“ျပည့္မ်က္လုံး” လို႔ တင္စားေခၚေဝၚ သတ္မွတ္ျခင္းခံရတာ။ “စတုတၳမ႑ဳိင္”လို႔ အသိအမွတ္ျပဳထားတာေတြဟာ ျပည္သူလူထုဘက္ကို အစဥ္မ်က္ႏွာမူထားတဲ့ မီဒီယာရဲ႕ တန္ဖိုးပါပဲ။
ဒီတန္ဖိုးေတြေၾကာင့္လည္း မီဒီယာရဲ႕ လြတ္လပ္စြာထုတ္ေဖာ္ခြင့္နဲ႔ သတင္းရယူပိုင္ခြင့္ကို တကမာၻလုံးရွိ ႏိုင္ငံအမ်ားစုက အသိမွတ္ျပဳထားၾကတာပါ။
မီဒီယာသမား ဆိုတာလည္း ႏိုင္ငံသားတိုင္းရဲ႕ သတင္းသိပိုင္ခြင့္ကို ျဖည့္ဆည္းေပးဖို႔ တာဝန္ရွိပါတယ္။ လြတ္လပ္တယ္ဆိုေပမယ့္ ဘယ္အရာမွ အႂကြင္းမဲ့ သေဘာမေဆာင္တတ္ပါဘူး။ ေနရာေဒသအေလ်ာက္ ႁခြင္းခ်က္တခ်ိဳ႕ေတာ့ ရွိစၿမဲပါ။
အစိုးရတရပ္က လိုအပ္ခ်က္အရ၊ ႏိုင္ငံေတာ္လုံၿခံဳေရးအရ ထိန္းခ်ဳပ္မႈအခ်ိဳ႕ ရွိတတ္တာကိုလည္း သတင္းသမားက အထိုက္အေလ်ာက္ နားလည္မႈေပးၿပီး ျဖစ္ပါတယ္။ ေဖာ္ထုတ္ခြင့္၊ ရယူပိုင္ဆိုင္ခြင့္တို႔နဲ႔ ထိန္းခ်ဳပ္ခြင့္တို႔ဟာ ေဝါဟာရအရေရာ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ သေဘာအရပါ ဖီလာေနတာကို ေတြ႔ႏိုင္ပါတယ္။
ထုတ္ေဖာ္ေျပာဆိုခြင့္ကို ကန္႔သတ္တာနဲ႔ပတ္သက္လို႔ “ႏိုင္ငံသားနဲ႔ ႏိုင္ငံေရး အခြင့္အေရးမ်ားဆိုင္ရာ ႏိုင္ငံတကာသေဘာတူညီမႈ” ICCPR ရဲ႕ ပုဒ္မ ၁၉ အပိုဒ္ခြဲ(၃) မွာ “လြတ္လပ္စြာ ထုတ္ေဖာ္ေျပာဆိုခြင့္သည္ ကန္႔သတ္ထိန္းခ်ဳပ္ခံရႏိုင္သည္ဆိုေသာ္လည္း ၎ကန္႔သတ္ခ်က္မ်ားသည္ ဥပေဒေၾကာင္းအရႏွင့္ လိုအပ္ခ်က္အရသာ ျဖစ္ရမည္” လို႔ ဆိုထားပါတယ္။
ဥပေဒေၾကာင္းအရ လိုအပ္ခ်က္ဆိုရာမွာ အျခားသူရဲ႕ ဂုဏ္သိကၡာဆိုင္ရာ ထိပါးမႈနဲ႔ ႏိုင္ငံေတာ္လုံၿခံဳေရး ထိပါးမႈတို႔ေလာက္ပဲ ရွိပါတယ္။ အျခားသူရဲ႕ ဂုဏ္သိကၡာဆိုရာမွာ အမွန္တရားျဖစ္ခဲ့ရင္၊ အေၾကာင္းအခ်က္ခိုင္လုံေနရင္ ကန္႔သတ္ပိုင္ခြင့္ကေန လြတ္ကင္းပါတယ္။
သတင္းသိပိုင္ခြင့္၊ သတင္းလြတ္လပ္စြာ ထုတ္ေဖာ္ပိုင္ခြင့္၊ ျဖန္႔ျဖဴးခြင့္တို႔နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ျမန္မာမီဒီယာေတြ ႀကံဳေတြ႔ေနရတဲ့ အခက္အခဲေတြေၾကာင့္ DVB Law Lab ပိုင္းျခားစိတ္ျဖာ ဥပေဒေရးရာအစီစဥ္မွာ ေတြ႔ဆုံေဆြးေႏြး တင္ျပခဲ့ပါတယ္။
ဒီအစီအစဥ္မွာ ေဆြးေႏြးခဲ့သူေတြကေတာ့ ရန္ကုန္တိုင္းေဒသႀကီး ျပည္သူ႔လႊတ္ေတာ္ကိုယ္စားလွယ္ ဦးသန္းႏိုင္ဦး၊ စာေရးဆရာမလည္းျဖစ္ သတင္းမီဒီယာေကာင္စီရဲ႕ တြဲဘက္အတြင္းေရးမႉးလည္းျဖစ္တဲ့ ေဒၚသင္းသင္းသာနဲ႔ လြတ္လပ္ေသာ ထုတ္ေဖာ္ေျပာဆိုျခင္း(ျမန္မာ) ရဲ႕ ပ႐ုိဂရမ္မန္ေနဂ်ာ ေဒၚယဥ္ရတနာသိန္းတို႔ ျဖစ္ပါတယ္။
အစီစဥ္တင္ဆက္သူ ဦးခင္သန္းက “ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ သတင္းလြတ္လပ္ခြင့္ တုိးတက္လာတယ္လို႔ ဆိုေပမယ့္ အဖြဲ႔အစည္း အေတာ္မ်ားမ်ားကေတာ့ တိုးတက္မႈ နည္းပါးလြန္းတယ္လို႔ ဆိုၾကပါတယ္။ ဒီေပၚမွာ ဘယ္လိုျမင္ပါသလဲဆိုတဲ့ အေမးကိုေတာ့ လႊတ္ေတာ္အမတ္ ဦးသန္းႏိုင္ဦးက “သတင္းရယူမႈ တိုးတက္တယ္လို႔ေတာ့ မဆိုႏိုင္ပါဘူး။ အခုထိ တုံ႔ဆိုင္းေနဆဲပဲ ရွိပါေသးတယ္။ အထူးသျဖင့္ ဆက္သြယ္ေရးပုဒ္မ ၆၆(ဃ) ဟာ အကန္႔အသတ္ျဖစ္ေနတာကို ေတြ႔ရပါတယ္။ အတားအဆီးျဖစ္ေနတယ္လို႔ ျမင္ပါတယ္” လို႔ ေျဖၾကားသြားပါတယ္။
ေဒၚသင္းသင္းသာကေတာ့ “သတင္းရယူပိုင္ခြင့္နဲ႔ပတ္သက္ၿပီး ဝန္ႀကီးဌာနနဲ႔ သမၼတ႐ုံးေတြက ေၾကညာခ်က္ထုတ္ျပန္ေပးထားေပမယ့္္ ဆက္သြယ္ေမးျမန္းေပမယ့္ ေျဖၾကားျခင္းမရွိဘဲ ေရွာင္လႊဲေနတာေတြလည္း ေတြ႔ေနရပါတယ္။ ဒါဟာ သတင္းရယူပိုင္ခြင့္အတြက္ အဟန္႔အတားျဖစ္ေစတယ္။ ဒီလိုမျဖစ္ေစဖို႔ အဆင့္လိုက္ တာဝန္ေပး႐ုံအျပင္ ေျဖၾကားျခင္းမျပဳပါက ဘယ္လိုအေရးယူမႈမ်ိဳး လုပ္မလဲဆိုတဲ့ အခ်က္ေတြကိုပါ ထည့္သြင္းစဥ္းစားသင့္ၿပီလို႔ ယူဆေၾကာင္း၊ ဒါမွသာ ခြင့္ျပဳခ်က္အမိန္႔ဟာ အသက္ဝင္မွာျဖစ္တယ္” လို႔ ေဆြးေႏြးသြားပါတယ္။
ေဒၚယဥ္ရတနာသိန္းကေတာ့ “ခက္တာက သတင္းယူပိုင္ခြင့္ကို ဟန္႔တားထိန္းခ်ဳပ္တဲ့ အခ်က္ျဖစ္တဲ့ လွ်ဳိ႕ဝွက္ဥပေဒဆိုတာနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ဘယ္အတိုင္းအတာထိဆိုတာ သတ္မွတ္ခ်က္ မတိက်ဘူး။ သတင္းသမားဘက္ကလည္း သတင္းရင္းျမစ္နဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ ယုံၾကည္မႈတည္ေဆာက္ဖို႔လိုတယ္” လို႔ ဆိုပါတယ္။
ျဖည့္စြက္ေဆြးေႏြးၾကရာမွာေတာ့ သတင္းရယူပိုင္ခြင့္ကို မီဒီယာအားလုံး တူညီစြာ ရယူပိုင္ခြင့္ရွိရမယ္။ ခြဲျခားမဆက္ဆံရဘူး။ ဒါ့ျပင္ အေရးႀကီးဆုံးအခ်က္က လွ်ဳိ႕ဝွက္ခ်က္ဥပေဒဆိုင္ရာ ကန္႔သတ္ခ်က္က အျခားအခ်က္ေတြကို လႊမ္းမိုးမသြားေစဖို႔ အထူးလိုအပ္ေၾကာင္း ေဆြးေႏြးသြားၾကပါတယ္။
တကယ္ေတာ့ ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ လြတ္လပ္စြာ သတင္းရယူပိုင္ခြင့္မွာ အဆင္မေျပႏိုင္ဖြယ္ရာ အေၾကာင္းအခ်က္မ်ားစြာ ရွိပါတယ္။ သတင္းရင္းျမစ္တခုျဖစ္တဲ့ အစိုးရဌာနမ်ားမွာ တခ်ိဳ႕ကို ေျပာေရးဆိုခြင့္ သတ္မွတ္ေပးထားေပမယ့္ အမွားပါမွာေၾကာက္လို႔ မေျဖတာ၊ မလုပ္မ႐ႈပ္မျပဳတ္ဆိုတဲ့ စစ္အစိုးရကာလက ခံယူခ်က္အစြဲ ရွိေနေသးတာ၊ တာဝန္မယူခ်င္လို႔ မေျဖတာ၊ စတာေတြအျပင္ အစိုးရတာဝန္ရွိသူေတြရဲ႕ ခြဲျခားဆက္ဆံတာမ်ိဳးေတြလည္း ရွိေနတာ ေတြ႔ေနရပါတယ္။
အစိုးရသတင္းဌာနေတြအျပင္ အျခားေသာ ပုဂၢလိကပိုင္ သတင္းမီဒီယာေတြကို တေျပးညီ သတင္းသိပိုင္ခြင့္ ေပးရမွာပါ။ ဒီလိုေျဖၾကားမႈမေပးတာ၊ ပြင့္လင္းမႈမရွိျဖစ္လာရင္ သတင္းသမားတေယာက္ဟာ လ႔ူအခြင့္အေရးအရ လြတ္လပ္စြာ ထင္ျမင္ယူဆပိုင္ခြင့္ကို က်င့္သုံးၿပီး ထင္ျမင္ခ်က္ကို ေဖာ္ထုတ္ခဲ့ရင္ မလိုလားအပ္တဲ့ ႐ႈပ္ေထြးမႈေတြ ျဖစ္ေပၚလာႏိုင္တယ္။ ဒါအတြက္ သတင္းသမားမွာ တာဝန္မရွိဘူး။ ေျဖၾကားျခင္းမရွိသူမွာသာ တာဝန္ရွိတယ္လို႔ မွတ္ယူရမွာပါ။
ဒါေၾကာင့္ သတင္းရင္းျမစ္တခုျဖစ္တဲ့ အစိုးရတာဝန္ရွိသူေတြနဲ႔ မီဒီယာကို ျပည္သူနဲ႔ အစိုးရၾကားက သတင္းအခ်က္အလက္ ျဖန္႔ခ်ိေပးသူအျဖစ္ အသိအမွတ္ျပဳၿပီး ေျပာသင့္ေျပာထိုက္တဲ့ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြကို သံသယမပြားဘဲ ေျဖၾကားေပးသင့္ပါတယ္။
ေျဖၾကားရာမွာလည္း မ်က္ႏွာမလိုက္ ခြဲျခားမႈမရွိ မွ်ေဝေပးၾကရမွာပါ။ သတင္းရယူပိုင္ခြင့္ ပြင့္လင္းျမင္သာမႈရွိေရးဟာ ဥပေဒတတရပ္အျဖစ္ ထည့္သြင္းေရးဆြဲ အကာကြယ္ေပးဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။
ေရွ႕ပိုင္းက ပညာရွင္ေတြ ေဆြးေႏြးခဲ့သလို လွ်ဳိ႕ဝွက္ဥပေဒဆိုတဲ့အခ်က္က က်န္အခ်က္ေတြကို လႊမ္းမိုးမသြားေစေရးအတြက္လည္း ဥပေဒတရပ္ ေရးဆြဲရာမွာ သတိျပဳသင့္ပါေၾကာင္း ထပ္ေလာင္းႏိႈးေဆာ္ တင္ျပလိုက္ရပါေၾကာင္း။
ထြန္းေဇာ္ေဌး
