ရန္ကုန္ၿမိဳ႕က ရပ္ကြက္တခ်ဳိ႕၊ လမ္းတခ်ဳိ႕မွာ မုိးတြင္းကာလ ေရႀကီးေရလွ်ံမႈ မျဖစ္ေအာင္ ေျမာင္းေဖာ္တာေတြ၊ ရွင္းလင္းတာေတြ လုပ္ေဆာင္ေနေပမယ့္လည္း အခုအခ်ိန္ထိ မုိးရြာတုိင္း ေရႀကီးေရလွ်ံမႈေတြ ျဖစ္ေနဆဲပါ။ ဒီိကိစၥနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ စတင္ တည္ေဆာက္ခဲ့စဥ္က ဘယ္လိုပုံစံ၊ ရည္ရြယ္ခ်က္ေတြနဲ႔ တည္ေဆာက္ခဲ့တယ္၊ ေရစီးေရလာေကာင္းေအာင္ ဘယ္လို စီမံ ေဆာင္ရြက္ခဲ့တယ္ ဆုိတာေတြနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ျပ အေမြအႏွစ္သုေတသီ ေမာင္ျမတ္မြန္ (ဆူးေလ) ကို ဒီဗြီဘီက ေတြ႔ဆုံေမးျမန္းထားပါတယ္။
ေမး - က်ေနာ္တို႔ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ႀကီးဟာ မိုးရြာတိုင္း ေရႀကီးေရလွ်ံတာေတြက ႏွစ္စဥ္လိုလို ျဖစ္လာခဲ့တယ္။ အဲဒီေတာ့ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕မွာ ေရစီးေရလာ မေကာင္းတာနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ ေမးခ်င္တာဆိုေတာ့ ပထမဆံုး ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ကိုေပါ့ စတည္ခဲ့တဲ့ အခ်ိန္တည္းက ဘယ္လိုပံုစံေတြနဲ႔၊ ဘယ္လိုရည္ရြယ္ခ်က္ေတြနဲ႔ ေရစီးေျမာင္းေတြကို စတင္ျပဳလုပ္ခဲ့တာလဲဆရာ။ ျပည္သူေတြသိေအာင္ေပါ့ေနာ္။ ၿမိဳ႕ျပအေမြအႏွစ္ သုေတသီတေယာက္အေနနဲ႔ ေျပာျပေပးပါဦး ခင္ဗ်။
ေျဖ - ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ကို စတည္တာ အေလာင္းမင္းတရားႀကီးက ခရစ္ ၁၇၅၅ ခုထဲမွာ စတည္တာ။ အဲဒီတုန္းက ရပ္ကြက္ ၈ ရပ္ကြက္ပဲ ရွိတယ္။ အဲဒီ ရပ္ကြက္ ၈ ရပ္ကြက္မွာ ခင္းထားတာက အုတ္ခင္းလမ္းေတြ။ အဲဒီ အုတ္ခင္းလမ္းေတြမွာမွ အိမ္ေတြကေတာ့ ဓနိမိုး ထရံကာ မ်ားပါတယ္။ ဒါ ဟိုတုန္းက အေဆာက္အအံုေတြကို အုတ္နဲ႔မေဆာက္ရတာကိုး။ ဘုရင္ေခတ္က။ အဲဒီလိုကာလမွာ တီေအကိုးလ္မန္းဆိုတဲ့ ပုဂၢဳိလ္က A Trip To Rangoon ဆိုၿပီးေတာ့ ရန္ကုန္ကို ခရီးစဥ္တေခါက္ ဆုိၿပီးေတာ့ ေရာက္ခဲ့တယ္။ ေရာက္ခဲ့တဲ့အခါက်ေတာ့ အေလာင္းဘုရား ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ကြက္ရဲ႕ ေရစီးေရလာနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ မွတ္တမ္းျပဳခဲ့တာေလး ထူးထူးျခားျခားရွိတယ္။ အဲဒါက ဘာလဲဆိုေတာ့ အေလာင္းဘုရား ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ကြက္မွာ လမ္းေတြေဘးမွာ ေရေတြက ၾကည္လင္ေနၿပီးေတာ့ ပုစြန္ဆိတ္ကေလးေတြ ခုန္ေနတာေတာင္မွ သူေတြ႔ခဲ့ရပါတယ္တဲ့၊ ဆိုၿပီးေတာ့ သူက အဲလို မွတ္တမ္းျပဳသြားတယ္။ ေျပာခ်င္တာကေတာ့ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕မွာ ေရစီးေရလာက ေကာင္းခဲ့ဖူးတယ္။ ေကာင္းခဲ့ဖူးတဲ့ အေလာင္းဘုရားရဲ႕ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ကို အဂၤလိပ္က ၁၈၅၂ ခုႏွစ္ ဒီဇင္ဘာလမွာ က်ဴးေက်ာ္သိမ္းပိုက္လိုက္တယ္။ အဲဒီ စစ္ပြဲကေတာ့ ထူးထူးျခားျခားေပါ့။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ စစ္ေၾကညာျခင္းမရွိဘူး၊ စစ္ေျပၿငိမ္းေရး စာခ်ဳပ္မရွိတဲ့ စစ္ပြဲနဲ႔ သိမ္းလိုက္တယ္။ သိမ္းလိုက္ၿပီးတဲ့ အခါက်ေတာ့ ပထမဦးဆံုး ေကာ္မရွင္နာျဖစ္တဲ့ ကပၸတိန္ ၾဆာအာသာဖယ္ရာ။ သူက ရန္ကုန္ၿမိဳ႕သိမ္းအမိန္႔ကို ထုတ္ၿပီးတဲ့အခါက်ေတာ့ ဘယ္သူ႔ကို ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ကြက္ ပံုစံဆြဲခိုင္းလဲဆိုေတာ့ ပထမဦးဆံုး ဆြဲခိုင္းတာက ဆာဂ်ီယြန္ ေဒါက္တာေမာင္ဂုိမာရီဆိုတာ။ ဆာဂ်ီယြန္ဆိုတာ ကပၸတိန္အဆင့္ပဲရွိတယ္။ ဒါေပမယ့္ တခ်ဳိ႕သမိုင္းေရးတဲ့သူေတြက ဗိုလ္ခ်ဳပ္ႀကီး ေမာင္ဂုိမာရီတို႔ ဘာတို႔ ေနာက္ပိုင္းေပၚလာတဲ့ ေမာင္ဂုိမာရီနဲ႔ ေရာၿပီးေတာ့ ေရးတာေတြရွိတယ္။ သူ႔ပံုစံက ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ကြက္က အေလာင္းဘုရားၿမိဳ႕ကြက္ထက္ ပိုမက်ယ္ဘူး။ အေလာင္းဘုရားၿမိဳ႕ကြက္က ၈ ပိုင္း ၁ ပိုင္း စတုရန္းမိုင္ပဲ က်ယ္တယ္။ ဆူးေလဘုရားက အေလာင္းဘုရားၿမိဳ႕ကြက္မွာ ေျမာက္ဘက္နယ္နိမိတ္ပဲ။ ရန္ကုန္ျမစ္ၾကားနဲ႔ ဆူးေလဘုရားၾကားထဲမွာပဲ တည္ထားတာ ျဖစ္တဲ့အတြက္ အဲဒီကာလက ေရစီးေရလာေကာင္းတယ္ ဆုိတာက ဒီေရအတက္အက်နဲ႔ ေဆာင္ရြက္သြားႏိုင္တယ္ ဆုိတာကို ေတြ႔ရတယ္။
အဂၤလိပ္က သိမ္းလိုက္တဲ့ အခါက်ေတာ့ အဂၤလိပ္က ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ကြက္ကို ပထမဦးဆံုး ေမာင္ဂုိမာရီကို ဆြဲခိုင္းတယ္။ ေမာင္ဂုိမာရီရဲ႕ ၿမိဳ႕ကြက္ပံုစံက အေလာင္းဘုရားရဲ႕ ၿမိဳ႕ကြက္ပံုစံထက္ ပိုမက်ယ္ဘူး။ ေနာက္တခါက်ေတာ့ ဘယ္သူ႔ကို ဆြဲခိုင္းသလဲဆိုေတာ့ ဘဂၤါလီ အင္ဂ်င္နီယာတပ္က လက္ဖတင္နင္ ေအဖေရဇာဆိုတာ။ သူကလည္း လက္ဖတင္နင္အဆင့္ပဲ ရွိတယ္။ အခု တခ်ဳိ႕စာအုပ္ေတြမွာ ဗိုလ္မႉးႀကီး ဖေရဇာတို႔ဘာတို႔ အစြန္းစြန္ဆံုးျဖစ္ခဲ့တာ သူက ဗိုလ္မႉးပဲျဖစ္ခဲ့တယ္။ ဒါ ဖေရဇာနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့ ေျပာျပတာ။ အဲေတာ့ အဲဒီ ဖေရဇာရဲ႕ ပံုစံက်ေတာ့ ၁-၁၀-၁၈၅၃ ခုႏွစ္မွာ Officially Adopted ဆုိၿပီးေတာ့ သူ႔ကို အတည္ျပဳလိုက္တယ္။ အဲဒီအတည္ျပဳတဲ့ေနရာမွာ ထူးျခားတာက ပထမ အဂၤလိပ္က အေလာင္းဘုရားရဲ႕ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ကြက္ကို ဖ်က္လိုက္ၿပီးတဲ့ အခါက်ေတာ့ ရွိသမွ် ေစတီပုထိုး၊ ေက်ာင္းကန္၊ အိမ္ မွန္သမွ်ကို အကုန္ဖ်က္တယ္။ အဲလိုဖ်က္တဲ့အထဲမွာ ဘုရားေတြပါ ပါတယ္။ ဆူးေလေစတီေတာ္ကိုပါ ဖ်က္ဖို႔အစီအစဥ္ရွိတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဆူးေလေစတီေတာ္ကို ဖ်က္မယ့္အစီအစဥ္ကို ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ေန ပုဂၢိဳလ္ေတြကေန ေလာ့ဒါလဟုိဇီကေနတဆင့္ ၀ိတိုရိယ ဘုရင္မႀကီးဆီအထိ စာေပါက္ေအာင္တင္ႏိုင္တာ ျဖစ္တဲ့အတြက္ ၀ိတိုရိယ ဘုရင္မႀကီးက ဆူးေလေစတီေတာ္ကို မဖ်က္ဘဲနဲ႔ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ကြက္ပံုကို ေဖာ္ပါဆိုတဲ့အတြက္ အဲဒီမွာ ဖေရဇာကေနၿပီးေတာ့ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ကြက္ပံုစံကို ဆြဲခဲ့တယ္။ ဆြဲခဲ့ေတာ့ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ကြက္က အင္မတန္လွတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆုိေတာ့ ေလးေထာင့္စပ္စပ္မွာ လမ္းေတြအားလံုးက လမ္းႀကီးလမ္းသြယ္အားလံုးက ဆူးေလအ၀ိုင္းကို သြားၿပီးေတာ့ပတ္တယ္။ အဲဒီကာလက ဆူးေလေစတီေတာ္ဟာ ေရ၀ိုင္းေနတဲ့ပံု။ ပထမက ဆူးေလေစတီေတာ္က ေရလယ္ေစတီေတာ္ပဲ။ ဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ အခုေတာင္မွ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ေျပာေနတာ။ ဆူးေလမွာ ေရ၀ိုင္းေနတယ္။ ဟုတ္တယ္၊ ဆူးေလက တခ်ိန္ကလည္း သမိုင္းေၾကာင္းအရ ေရလယ္ေစတီျဖစ္ခဲ့လို႔ အခုလည္း ေရေတြ၀ိုင္းေနတာ ျဖစ္လိမ့္မယ္လို႔ ဆိုၿပီးေတာ့။ အဲဒီေတာ့ အဂၤလိပ္ၿမိဳ႕ကြက္က်တဲ့အခါက်ေတာ့ ဖေရဇာက ဘယ္လိုပံုစံနဲ႔ ဆြဲလဲဆိုေတာ့ ပထမဦးဆံုး ကမ္းနားလမ္းႀကီးကို စေဖာက္တာ။ အေလာင္းဘုရားလက္ထက္တုန္းက ကုန္သည္လမ္းအထိပဲရွိတယ္။ အဲဒါကို သူက ရန္ကုန္ျမစ္နဲ႔အၿပိဳင္ ကမ္းနားလမ္းႀကီးကို ေဖာက္တာ။ လမ္းႀကီးငါးသြယ္ကို စေဖာက္တယ္။ လမ္းႀကီးငါးသြယ္ကို စေဖာက္တဲ့အခါမွာ ပထမဦးဆံုးလမ္းက The Strand၊ The Strand မွာ သူက ဘာျဖစ္လဲဆိုေတာ့ ျမစ္ကမ္းဘက္ မ်က္ႏွာစာႀကီးတခုလံုးကို သူက ကြက္လပ္ထားေပးလိုက္တယ္။ ေနာက္ အဲဒီေနာက္ေက်ာမွာမွ အေဆာက္အအံုေတြေဆာက္ဖို႔ လုပ္တာ။ အဲဒီအေဆာက္အအံုေတြ ေဆာက္တဲ့အခါမွာ သူက ေျမာင္းေတြသြယ္လာတယ္။ ေျမာင္းေတြ ဘယ္လိုသြယ္လာသလဲ ဆိုတဲ့အခါက်ေတာ့ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ထဲက လမ္းႀကီးေတြမွာ ေျမာင္းႀကီးေတြ၊ အဲဒီေျမာင္းႀကီးေတြက ငါးေပက်ယ္တယ္၊ ေလးေပနက္တယ္။ အဲဒီေျမာင္းႀကီးေတြ လုပ္တယ္။ အဲဒီ Main Drain ေတြ လုပ္ၿပီးေတာ့မွ အဲဒီ Main Drain ေတြရဲ႕ ၾကားထဲမွာမွ သူက လမ္းလတ္ေတြကို ေဖာက္တယ္။ သူ႔ရဲ႕ၿမိဳ႕ကြက္ပံုစံက အင္မတန္လွတယ္။ ေနာက္တခါ အဲဒီလမ္းလတ္ေတြရဲ႕ ၾကားထဲမွာ သခ်ၤာအကၡရာနဲ႔ တပ္တဲ့လမ္းေတြ၊ ႏွစ္လမ္း သုံးလမ္းဆိုရင္ လမ္းလတ္တခု၊ လမ္းမႀကီးေတြကေတာ့ အေရွ႕နဲ႔အေနာက္ သြယ္တန္းတယ္။ ခုန လမ္းလတ္နဲ႔ ဂဏန္းသခ်ၤာတပ္ လမ္းေလးေတြက်ေတာ့ ေတာင္နဲ႔ေျမာက္ကို သြယ္တန္းတယ္။ အင္မတန္လွတဲ့ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ကြက္ပံုစံ။ ေရစီးေရလာက်ေတာ့လည္း သူ မူလေဆာက္တာက ဟုိတေန႔က ေျပာခဲ့တယ္မို႔လား။ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ကြက္ကို ဘယ္ေလာက္ဧရိယာနဲ႔ လူဦးေရဘယ္ေလာက္စာ တည္လဲဆိုေတာ့။ ပထမဦးဆံုး အဂၤလိပ္က အေလာင္းဘုရားရဲ႕ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ကြက္ကို သိမ္းလိုက္တဲ့ ကာလတုန္းက အေလာင္းဘုရား ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ကြက္မွာ လူဦးေရ ငါးေသာင္းပဲရွိတယ္။ အဲဒီအတြက္ သူက လူဦးေရ ငါးေသာင္းထက္ပိုေအာင္ဆိုၿပီး ေျမဧကငါးရာမွာ လူဦးေရ ေျခာက္ေသာင္းစာအတြက္ကို သူက စၿပီးေတာ့ ၿမိဳ႕ကြက္လုပ္တာ။ ၿမိဳ႕ကြက္ကေလးက က်ဥ္းက်ဥ္းကေလးပဲ။ အဲဒီၿမိဳ႕ကြက္က ဘယ္အထိပဲ ေရာက္လဲဆိုေတာ့ ဆူးေလဘုရားအထိပဲ ေရာက္တယ္။ သို႔ေသာ္ သူက အေရွ႕နဲ႔အေနာက္ကို ရွည္ထြက္သြားတယ္။ အေရွ႕နဲ႔အေနာက္ဆိုရင္ အေရွ႕မွာဆိုရင္ ခရစ္လမ္းလို႔ေခၚတဲ့ ဗုိလ္ျမတ္ထြန္းလမ္း။ ခရစ္ဆိုတာ စမ္းေခ်ာင္းေလးကို ေျပာတာ။ အဲဒီေခ်ာင္းကေလးလမ္းအထိ သူက၊ ေနာက္တခါ အေနာက္မွာဆိုရင္ တပ္ကေလးအရပ္လို႔ေခၚတဲ့ လမ္း ၂၀၊ အဲဒီအထိပဲ သူက။ ဒီဘက္က်တဲ့အခါက်ေတာ့ ဘယ္ဟာမွာ အဆံုးသတ္လဲဆိုေတာ့ ေမာင္ဂုိမာရီမွာ သြားၿပီးေတာ့ အဆံုးသတ္တယ္။ အဲ့ေတာ့ လမ္းငါးလမ္းကို အဓိကထား ေျပာရမယ္ဆိုရင္ အဲဒီလမ္းငါးလမ္းမွာ Main Drain ေတြကို အကုန္ေဖာက္တယ္။ ေဖာက္ၿပီးတဲ့အခါက်ေတာ့ ဒီေရအတက္အက်နဲ႔ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ရဲ႕ သန္႔ရွင္းေရးကို လုပ္ခဲ့တယ္။ အဂၤလိပ္ကာလမွာ။ အဲဒီ ဒီေရအတက္အက်နဲ႔ လုပ္တာမွာ ဘယ္ေလာက္ထိေကာင္းသလဲဆိုရင္ အေနာက္ဘက္မွာ ရြာသစ္ေခ်ာင္းဆိုတာ ရွိတယ္။ ဟုိတုန္းကေတာ့ ကီလီလို႔ ေခၚတာေပါ့။ အခုေတာ့ ၀ါးတန္းေပါ့။ ၀ါးတန္းရဲ႕အလြန္မွာ သူက ရြာသစ္ေခ်ာင္းဆိုတာ ရွိတယ္။ အဲဒီ ရြာသစ္ေခ်ာင္းကို က်ဳံးေျမာင္းလုပ္ၿပီးေတာ့့ သူက ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ရဲ႕ ေရစီးေရလာကို သူက ထိန္းတယ္။ ခုနေျမာင္းႀကီးေတြနဲ႔ သူက ဆက္သြယ္တယ္။ ေနာက္တခါ အဓိကေျမာင္းႀကီးေတြ ေရထြက္ေပါက္ႀကီးေတြကေတာ့ အေရွ႕ဘက္မွာဆိုရင္ ဘယ္ကေနထြက္သလဲဆိုေတာ့ ဆူးေလဘုရားေအာက္မွာ သူက လိုဏ္ႀကီးလိုရွိတယ္။ ဒါ ေျမပံုေတြ ရွိတယ္။ အဲဒီလိုဏ္ႀကီးလိုကေနၿပီးေတာ့မွ သူက Main Drain ႀကီးေတြ လုပ္ၿပီးေတာ့ ေရစုတယ္။ ရန္ကုန္ကဆင္းလာတဲ့ ေရမွန္သမွ်ကို အဲဒီမွာစုတယ္။ ဒီေရအက်မွာ တခါတည္း ေရေတြကို ထုတ္သြားတယ္။ အဲဒီေလာက္ထိ သူက တခ်ိန္တုန္းက လုပ္ခဲ့တယ္။
ေနာက္ ကုိလိုနီေခတ္မွာဆိုရင္ လမ္းေတြကိုလည္း ည ၁၀ နာရီဆိုရင္ ေရဖ်န္းေပးတယ္။ ဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ ကတၱရာလမ္းေတြကလည္း ဖိတ္ဖိတ္ေတာက္ခဲ့တယ္။ ဒါေၾကာင့္မို႔လို႔ အဲဒီ ကိုလိုနီေခတ္တုန္းကဆိုရင္ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕သည္ အေရွ႕အာရွရဲ႕ ၿမိဳ႕မ်ားဧကရီဆိုၿပီးေတာ့ Queen of City ဆုိတဲ့ ဘြဲ႔ကိုေတာင္ ရခဲ့ဖူးတယ္။ ရန္ကုန္ဟာ တခ်ိန္က အဲဒီလို ေရစီးေရလာလည္း ေကာင္းတယ္။ လမ္းရဲ႕ပံုစံလည္း ေကာင္းတယ္။ ၿမိဳ႕ကြက္ပံုစံကလည္း အေရွ႕အာရွမွာ အလွပဆံုး ျဖစ္ခဲ့တယ္။ ျဖစ္တဲ့အတြက္ ၿမိဳ႕မ်ားရဲ႕ဧကရီဘြဲ႔ကိုေတာင္ ရခဲ့ဖူးပါတယ္။ သို႔ေသာ္လည္းပဲ ဒုတိယကမာၻစစ္ျဖစ္ခါနီး ကာလမွာ အဂၤလိပ္ေခတ္မွာပဲ ဒုတိယကမာၻစစ္၊ ဂ်ပန္ေခတ္မွာလည္း ပ်က္တယ္။ ဂ်ပန္ေခတ္ဆိုတာ သံုးႏွစ္ပဲၾကာတာကိုး။ ၁၉၄၂ ကေန ၁၉၄၅။ ဂ်ပန္ေခတ္မွာလည္း ဂ်ပန္က ဘာျဖစ္လဲဆိုေတာ့ စစ္ဦးဘီလူးနဲ႔ ရန္ကုန္ကို ပထမအႀကိမ္ ဗုံးၾကဲတယ္။ ေနာက္ဂ်ပန္လည္း၀င္လာေရာ အဂၤလိပ္က တခါေျမလွန္စနစ္နဲ႔ ရန္ကုန္ကို ဗံုးႀကဲတယ္။ အဲဒီကစၿပီးေတာ့ ရန္ကုန္ရဲ႕ ေရစီးေရလာစနစ္ေတြက စတင္ပ်က္စီးတာ။ ေနာက္တခါက်ေတာ့ စစ္ႀကီးၿပီးလို႔ လြတ္လပ္ေရးလည္း ရတဲ့အခါက်ေရာ ျပည္တြင္းေသာင္းက်န္းမႈေတြ ျဖစ္လာတယ္။ ျပည္တြင္းေသာင္းက်န္းမႈေတြ ျဖစ္လာေတာ့ က်ဴးေက်ာ္ကိစၥေတြ ပါလာတယ္။ နယ္ကလူေတြအားလံုးက ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ကို အကုန္စုၿပံဳၿပီးေတာ့ တက္လာတယ္။ အဲဒီတုန္းက က်ဴးေက်ာ္က ဘယ္အထိရွိခဲ့သလဲဆိုရင္ မဟာဗႏၶဳလပန္းၿခံအထိပါ ရွိခဲ့တယ္။ ဒါ က်ဴးေတြကိစၥက်မွ အက်ယ္တ၀င့္ ေျပာျပမယ္။ ေနာက္ ေရႊတိဂံုဘုရားေပၚမွာလည္း အလယ္ပစၥယံအထိ က်ဴးေတြက ရွိခဲ့တယ္။ အဲဒီ သူတို႔ေတြ ေနခ်င္သလိုေန၊ ထိုင္ခ်င္သလိုထိုင္၊ ေနာက္ အစိုးရကလည္း အဲဒီကာလမွာ ဘာမွမလုပ္ႏိုင္ခဲ့တဲ့အတြက္ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ႀကီးဟာ ပုပ္ေဆာ္နံခဲ့တဲ့အတြက္ သတင္းစာဆရာႀကီး ဦးသိန္းေမာင္က ပုပ္ေဆာ္နံေနတဲ့ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ႀကီး ဆိုၿပီးေတာ့ ရန္ကုန္ရာဇ၀င္သမိုင္းမွာ တခန္းတက႑အေနနဲ႔ မွတ္တမ္းတင္ခဲ့ရတဲ့အထိ ျဖစ္တယ္။ အဲဒီကာလအထိ သူက ပ်က္ျပားသြားတာ။ ရန္ကုန္ဟာ တခါတည္း ေရစီးေရလာ မေကာင္းေတာ့ဘူး။ အခုမွ မဟုတ္ဘူးေနာ္။ ဒါ ဒုတိယကမာၻစစ္အၿပီးကတည္းက မိုးေဟ့ဆိုတာနဲ႔ကို အဲဒီတုန္းကေတာ့ ဘာျဖစ္လဲဆိုေတာ့ (၁) အခ်က္ကေတာ့ လူေနနည္းေသးတယ္။ (၂) အခ်က္က ပလတ္စတစ္ လုံး၀မသံုးေသးဘူး။ အဲဒီဟာေလးေတြေတာ့ ရွိတယ္။ ဖက္ရြက္တို႔ဘာတို႔ပဲ သံုးတဲ့အခါက်ေတာ့ ဖက္ရြက္တို႔ ဘာတို႔ကို ေျမာင္းထဲမပစ္ဘူး။ ေျမႀကီးေပၚက်ရင္ သူက ေျမေဆြးျဖစ္သြားတယ္။ အခု ဒီ ပလတ္စတစ္ျဖစ္လာတဲ့အတြက္ ေရစီးေရလာေတြက ပိုၿပီးေတာ့ ျဖစ္လာတာ။ ဒါကေတာ့ ပထမေမးခြန္းေပါ့။
ေမး - ဒီဟာနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီ ေမးတာက ဆရာကေတာ့ ရန္ကုန္ အဂၤလိပ္ေတြမေရာက္ခင္ အေလာင္းဘုရား လက္ထက္ကတည္းကေပါ့ေနာ္။ ေနာက္ဆံုး အဂၤလိပ္ေခတ္ေတြမွာ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ကို မိုးရြာတိုင္း ေရမႀကီးဖို႔ေပါ့ေနာ္။ ေရစီးေရလာေကာင္းေအာင္ ဘယ္လိုပံုစံနဲ႔ ဧရိယာဘယ္ေလာက္၊ စတုရန္းဘယ္ေလာက္၊ လူဦးေရဘယ္ေလာက္ေပါ့ေနာ္။ တည္ေဆာက္ခဲ့တယ္ဆိုတာ ဆရာေျပာျပသြားတာ။ ေနာက္တခုသိခ်င္တာက အၿခံဳေပါ့။ အဂၤလိပ္ေခတ္ ေတာက္ေလွ်ာက္ေပါ့ေနာ္။ အေလာင္းဘုရားေနာက္ အဂၤလိပ္ေခတ္ကေန အခု ဒီေန႔အခ်ိန္အထိေပါ့ဆရာ။ ေနာက္ဆံုးေျပာရရင္ အရပ္သားအစိုးရေပါ့ေနာ္။ ဦးထင္ေက်ာ္အစိုးရ မတက္ခင္အခ်ိန္အထိေပါ့။ ဦးထင္ေက်ာ္တက္တာ အခုမွ ရက္ပိုင္းပဲ ရွိေသးတယ္ေလ။ သိခ်င္တာ အဲဒီ အဂၤလိပ္ေခတ္ကတည္းကေန ဦးထင္ေက်ာ္အစိုးရ၊ အရပ္သားအစိုးရ မတက္ခင္အခ်ိန္အထိ အစိုးရအဆက္ဆက္မွာေပါ့ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕မွာ ေရစီးေရလာစနစ္က ဘယ္လိုမ်ဳိး အဆက္ဆက္ အေျပာင္းအလဲေတြ ရွိခဲ့လဲ။ ဒီ အဂၤလိပ္ေခတ္ကလုပ္ခဲ့တဲ့ ေရစီးေရလာေကာင္းေအာင္ေပါ့ေနာ္။ ဘယ္လိုထိန္းသိမ္းခဲ့လဲ။ ဘယ္ေခတ္ကေနစၿပီး ဘယ္လိုမ်ဳိး ပ်က္စီးခဲ့တာလဲ။ အဲဒါေလးကို ျပန္ေျပာင္းၿပီးေျပာျပေပးပါဦး။
ေျဖ - အဲဒါ ျပန္ေျပာင္းေျပာရမယ္ဆိုရင္ အဂၤလိပ္ေခတ္က ေရစီးေရလာေကာင္းတယ္၊ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ တစ္အခ်က္ လူေနနည္းတယ္။ ႏွစ္အခ်က္ အဓိကေျပာတဲ့ ေရထြက္ေပါက္ေတြလုပ္တယ္။ ေနာက္တခါက်ေတာ့ ရြာသစ္ေခ်ာင္းကို က်ဳံးေျမာင္းလုပ္ၿပီးေတာ့ က်ဳံးႀကီးလမ္းဆိုတာ အခုေတာ့ အေနာ္ရထာျဖစ္သြားၿပီ။ အဲဒီ က်ဳံးႀကီးလမ္းတေလွ်ာက္ႀကီးမွာ ေျမာင္းေတြ လုပ္ထားတာ။ အက်ယ္ႀကီးေတြပဲ။ ေရဆင္းေျမာင္းႀကီးေတြဟာ။ အဲဒီအရာေတြကေနၿပီးေတာ့ ဒီေရတက္လာရင္ ေရတက္လာတယ္။ ဒီေရလည္းက်သြားေရာ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕မွာ ခုနေျပာတဲ့ က်ဳံးႀကီးနဲ႔ဆက္ထားတဲ့ ေျမာင္းေတြက အမႈိက္ေတြအားလံုးက တခါတည္း ျမစ္ထဲပါသြားတယ္။ အဲလို ဒီေရအတက္အက်နဲ႔ အဂၤလိပ္ေခတ္က လုပ္ႏိုင္တယ္။
