားမႈမ်ားကို သူ၏ အက်ိဳးစီးပြားအတြက္ ၿခိမ္းေျခာက္မႈတခုဟု ႐ႈျမင္ခဲ့ေသာ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုက အဆိုပါလႈပ္ရွားမႈမ်ားကို ထိန္းခ်ဳပ္ခဲ့သည္။ စစ္ေအးတိုက္ပဲြကာလတေလၽွာက္လံုး အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုသည္ သူတို႔၏ စီးပြားေရးႏွင့္ ႏိုင္ငံေရး အက်ိဳးစီးပြားမ်ားကို ကာကြယ္ေပးသည့္ စစ္အုပ္စုမ်ားကို ေမြးျမဴကာ ေထာက္ခံအားေပးခဲ့သည္။ ခ်ီလီမွ ၾသဂတ္စတို ပီႏို္ေခ်း၊ အင္ဒုိနီးရွားမွ ဆူဟာတို စသည့္ ကြန္ျမဴနစ္ဆန္႔က်င္ေရး စစ္အုပ္စုမ်ားမွာ ထင္ရွားသည္။ ထိုရည္ရြယ္ခ်က္ ေအာင္ျမင္ေစရန္အတြက္ အာဏာသိမ္းပဲြမ်ား ျပဳလုပ္ျခင္း၊ ကြန္ျမဴနစ္ဆန္႔က်င္ေရး အစိုးရမ်ားကို ေထာက္ပံ့ကူညီျခင္းႏွင့္ စစ္ေရးအရ က်ဴးေက်ာ္စြက္ဖက္ျခင္းမ်ား အပါအဝင္ နည္းေပါင္းစံုကို အသံုးျပဳခဲ့ၾကသည္။ အက်ိဳးဆက္အားျဖင့္ ကြန္ျမဴနစ္ဆန္႔က်င္ေရး အစိုးရမ်ား၏ ဖိႏွိပ္မႈမ်ားကို တံု႔ျပန္သည့္ ကိုယ္ပိုင္ျပ႒ာန္းခြင့္ လႈပ္ရွားမႈ အမ်ားအျပားမွာ ဆိုဗီယက္၏ လံႈ႔ေဆာ္ခ်ဳပ္ကိုင္မႈမ်ားအျဖစ္ စြပ္စဲြပံုဖ်က္ျခင္းကို ခံခဲ့ရေလသည္။

အာရွတိုက္

အာရွတိုက္တြင္ ဆိုဗိီယက္ယူနီယံသည္ မြန္ဂိုးလီးယားကို အေႁခြအရံႏိုင္ငံအျဖစ္ သိမ္းသြင္း ပံုေဖာ္လိုက္သည္။ သို႔ေသာ္လည္း ဒုတိယ အေရွ႕တာကက္စတန္သမၼတႏိုင္ငံ ထူေထာင္ေရးကို စြန္႔လႊတ္လိုက္ၿပီး မန္ခ်ဳးရီးယားကိုလည္း တ႐ုတ္သို႔ လႊဲေျပာင္းေပးအပ္လိုက္သည္။ တ႐ုတ္ျပည္တြင္းစစ္ပဲြမွ ကြန္ျမဴနစ္တုိ႔ ေအာင္ပဲြအျဖစ္ တ႐ုတ္ျပည္သူ႔သမၼတႏိုင္ငံ ေပၚထြက္လာသည္။ အာရွတုိက္ရိွ ကုိလိုနီစနစ္ဆန္႔က်င္ေရး တိုက္ပဲြကို အခြင့္ေကာင္းယူၿပီး မဟာအင္အားႀကီးႏိုင္ငံမ်ားက သူတို႔၏ ၾသဇာအာဏာ ျဖန္႔က်က္ရာေနရာအျဖစ္ အသံုးခ်ၾကသည္။ သို႔ျဖစ္၍ ကိုရီးယားစစ္ပဲြက စစ္ေအးတိုက္ပဲြ ဗဟိုဆံုခ်က္ကို ဥပေရာပဆီမွ အာရွတိုက္ဆီသုိ႔ ေရႊ႕ေျပာင္းလာေစခဲ့၏။

၁၉၄၇ ခုႏွစ္တြင္ အိႏိၵယသည္ ၿဗိတိသၽွအင္ပါယာမွ လြတ္လပ္ေရးရရိွခဲ့သည္။ ၿဗိတိသၽွအင္ပါယာသည္ တျဖည္းျဖည္း ၾသဇာေလ်ာ႔က်လာေနေသာ္လည္း ၿဗိတိသၽွ ဓနသဟာယ ဖဲြ႔စည္းျခင္းျဖင့္ အေျခအေနကို ထိန္းသိမ္းခဲ့သည္။ ၿဗိတိသၽွ ဓနသဟာယအဖဲြ႔ႀကီးမွာ ၁၉၄၉ ခုႏွစ္ကတည္းက ႏိုင္ငံမ်ား၏ လြတ္လပ္္ေသာဆႏၵအရ တန္းတူေရးမူျဖင့္ စုေပါင္းဖဲြ႔စည္းထားျခင္း ျဖစ္ေလသည္။ အိႏိၵယႏိုင္ငံ လြတ္လပ္ေရးရေသာအခါ ႏိုင္ငံဖဲြ႔စည္းေရးကိစၥႏွင့္ပတ္သက္၍ လူမိ်ဳးေပါင္းစံု ပဋိပကၡမ်ား ေပၚထြက္လာခဲ့သည္။ သို႔ျဖစ္၍ အစၥလာမ္မစ္ ပါကစၥတန္ႏွင့္ ဘာသာေရးစြက္ဖက္မႈ ကင္းေသာ အိႏိၵယတို႔အျဖစ္ ကြဲထြက္သြားသည္။ အဂၤလိပ္တုိ႔ မေရာက္မီက အိႏိၵယျပည္မႀကီးရိွ မည္သည့္အင္ပါယာရွင္မ်ားကမွ ထိန္းခ်ဳပ္ျခင္း မရိွခဲ့သည့္ အေရွ႕ေျမာက္ေဒသသည္ အိႏိၵယအေရွ႕ေျမာက္ေဒသ သူပုန္ထမႈ၏ အေၾကာင္းရင္း တရပ္အျဖစ္ ထြက္ေပၚလာသည္။ ၁၉၇၁ ခုႏွစ္တြင္ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္သည္ ပါကစၥတန္ျပည္မွ ခဲြထြက္ကာ လြတ္လပ္ေရး ေၾကညာခဲ့သည္။

ျမန္မာျပည္သည္ ၿဗိတိသၽွတို႔ထံမွ ၁၉၄၈ ခုႏွစ္တြင္ လြတ္လပ္ေရးရခဲ့ေသာ္လည္း ၿဗိတိသၽွဓနသဟာယအဖဲြ႔တြင္ မပါဝင္ခဲ့ေပ။ ျမန္မာျပည္ လြတ္လပ္ေရးႏွင့္အတူ ျပည္တြင္းလက္နက္ကိုင္ ပဋိပကၡသည္ အစိုးရအဆက္ဆက္အတြက္ ေျဖရွင္းရခက္ခဲေသာ စိန္ေခၚမႈတရပ္ ျဖစ္ခဲ့သည္။

အင္ဒိုနီးရွားသည္ ဒတ္ခ်္(နယ္သာလန္)ထံမွ ၁၉၄၉ ခုႏွစ္တြင္ လြတ္လပ္ေရး ရခဲ့သည္။ နယ္သာလန္သည္ ဒတ္ခ်္နယူးဂီနီကို ဆက္လက္ထိန္းသိမ္းထားေသာ္လည္း အင္ဒိုနီးရွားက က်ဴးေက်ာ္သိမ္းပိုက္ရန္ ၿခိမ္းေျခာက္ခဲ့သည္။ ကုလသမဂၢ၏ ဦးေဆာင္မႈျဖင့္ က်င္းပေသာ လြတ္လပ္စြာ ဆံုးျဖတ္ပဲြသည္ ျပႆနာမ်ားရိွေသာ္လည္း အေနာက္နယူးဂီနီသားမ်ားက အင္ဒိုနီးရွားႏွင့္ ပူးေပါင္းမည္ဟု သူတုိ႔ကံၾကမၼာကို သူတို႔ ဆံုးျဖတ္လိုက္ၾကသည္။ ၁၉၇၅ ခုႏွစ္တြင္ ေပၚတူဂီက အေရွ႕တီေမာအေပၚ ထိန္းခ်ဳပ္မႈကို စြန္႔လႊတ္လိုက္ၿပီး အင္ဒိုနီးရွားက ခ်က္ခ်င္းလိုလိုပင္ က်ဴးေက်ာ္သိမ္းပိုက္လိုက္သည္။

စစ္ေအးတိုက္ပဲြ ၿပီးဆံုးၿပီးေနာက္

ဆိုဗီယက္ယူနီယံတြင္ ၁၉၈၅ ခုႏွစ္ မတ္လ၌ မီေခးလ္ဂိုဘာေခ်ာ့ဗ္ အာဏာ ရရိွလာၿပီးေနာက္ပိုင္း ကမာၻ႔စစ္ေအးတိုက္ပဲြအရိွန္ ေလ်ာ့က်လာသည္။ ဂိုဘာေခ်ာ့ဗ္က စီးပြားေရးမူဝါဒ တင္းက်ပ္မႈမ်ားကို ေျဖေလၽွာ႔လာသကဲ့သို႔ ဆုိဗီယက္ လက္နက္ကိုင္ အင္အားႏွင့္ ဥေရာပရိွ ႏ်ဴကလိီးယားလက္နက္ အေရအတြက္ကို ေလၽွာ႔ခ်လိုက္သည္္။

၁၉၈၉-၉၀ တြင္ ဆိုဗီယက္အုပ္စုဝင္ႏိုင္ငံမ်ား ျဖစ္ၾကေသာ ပိုလန္၊ ဟန္ေဂရီ၊ ခ်က္ကိုဆလိုဗက္ကီးယား၊ အေရွ႕ဂ်ာမနိီ၊ ဘူလ္ေဂးရီးယား၊ ႐ုိေမးနီးယားႏွင့္ မြန္ဂိုလီးယားတုိ႔ရိွ ကြန္ျမဴနစ္အစုိးရမ်ား ၿပိဳက်သြားေလသည္။ အေရွ႕ဂ်ာမနီႏွင့္ အေနာက္ဂ်ာမနီ ပူးေပါင္းသြားၿပီး ခ်က္ကိုဆလိုဗက္ကီးယားသည္ ခ်က္ႏွင့္ ဆလိုဗက္ကီးယား သမၼတႏိုင္ငံႏွစ္ခုအျဖစ္ ကဲြသြားသည္။ ၁၉၉၀ ျပည့္ႏွစ္တြင္ ယူဂိုဆလပ္ဗီးယားသည္ မူလပါဝင္သည့္ ရီပတ္ဗလစ္ယူနစ္ ၆ ခုအတိုင္း ႏိုင္ငံ ၆ ႏိုင္ငံအျဖစ္ ျပင္းထန္ေသာ လက္နက္ကိုင္ပဋိပကၡမ်ား ျဖစ္ပြားၿပီး ၿပိဳကဲြသြားသည္။ မူလက ဆားဗီးယားရီပတ္ဗလစ္ရိွ ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ရ ယူနစ္တခုျဖစ္ခဲ့ေသာ ကိုဆုိဗိုသည္ ၂၀၀၈ ခုႏွစ္တြင္ လြတ္လပ္ေရး ေၾကညာခဲ့ေသာ္လည္း ႏိုင္ငံတကာအသိအမွတ္ျပဳခံရမႈ နည္းပါးခဲ့သည္။

၁၉၉၁ ခုႏွစ္တြင္ ဂိုဘာေခ်ာ့ဗ္သည္ ဆိုဗီယက္ျပည္ေထာင္စု၏ သမၼတအျဖစ္မွ ႏုတ္ထြက္ၿပီး ဆုိဗီယက္ျပည္္ေထာင္စုသည္လည္း အခ်ဳပ္အျခာအာဏာပိုင္ေသာ ႏိုင္ငံ ၁၅ ႏိုင္ငံအျဖစ္ ႏိႈင္းယွဥ္ခ်က္အရ ၿငိမ္းခ်မ္းစြာ ကဲြထြက္သြားၾကသည္။ အဆိုပါႏိုင္ငံသစ္မ်ားမွာ ကြန္ျမဴနစ္ဝါဒကုိ ျငင္းပယ္ခဲ့ၾကၿပီး အမ်ားစုက ဒီမိုကေရစီျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေရးႏွင့္ လြတ္လပ္ေသာ ေဈးကြက္စီးပြားေရးစနစ္ကို လက္ခံက်င့္သံုးၾကေလသည္။ အဆိုပါ သမၼတႏိုင္ငံသစ္မ်ားအတြင္း အက္ခါးဇီးယား၊ ေတာင္ၾသဆက္ရွား၊ ထရန္နစၥႀတီးယားႏွင့္ နာေဂၚႏိုကရာဘာ့ရွ္ ေဒသေလးခုသည္ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာပိုင္ လြတ္လပ္ေရးကို ေၾကညာခဲ့ၾကေသာ္လည္း ႏိုင္ငံတကာက အသိအမွတ္ျပဳမႈကို မခံရေပ။

ျပည္တြင္းစစ္ ဆယ္စုႏွစ္မ်ားစြာ ျဖစ္ပြားၿပီးေနာက္ ၂၀၀၂ ခုႏွစ္တြင္ အေရွ႕တီေမာ၏ လြတ္လပ္ေရးကို အင္ဒိုနိီးရွားက အသိအမွတ္ျပဳရေလသည္။

၁၉၄၉ ခုႏွစ္တြင္ ကြန္ျမဴနစ္တို႔က ျပည္တြင္းစစ္ပဲြကို အႏိုင္တိုက္ခိုက္ၿပီးေနာက္ တ႐ုတ္ျပည္သူ႔သမၼတႏိုင္ငံကို တည္ေထာင္လိုက္ၾကသည္။ ကူမင္တန္ပါတီ ေခါင္းေဆာင္သည့္ တ႐ုတ္သမၼတႏိုင္ငံအစိုးရသည္ ထိုက္ေပၿမိဳ႕သို႔ ဆုတ္ခြာထြက္ေျပးရကာ ထုိက္ဝမ္ကြၽန္းႏွင့္ အနီးအနား ကြၽန္းမ်ားတဝိုက္တြင္သာ အာဏာသက္ေရာက္မႈ ရိွေတာ့သည္။ ထိုအခ်ိန္မွစ၍ တ႐ုတ္ျပည္သူ႔သမၼတႏိုင္ငံႏွင့္ တ႐ုတ္သမၼတႏိုင္ငံအၾကား ထိုက္ဝမ္ကြၽန္း၏ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာပိုင္စိုးမႈႏွင့္ ႏို္င္ငံေရး အဆင့္ေနရာႏွင့္ပတ္သက္၍ အျငင္းပြားၾကရေလေတာ့သည္။

တခ်ိဳ႕ေသာ ကမာၻ႔ေနရာေဒသမ်ားတြင္ ျပင္းထန္ေသာ ကိုယ္ပိုင္ျပ႒ာန္းခြင့္ လႈပ္ရွားမႈမ်ား ဆက္လက္တည္ရိွေနသည္။ ထိုင္ဝမ္၊ ေျမာက္ပိုင္းဆိုက္ပရပ္စ္၊ ကိုဆိုဗိုႏွင့္ ေတာင္ၾသဆက္ရွားတို႔တြင္ကဲ့သို႔ လက္ေတြ႔တြင္ လြတ္လပ္ေရးရေနေသာ ေဒသမ်ား ရိွၾကသည္။ သို႔ေသာ္လည္း ၎တို႔၏လြတ္လပ္ေရးကိစၥမွာ အဓိကႏိုင္ငံႀကီးတႏိုင္ငံ သို႔မဟုတ္ ႏို္င္ငံအမ်ားႏွင့္ အျငင္းပြားေနရျခင္းမ်ိဳး ရိွတတ္သည္။ ကာဒစၥတန္၊ ဘလိုခ်ီစတန္၊ ေခ်ခ်င္ညာႏွင့္ ပါလက္စတိုိင္းႏို္င္ငံမ်ားကဲ့သို႔ လက္ေတြ႔တြင္ အခ်ဳပ္အျခာ အာဏာပိုင္ဆိုင္မႈ မရိွေသာဘဝျဖင့္ ဆက္လက္ေနထိုင္ၾကရသည့္ ကိုယ္ပိုင္ျပ႒ာန္းခြင့္ လႈပ္ရွားမႈမ်ားလည္း ရိွေနၾကေသးသည္။

မ်က္ေမွာက္ျပႆနာမ်ား

၁၉၉၀ ခုႏွစ္ အေစာပိုင္းႏွစ္မ်ားကတည္းက အမိ်ဳးသားကိုယ္ပိုင္ျပ႒ာန္းခြင့္ အေျခခံမူ တရားဝင္ျဖစ္ေရးျပႆနာက ႏို္င္ငံမ်ားအတြင္း ပဋိပကၡျဖစ္မႈမ်ားကို တိုးပြားေစသည္။ အုပ္စုခဲြမ်ားက ပိုမိုႀကီးမားေသာ ကိုယ္ပိုင္ျပ႒ာန္းခြင့္ ရရိွေရးႀကိဳးပမ္းမႈမ်ား ရိွသလို၊ လံုးဝခဲြထြက္ေရး ႀကိဳးပမ္းသည္မ်ားလည္း ရိွသည္။  အခိ်ဳ႕မွာ အုပ္စုအတြင္း (သို႔မဟုတ္) အျခားအုပ္စုမ်ားႏွင့္ ေခါင္းေဆာင္မႈႏွင့္ပတ္သက္၍ ပဋိပကၡျဖစ္ျခင္းပြားၿပီး လက္နက္ကိုင္ ေျဖရွင္းၾကသည္အထိ ျပင္းျပင္းထန္ထန္ ျဖစ္ၾကသည္။ ဤလႈပ္ရွားမႈသစ္မ်ားအတြက္ ႏို္င္ငံတကာ၏ တံု႔ျပန္မႈမွာ တသမတ္တည္းမရိွဘဲ မၾကာခဏ ဆိုသလို အေျခခံမူအေပၚထက္ ႏို္င္ငံေရးအရ ခ်ဥ္းကပ္တံု႔ျပန္တတ္ေလ့ရိွသည္။ သကၠရာဇ္ ၂၀၀၀ ျပည့္ႏွစ္ ကုလသမဂၢ ထုတ္ျပန္ေၾကညာခ်က္က “ကိုလိုနီအုပ္ခ်ဳပ္ေရးႏွင့္ ႏို္င္ငံျခား က်ဴးေက်ာ္သိမ္းပိုက္မႈေအာက္တြင္ ဆက္လက္ရိွေနေသာ ျပည္သူလူထု၏ ကိုယ္ပိုင္ျပ႒ာန္းခြင့္” ဟုသာ ေဖာ္ျပခဲ့သည္။

ဖဲြ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒတြင္ ျပ႒ာန္းေပးျခင္း

အခ်ဳပ္အျခာအာဏာပိုင္ ႏို္င္ငံအေတာ္မ်ားမ်ားမွာ ၎တို႔၏ ဖဲြ႔စည္းပံု အေျခခံဥပေဒမ်ားတြင္ ကုိယ္ပိုင္ျပ႒ာန္းခြင့္ကို ခဲြထြက္ေရးျဖင့္ တဲြလ်က္ အသိအမွတ္မျပဳၾကေခ်။ အေျခခံဥပေဒေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားမွာ အဆိုပါ ခဲြထြက္ခြင့္ကို အေသအခ်ာ တားျမစ္ထားၾကသည္။ သို႔ေသာ္လည္း တခ်ိဳ႕ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ ကိုယ္ပိုင္ျပ႒ာန္းခြင့္ကို ပိုမိုႀကိီးမားေသာ ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ေရး ပံုစံျဖင့္ ခြင့္ျပဳထားျခင္းမ်ား ရိွသလို ခဲြထြက္ျခင္းကို ႁခြင္းခ်က္တမိ်ဳးမ်ိဳးျဖင့္ ခြင့္ျပဳထားေသာ ပံုစံမ်ားလည္း ရိွေသးသည္။

အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုတြင္ အဗရာဟင္လင္ကြန္းက ခဲြထြက္ျခင္းကို အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု အေျခခံဥပေဒကို ျပင္ဆင္ျခင္းျဖင့္ ျဖစ္ႏိုင္သည္ဟု အသိအမွတ္ျပဳခဲ့သည္။ ၁၈၆၉ ခုႏွစ္က ဗဟိုတရား႐ံုးခ်ဳပ္၏ “တကၠဆက္ႏွင့္ ဝိႈက္” ဆံုးျဖတ္ခ်က္တြင္ ခဲြထြက္ခြင့္သည္ “ေတာ္လွန္ေရးနည္းျဖင့္ လည္းေကာင္း၊ ျပည္နယ္မ်ား၏ သေဘာတူညီမႈျဖင့္ လည္းေကာင္း” ျဖစ္ႏိုင္သည္ဟု ေဖာ္ျပထားသည္။ ၁၉၃၃ ခုႏွစ္က က်င္းပေသာ ၿဗိတိသၽွပါလီမန္က ၾသစေၾတးလ် အေနာက္ပိုင္းခဲြထြက္ခြင့္ကို ၾသစေၾတးလ် တႏိုင္ငံလံုး၏ အမ်ားစုမဲျဖင့္သာ ခဲြထြက္ႏိုင္သည္ဟု ဆံုးျဖတ္ခဲ့ၿပီး၊ မူလသတ္မွတ္ထားသည့္ အေနာက္ပိုင္း ၾသစေၾတးလ်ေန ျပည္သူတုိ႔၏ ဆႏၵခံယူပဲြ ၃ ပံု ၂ ပံု ေထာက္ခံမဲသည္ မလံုေလာက္ဟုဆုိကာ ပယ္ခ်ခဲ့သည္။

တ႐ုတ္ကြန္ျမဴနစ္မ်ား အာဏာမရမီ ၁၉၃၁ ခုႏွစ္ ဖဲြ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒတြင္ ဆိုဗီယက္ယူနီယံ ပံုစံအတိုင္း ခဲြထြက္ခြင့္ ပါဝင္ခဲ့သည္။ တ႐ုတ္ျပည္သူ႔သမၼတႏိုင္ငံ မတည္ေထာင္မီႏွင့္ တည္ေထာင္ၿပီး ေနာက္ပိုင္းႏွစ္မ်ားတြင္ ပါတီက ခြဲထြက္ခြင့္ကို ပယ္ဖ်က္ပစ္လိုက္ၿပီး ခဲြထြက္မႈကို ဆန္႔က်င္သည့္ စာပိုဒ္မ်ားကုိ ထည့္သြင္းခဲ့သည္။ ထို႔အတူ ၁၉၄၇ ခုႏွစ္ ျပည္ေထာင္စုျမန္မာႏို္င္ငံ ဖဲြ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒတြင္လည္း လုပ္ထံုးလုပ္နည္း အေျခအေနအခ်ိဳ႕ေအာက္တြင္ ခဲြထြက္ခြင့္ကို ျပ႒ာန္းေပးခဲ့သည္။ ၁၉၇၄ ခုႏွစ္ ျပည္ေထာင္စုဆိုရွယ္လစ္သမၼတျမန္မာႏိုင္ငံ ဖဲြ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒတြင္ ခဲြထြက္ခြင့္ကို ပယ္ဖ်က္လိုက္သည္။

၁၉၉၆ ခုႏွစ္တြင္ ၾသစႀတီးယား၊ အီသီယိုပီးယား၊ ျပင္သစ္၊ စိန္႔ကစ္ႏွင့္နီးဗစ္ ႏို္င္ငံတုိ႔၏ အေျခခံဥပေဒမ်ားတြင္ ခဲြထြက္ခြင့္ ပါဝင္သည္။ ဆြစ္ဇာလန္ႏို္င္ငံတြင္ လက္ရိွအေနအထားမွ ခဲြထြက္ခြင့္ကိုေရာ၊ ကန္တံုအသစ္(ယူနစ္အသစ္) ဖဲြ႔စည္းမႈကိုပါ ခြင့္ျပဳထားသည္။ ကေနဒါမွ ကြိဘက္ျပည္နယ္ ခဲြထြက္ေရးအဆုိျပဳမႈႏွင့္ပတ္သက္၍ ကေနဒါ ဗဟိုတရား႐ံုးခ်ဳပ္၏ ၁၉၉၈ ခုႏွစ္က ဆံုးျဖတ္ခ်က္မွာ- ျပည္နယ္တြင္းရိွ ျပည္သူမ်ား၏ ရွင္းလင္းေသာ အမ်ားစုေထာက္ခံမဲႏွင့္  အေျခခံဥပေဒျပင္ဆင္ခ်က္ကို ကေနဒါ ဖက္ဒေရးရွင္းတြင္ ပါဝင္သည့္ ယူနစ္အားလံုး၏ အတည္ျပဳခ်က္တို႔ ရရိွမွသာလၽွင္ ခဲြထြက္ႏိုင္သည္ဟု ဆုိေလသည္။

လူနည္းစု အခြင့္အေရးမ်ား တိုးျမႇင့္ေပးျခင္း နည္းလမ္း

နိဂံုးခ်ဳပ္အေနျဖင့္ဆုိရေသာ္ ကမာၻ႔ႏိုင္ငံမ်ား အမ်ားစုႀကီးပါဝင္ေသာ ကုလသမဂၢအဖဲြ႔ႀကီးအေနျဖင့္ ကိုယ္ပိုင္ျပ႒ာန္းခြင့္ ဆိုသည္မွာ ႏိုင္ငံျခား က်ဴးေက်ာ္သိမ္းပိုက္မႈ ခံေနရေသာ ကိုလိုနီႏိုင္ငံ ျပည္သူမ်ား၏ နယ္ခ်ဲ႕ဆန္႔က်င္ေရး၊ ကိုယ့္ၾကမၼာကိုယ္ ဖန္တီးေရး လြတ္္လပ္ေရးတိုက္ပဲြအတြက္ ေရွ႕ေဆာင္သေဘာတရား တရပ္အျဖစ္ ခံယူၿပီး၊ အေမရိကန္၊ အိႏိၵယ၊ ႐ုရွားဖက္ဒေရးရွင္း၊ တ႐ုတ္ျပည္သူ႔သမၼတႏိုင္ငံ အပါအဝင္ ႏိုင္ငံအမ်ားစုမွာ ခဲြထြက္ျခင္းကို ခြင့္မျပဳၾကေၾကာင္း ေတြ႔ရိွရသည္။ တိုင္းရင္းသား လူနည္းစု အခြင့္အေရးမ်ားကို ျဖည့္ဆည္းေပးေရးႏွင့္ ခဲြထြက္မႈ သို႔မဟုတ္ ႏို္င္ငံသစ္ ထူေထာင္မႈမ်ားကို ေရွာင္ရွားႏိုင္ေရးအတြက္ ဖက္ဒရယ္ယူနစ္မ်ား (သို႔မဟုတ္) ကိုယ္ပိုင္ အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ရေဒသမ်ားဆီသို႔ ဗဟိုခ်ဳပ္ကိုင္မႈ ေျဖေလ်ာ့ေပးျခင္း သို႔မဟုတ္ ဆံုးျဖတ္လုပ္ပိုင္ခြင့္အာဏာ ပိုမုိတိုးျမႇင့္ေပးျခင္းမ်ားကိုသာ ျပဳလုပ္ေလ့ရိွၾကပါေၾကာင္း တင္ျပလိုက္ရေပသည္။

ရဲထြန္း (သီေပါ)

ကိုးကား ; Wikipedia အြန္လိုင္းအဘိဓါန္