၂၀၁၁ ခုနွစ္ဟာ မိုး႐ြာသြန္းမႈမ်ားခဲ့တဲ့နွစ္ တနွစ္ ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။ ဘယ္ေလာက္ အတိုင္းအတာထိေအာင္ မိုး႐ြာသြန္းမႈမ်ားခဲ့တာပါလဲ။ ဘာေၾကာင့္ မိုးမ်ားခဲ့တာလဲ။ ၂၀၁၁ခုနွစ္ထဲ လူေသဆံုးမႈ႐ွိခဲ့တဲ့ သဘာဝေဘးကေရာ မိုးမ်ားတာေၾကာင့္ ျဖစ္ခဲ့တာပဲလား။ မိုးေလဝသနဲ့ဇလေဗဒဦးစီးဌာနက လက္ေထာက္ညြွႊန္ၾကားေရးမႉး ဦးခ်စ္ေက်ာ္ကို ဆက္သြယ္ေမးျမန္းထားပါတယ္။
က်ေနာ္တို့ ၂၀၁၁ ခုနွစ္မွာ ျဖစ္ခဲ့တဲ့ ရာသီဥတုအေနအထားကို ျပန္ၾကည့္မယ္ဆိုရင္ အဓိကဇာတ္လိ္ုက္က မိုးလို့ေျပာလို့ ရမလား။ တနွစ္လံုး မိုးမျပတ္ ႐ြာသြန္းခဲ့တာ အဓိကလို့ ေျပာလို့ရမလား။ ဆရာတို့ ဘယ္လိုျမင္မိပါလဲ။
“ဟုတ္ပါတယ္။ မိုးပါ။ တနိုင္ငံလံုးမွာ ႐ြာသြန္းျမဲထက္ ေက်ာ္တာၾကီးပဲ။ ႐ြာသြန္းျမဲကို ခါတိုင္းနွစ္ေတြဆိုရင္ ေက်ာ္ေတာ့ေက်ာ္တာေပါ့။ စခန္းတရာမွာ ၃၅၊ ၄၀ ေလာက္ကေက်ာ္တာေပါ့ေနာ္။ ဒီနွစ္ကေတာ့ စခန္း ၁၀၀ မွာ ၉၀ ေလာက္ေက်ာ္တယ္။ ႐ြာသြန္းျမဲထက္ေက်ာ္တယ္။ မိုးမ်ားတယ္။ ဇန္နဝါရီကေန အခုထိက ၂၀၁၁ ဇန္နဝါရီကေန ဒီဇင္ဘာထိက မိုးမ်ားတဲ့အေျခကို ေတြ့ရတယ္။ အဲဒါမိုးက မ်ားတာေတာ့ အေၾကာင္းနွစ္မ်ိုးေပါ့။ မုတ္သုံက ႐ြာတယ္။ ျပီးခဲ့တဲ့ ၂၀၁၁ နွစ္စမွာလည္း လာနီညာ႐ွိတယ္။ ေနာက္တခါ မုန္တိုင္းငယ္ေတြေၾကာင့္ ႐ြာတယ္။ ေနာက္တခါ အေနာက္ဘက္က လာတဲ့ ေလေပြလွိုင္းေတြေပါ့။ ေျမာက္ပိုင္းကို ျဖတ္တဲ့အခါမွာလည္း ႐ြာတယ္။ အဲလိုအေၾကာင္းေတြေၾကာင့္ ဒီနွစ္ကေတာ့ မိုးမ်ားတယ္။”
အဲဒီေတာ့ က်ေနာ္တို့ ၂၀၁၀ တုန္းကေတာ့ အပူမ်ားတယ္။ အပူလြန္ကဲခဲ့တယ္။ ၂၀၁၁ မွာေတာ့ မိုးမ်ားျပန္ေတာ့ ရာသီဥတုေတြ သိသိသာသာ တနွစ္နဲ့တနွစ္ မတူေအာင္ေျပာင္းလဲေနတာက ဘာေၾကာင့္ပါလဲ။
“တကမၻာလံုး ရာသီဥတုေျပာင္းလဲတယ္။ ရာသီဥတု ဘာေၾကာင့္ေျပာင္းလဲသလဲဆိုရင္ေတာ့ သူ့ရဲ့ အရင္းအျမစ္ကေတာ့ အိုဇုန္းလြွႊာေပါက္တာရယ္။ စက္ရံုအလုပ္ရံုေတြက မီးခိုးျပာမႈန္ေတြ ထုတ္လြွႊတ္တာ မ်ားတာရယ္၊ အဲဒီအတြက္ေၾကာင့္ ကမၻာၾကီးက ပံုမွန္ထက္ ပိုေနြးလာတယ္။ ပံုမွန္ထက္ပိုေနြးတာက နွစ္တိုင္းၾကီး ပိုေနြးလာသလားဆိုေတာ့ မဟုတ္ဘူး။ အလြန္ပူတဲ့နွစ္ပူတယ္။ ေလ်ာ့က်သြားတဲ့နွစ္ ေလ်ာ့က်သြားတယ္။ အဲေတာ့ ပူမယ့္နွစ္ေတြကေတာ့ အဆံုးသတ္သြားတာေပါ့။ အဲဒီနွစ္ေတြကေတာ့ အပူခ်ိန္ေတြဘာေတြ ထပ္ကုန္တာေပါ့။ အပူေလ်ာ့သြားတဲ့ေန့ေတြက်ေတာ့ မိုးေတြက ႐ြာလာတယ္။ အဲဒါေၾကာင့္ ခုနလို ပူလိုက္မိုးမ်ားလိုက္ ျပီးရင္ျပန္ေအးသြားလိုက္၊ ေအးသြားတယ္ဆိုတာ အခုလို လာနီညာေတြဘာေတြ ျဖစ္ရင္ေတာ့ ျပန္ေအးသြားတာေပါ့။ ဒါေတာင္မွ လာနီညာျဖစ္တိုင္း ေအးတာလားဆိုေတာ့ လာနီညာျဖစ္တိုင္း ေအးတာမဟုတ္ဘူး။ အခုနွစ္ဆိုရင္ လာနီညာေၾကာင့္ အာ႐ွတိုက္က သိပ္မေအးဘူး။ အာ႐ွတိုက္က သိပ္မေအးဘူးဆိုတာကို ေတြ့ရတယ္။”
ေနာက္တခုက ဒီနွစ္ကို မုန္တိုင္းနဲ့ပတ္သက္တဲ့ ထူးျခားခ်က္ ဘာေတြ့ရလဲ။
“မုန္တိုင္းအၾကီးေတြေတာ့ မျဖစ္ဘူး။ ဘဂၤလားပင္လယ္ေအာ္ကို ေျပာတာေနာ္။ အတၱလနၱိတ္ သမုဒၵရာတို့ ဘာတို့ ေျပာတာမဟုတ္ဘူး။ အဲေတာ့ ဘဂၤလားပင္လယ္ေအာ္မွာ မုန္တိုင္းအၾကီးၾကီးေတာ့ မျဖစ္ဘူး။ ဒါေပမယ့္ အဲဒီမုန္တိုင္းငယ္ေလးေတြ အဆင့္ေလာက္နဲ့ပဲ ေကာ့ဘဇားနားကေန ျဖတ္တဲ့ ၂၀၁၁ ေအာက္တိုဘာ ၁၉ - ၂၀ မွာ ျဖတ္သြားတဲ့ မုန္တိုင္းငယ္ေလးက လူေတြေသေလာက္ေအာင္ လ်ွပ္တျပက္ မိုးေတြ႐ြာျပီးေတာ့ ေရေတြၾကီးတယ္။ အဲဒီေနရာက ပံုမွန္အားျဖင့္ မိုးနည္းတဲ့ေနရာေတြျဖစ္ေတာ့ အဲဒါေၾကာင့္ မိုးမ်ားျပီး ေရၾကီးတာကို သူတို့အေနနဲ့ အေတြ့အၾကံုမ႐ွိဘူး။ ၾကိုတင္ျပင္ဆင္မႈလည္း မ႐ွိဘူး။ အဲဒီအတြက္ ဘာျဖစ္လည္းဆိုေတာ့ သူတို့ရဲ့ အသက္အနၱရာယ္ ထိခိုက္ေစတယ္။ သူတို့ရဲ့ ပစၥည္းဥစၥာေတြ ဆံုး႐ွံုးခဲ့တယ္။ က်ေနာ္တို့ကေတာ့ အျမဲတမ္းေမ်ွာ္လင့္တယ္။ သဘာဝ ေဘးအနၱရာယ္ေတြ ျဖစ္နိုင္တဲ့အခြင့္အလမ္းေတြကို က်ေနာ္တို့က ေန့စဥ္ေစာင့္ၾကည့္ရတာဆိုေတာ့ က်ေနာ္တို့ရဲ့ ထုတ္ျပန္ခ်က္ေတြအေပၚမွာလည္း သူတို့က မွီျငမ္းျပီးေတာ့ နားလည္ေအာင္လုပ္ျပီး ဘယ္လိုေ႐ွာင္တိမ္းရမလဲဆိုတာကို သူတို့ကိုယ္တိုင္ ပါဝင္ျပီးလုပ္မွ ျဖစ္မယ္။ ဘာျဖစ္လို့လဲဆိုေတာ့ သူတို့ေဒသေတြကိုလည္း က်ေနာ္တို့က ေန့တိုင္းမသြားနိ္ုင္ဘူးေလ။ သို့ေသာ္ က်ေနာ္တို့က ဘယ္ကေန ေျပာေနရလဲဆိုေတာ့ ေရဒီယိုကေန ေျပာျပနိုင္တယ္။ တီဗြီကေန ေျပာျပနိုင္တယ္။ သူတို့ဖုန္းနဲ့ေမးရင္ ေျဖေပးတယ္။ အဲဒီလိုမ်ိုးေတြ လုပ္ဖို့လိုတယ္ဆိုတဲ့ ကနဦးအသိေလးကို သူတို့ကို သိေစခ်င္ေသးတယ္။”
ခုနက ေဆြးေနြးသြားတဲ့အထဲမွာ အဲဒီတုန္းက မုန္တိုင္းနဲ့ပတ္သက္ျပီး ရခိုင္ကိုပဲဝင္မယ္ဆိုျပီး ဆရာတို့ေျပာေနတာ။ အဲဒီတုန္းက ဆရာေျဖတဲ့ထဲမွာလည္း ပါတယ္။ ျမန္မာျပည္အလယ္ပိုင္းေဒသမွာ ႐ုတ္တရက္မိုးၾကီးျပီး ေျမျပိုတာတို့ ေရၾကီးတာတို့ ျဖစ္နိုင္ပါတယ္လို့ ေျပာပါတယ္။။ ဒါေပမယ့္ သဘာဝအရ ရခိုင္ကိုသြားျပီးေတာ့ မည္းေနေတာ့ မထင္ဘဲနဲ့ ကုန္းတြင္းမွာ ဝင္ေနေတာ့ ဆရာခုနက ေျပာတဲ့ ျပည္သူေတြရဲ့ သိတတ္မႈ awareness အပိုင္းေပါ့။ အဲဒါေတြေကာ အခုျဖစ္သြားတဲ့အေပၚမွာ သင္ခန္းစာယူျပီးေတာ့ပဲျဖစ္ျဖစ္ ေနာင္ကို ဘယ္လိုလုပ္မယ္လို့ စိတ္ကူးထားလဲဆရာ။ သတိေပးဖို့ေပါ့။
“အဲဒါကဘာနဲ့လုပ္မလဲဆိုေတာ့ အရင္လုပ္ေနတဲ့ ယူအန္ဒီပီ (ကုလသမဂၢဖြံ့ျဖိုးေရးအစီအစဥ္) အဖြဲ့အစည္းေတြ႐ွိတယ္။ UN Action Aid ဆိုတဲ့အဖြဲ့။ ဒီအဖြဲ့အစည္းက နာဂစ္ျဖစ္ခဲ့တဲ့ ေဒသေတြမွာ public aware လုပ္တယ္။ သူတို့ရဲ့ လုပ္တဲ့ လုပ္ငန္းသက္တမ္းျပီးေတာ့ လုပ္ငန္းေတာ့ရပ္သြားျပီ။ သို့ေသာ္လည္း အခုေအာက္တိုဘာမွာ ျဖစ္တဲ့ဟာေလးကို သင္ခန္းစာယူျပီးေတာ့ သူတို့က ျမန္မာနိုင္ငံ အလယ္ပိုင္းေဒသေတြ ႐ွမ္းကုန္းျပင္ျမင့္ ေဒသေတြမွာလည္း သဘာဝေဘးအနၱရာယ္နဲ့ ပတ္သက္တဲ့ public awareness ActionAid အလုပ္ေတြကို သူတို့သြားလုပ္ခ်င္တယ္။ က်ေနာ္တို့ဆီက လိုအပ္တဲ့ နည္းပညာပိုင္းဆိုင္ရာ အကူအညီေပါ့။ ဆိုလိုတာက က်ေနာ္တို့က မွတ္ခ်က္ေတြ ေရးေပးရမွာေပါ့။ လ်ွပ္တျပက္ ေရၾကီးတယ္ဆိုတာ ဘယ္လိုအဓိပၸာယ္၊ အဲလိုေရၾကီးရင္ ဘယ္လိုေ႐ွာင္႐ွားရမယ္။ ျပင္ဆင္ရမယ္ဆိုတဲ့ ဟာေတြေပါ့။ က်ေနာ္တို့က ျမန္မာလိုေရးေပးရမယ္။ သူတို့က သင္တန္းဆရာေတြ ေ႐ြးခ်ယ္ျပီးေတာ့ သင္တန္းဆရာေတြကို သင္ေပးရမယ္။ အဲဒီသင္တန္းဆရာေတြက သြားျပီးေတာ့ ေက်းလက္ေတြမွာ သူတို့နဲ့အတူတူ ေနျပီးေတာ့ စာသင္မယ္ဆိုတဲ့ဟာမ်ိုး။ ပညာေပး လုပ္မယ္။ အဲဒါေတာ့ စီစဥ္ေနပါတယ္။”
အဲဒါကို ဘယ္ေတာ့ေလာက္ အေကာင္အထည္ေဖာ္မယ္လို့ အစီအစဥ္႐ွိပါလဲ။
“အဲဒါေတာ့ ActionAid နဲ့ အဆိုျပုထားတယ္။ အထက္က ရန္ပံုေငြေတြဘာေတြလည္း အထက္က ယူအန္ဒီပီလက္ေအာက္ခံ အဖြဲ့အစည္းေတြကို တင္ရဦးမွာကို။ သူတို့ဘက္က အဆင္သင့္ျဖစ္တယ္ဆိုရင္ေတာ့ က်ေနာ္တို့က သူတို့လိုခ်င္တဲ့မွတ္စုေတြ အခ်က္အလက္ေတြ ျပင္ဆင္ထားျပီးသားပဲ။ သူတို့ ပို့ခ်ခိုင္းတဲ့အခ်ိန္ သြားေရာက္ပို့ခ်ေပးရမွာပါ။”
