၂၀၁၂ ခုႏွစ္ကတည္းက ကိုလံဘီယာသမၼတ ဂ်ဴယန္မင္ႏ်ဴယယ္လ္ ဆန္းေတာ့စ္နဲ႔ ဖားစ္သူပုန္
အုပ္စုနဲ႔ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ေဆြးေႏြးခဲ့တဲ့ က်ဴးဘားႏုိင္ငံမွာပဲ ကိုလံဘီယာ ေတာ္လွန္ေရး လက္နက္ကိုင္အင္အားစု ဖားစ္နဲ႔ ဗုဒၶဟူးေန႔မွာ ေနာက္ဆံုး သေဘာတူညီခ်က္အတြက္ အေျခခံလုပ္ငန္းေဆာင္တာေတြကို ၆ လအတြင္း ခ်မွတ္ဖို႔ အေရးပါတဲ့ သႏၷိ႒ာန္ျပဳ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ဖြံ႔ၿဖိဳးတိုးတက္မႈ သေဘာတူညီမႈတရပ္ကို လက္မွတ္ေရးထိုးလိုက္ၿပီ ျဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီေခါင္းစဥ္ခြဲ ၄ ခု ပါ၀င္တဲ့ သေဘာတူညီခ်က္ကို ၂၀၁၆ ခုႏွစ္ မတ္လ ၂၃ ရက္ေန႔မွာ ေနာက္ဆံုး လက္မွတ္ေရးထိုးဖို႔ ႏွစ္ဘက္သေဘာတူ သတ္မွတ္ခဲ့ၾကပါတယ္။
သေဘာတူညီမႈထဲမွာ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ၾကာျမင္ခဲ့တဲ့ ပုန္ကန္ထႂကြမႈနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ခံခဲ့ရတဲ့ သားေကာင္ေတြအတြက္ တရားမွ်တမႈ ျပန္လည္ရရွိဖို႔နဲ႔ ရာဇ၀တ္မႈေတြကို က်ဴးလြန္ခဲ့တဲ့ သူေတြကို အျပစ္ေပး အေရးယူႏုိင္ဖို႔ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ခံုသမာဓိအဖြဲ႔ေတြနဲ႔ ျပန္လည္သင့္ျမတ္ေရး ေကာ္မရွင္တခု ဖြဲ႔စည္းတည္ေထာင္ဖို႔လည္း ပါ၀င္ပါတယ္။
“က်ေနာ္တို႔က ပဋိပကၡ ျဖစ္စဥ္အတြင္း က်ဴးလြန္ခဲ့တဲ့ ရာဇ၀တ္မႈေတြ အထူးသျဖင့္ အဆိုးဆံုး ျပစ္မႈေတြကို အျပစ္အေပးမခံရဘဲ က်န္ရွိေနတာမ်ိဳး မရွိရေအာင္ စီရင္ဖို႔ အာမခံႏုိင္တဲ့ ၿငိမ္းခ်မ္း အထူးတရားစီရင္ပိုင္ခြင့္ တခုကို ဖန္တီးေပးဖို႔ သေဘာတူညီခဲ့ပါတယ္”လို႔ သမၼတ ဆန္းေတာ့စ္က ေျပာခဲ့ပါတယ္။
“ၿငိမ္းခ်မ္းေရးက ျဖစ္ႏုိင္ပါၿပီ၊ ခါတိုင္းထက္ အမ်ားႀကီး နီးစပ္ေနပါၿပီ”လို႔ သမၼတက သူ႔ တြစ္တာစာမ်က္ႏွာမွာ ေရးသားခဲ့ပါတယ္။
အစိုးရနဲ႔ ဖားစ္ ေျပာက္က်ားသူပုန္ေတြအၾကား အဓိက အေရးပါတဲ့ ဖြံ႔ၿဖိဳးတိုးတက္မႈကေတာ့ အကဲအဆတ္ဆံုး ကိစၥတရပ္ျဖစ္တဲ့ အသြင္ကူးေျပာင္းေရးကာလ တရားမွ်တမႈရရွိေရး ဒါမွမဟုတ္ ကိုလံဘီယာရဲ႕ ကာလရွည္ၾကာ လက္နက္ကိုင္ ပဋိပကၡအတြင္း လူသားမ်ိဳးႏြယ္ကို ဆန္႔က်င္ က်ဴးလြန္တဲ့ ရာဇ၀တ္မႈေတြကို က်ဴးလြန္ခဲ့တဲ့သူေတြကို ဘယ္လိုျပစ္ဒဏ္ေတြ ခ်မွတ္ အျပစ္ေပးသင့္တယ္ဆိုတဲ့ အခ်က္အေပၚ သေဘာတူညီမႈ ရရွိခဲ့တာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။
အဲဒီအေရးႀကီးတဲ့ တိုးတက္မႈက လြန္ခဲ့တဲ့ ၃ ႏွစ္က စတင္ခဲ့တဲ့ က်ဴးဘားၿငိမ္းခ်မ္းေရး ေဆြးေႏြးပြဲကို လွ်င္လွ်င္ျမန္ျမန္ နိဂံုးခ်ဳပ္ႏုိင္မႈကို ျဖစ္ေစခဲ့ပါတယ္။ ဟာဗာနာ အခမ္းအနား မတိုင္ခင္ေလးမွာပဲ မစၥတာ ဆန္းေတာ့စ္က ဖားစ္အဖြဲ႔ရဲ႕ ထိပ္တန္းတပ္မႉးျဖစ္တဲ့ တီမိုခ်င္ကိုလို႔ လူသိမ်ားတဲ့ ႐ုိဒရီဂို လြန္ဒိုႏုိနဲ႔ ပထမဆံုးအႀကိမ္ တရား၀င္ ေတြ႔ဆံုခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။ ႏွစ္ဘက္စလံုးက ေနာက္ဆံုး သေဘာတူညီခ်က္ကို ၆ လအတြင္း လက္မွတ္ေရးထိုးၾကဖို႔ သေဘာတူညီခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီလို လက္မွတ္ထိုးၿပီးတဲ့ေနာက္ ရက္ေပါင္း ၆၀ အတြင္း ဖားစ္သူပုန္ေတြဘက္က လက္နက္ စြန္႔လႊတ္မႈကို စတင္ေဆာင္ရြက္ရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ေနာက္ဆက္တြဲ အျငင္းပြားစရာ အခ်က္ကေလးေတြ ရွိေနေသးေပမယ့္ ဒီေနာက္ဆံုးထား သတ္မွတ္မႈဟာ ျဖစ္ႏုိင္ေခ်ရွိတယ္လို႔ သံုးသပ္သူေတြက ယူဆၾကပါတယ္။
တကယ္ေတာ့ ဒီကိစၥဟာ လြယ္လြယ္ကူကူေတာ့ ျဖစ္လာခဲ့တာ မဟုတ္ပါဘူး။ ၾကားက ေစ့ေဆာ္ေဆာင္ရြက္ေပးခဲ့တဲ့ က်ဴးဘားသမၼတ ေရာင္းလ္ ကပ္စ႐ုိရဲ႕ တိုက္တြန္းေစ့ေဆာ္မႈ၊ အားထုတ္မႈ အမ်ားႀကီး ပါ၀င္ခဲ့ပါတယ္။ ကိုလံဘီးယားေတြကေတာ့ ဖားစ္သူပုန္္ေတြကို မူးယစ္ေဆး၀ါးလုပ္ေနတဲ့ အၾကမ္းဖက္သမားေတြ၊ ဗံုးေထာင္သူေတြ၊ ျပန္ေပးသမားေတြနဲ႔ ၿခိမ္းေျခာက္ေငြညႇစ္သူေတြလို႔ ျမင္ထားခဲ့ၾကတာပါ။ မစၥတာ ဆန္းေတာ့စ္ကေတာ့ ဖားစ္တပ္မႉးေတြ အမ်ားႀကီး အက်ဥ္းေထာင္ထဲက လြတ္ေျမာက္လာေစမွာျဖစ္တဲ့ ဒီသေဘာတူညီခ်က္ကို ျပည္သူေတြ စိတ္ဆိုးေဒါသျဖစ္ၾကမယ္ဆိုတာ သိေနပါတယ္။
ဒါေပမယ့္ တခ်ိန္တည္းမွာပဲ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးဟာ ကိုလံဘီယာႏုိင္ငံအတြက္ ႀကီးမားတဲ့ ဆုလာဘ္တခု ျဖစ္လာမယ္ဆိုတာကိုလည္း သူသိေနခဲ့ပါတယ္။ ေနာက္ၿပီး ဖားစ္သူပုန္ေတြဟာ သူတို႔က်ဴးလြန္ခဲ့တဲ့ ရာဇ၀တ္မႈေတြအတြက္ ႏုိင္ငံတြင္း တရား႐ုံးေတြမွာ တရားစီရင္ခံရဖို႔ ဖမ္းဆီးခံၾကရပါလိမ့္မယ္။ အဲဒီသေဘာတူညီမႈဟာ ပဋိပကၡထူေျပာတဲ့ ႏုိင္ငံေတြအတြက္လည္း အေရးပါတဲ့ စံျပပံုစံတခု ျဖစ္လာႏုိင္စရာ ရွိပါတယ္။
၂၀၁၁ ခုႏွစ္မွာ သမၼတ ဆန္းေတာ့စ္ ဖြဲ႔စည္းေပးခဲ့တဲ့ ျပည္သူ႔အဖြဲ႔အစည္းတခုျဖစ္တဲ့ အမ်ိဳးသားသမိုင္းဆိုင္ရာ ေအာက္ေမ့ဖြယ္ဌာနရဲ႕ အဆိုအရ ၁၉၅၈ ခုႏွစ္နဲ႔ ၂၀၁၂ ခုႏွစ္အၾကားမွာ ေျပာက္က်ားအဖြဲ႔ေတြ၊ လက္ယာယိမ္း အရံတပ္ဖြဲ႔ေတြနဲ႔ လံုၿခံဳေရးတပ္ဖြဲ႔၀င္ေတြရဲ႕ ပဋိပကၡေတြမွာ လူေပါင္း ၂၂၀၀၀၀ ေလာက္ ေသဆုံုးခဲ့ရတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ အံ့ၾသစရာ ေသြးထြက္သံယိုမႈေတြနဲ႔ ႐ႈပ္ေထြးရွည္ၾကာတဲ့ လက္နက္ကိုင္ပဋိပကၡႀကီး ျဖစ္ပါတယ္။ ေသဆံုးခဲ့ၾကရသူေတြ အားလုံးရဲ႕ ၈၀ ရာခုိင္ႏႈန္းေလာက္ဟာ အရပ္သားေတြ ျဖစ္ၾကတယ္လို႔လည္း ဆိုပါတယ္။ ပဋိပကၡေၾကာင့္ ရာဇ၀တ္မႈေျမာက္တဲ့ အၾကမ္းဖက္မႈေတြလည္း အမ်ားႀကီး ျဖစ္ပြားခဲ့ရပါတယ္။ အဲဒီ အၾကမ္းဖက္မႈေတြနဲ႔ အေၾကာက္တရားေတြေၾကာင့္ အထူးသျဖင့္ ေက်းလက္ေဒသက ကိုလံဘီယာ ျပည္သူလူထုေပါင္း ၆ သန္းေက်ာ္ကို အိုးအိမ္စြန္႔ခြာ ထြက္ေျပးေစခဲ့ပါတယ္။ ခုေတာ့ ဒီအၾကမ္းဖက္မႈေတြ ခ်ဳပ္ၿငိမ္းၿပီး ၿငိမ္းခ်မ္းေတာ့မယ့္ အရိပ္အေရာင္ကို ေတြ႔လာရၿပီလို႔ ေျပာႏုိင္ပါတယ္။
တကယ္ေတာ့ စက္တင္ဘာ ေဆြးေႏြးပြဲမွာ အေရးပါတဲ့တိုးတက္မႈ ရရွိခဲ့အၿပီး ဒီႏွစ္အေစာပိုင္းေတြအတြင္း ေဆြးေႏြးပြဲ ၿပိဳပ်က္ခါနီး အေျခအေနအထိ ျဖစ္သြားခဲ့ရပါသးတယ္။ ဧၿပီလမွာ ဖားစ္ဘက္က ႏွစ္ဘက္ အပစ္အခတ္ရပ္စဲမႈကို ခ်ိိဳးေဖာက္ၿပီး စစ္တပ္ တပ္စုတခုကို ၿခံဳခိုတိုက္ခိုက္ခဲ့တဲ့အတြက္ စစ္သား ၁၁ ေယာက္ ေသဆံုးခဲ့ရတဲ့အတြက္ အျပန္အလွန္ လက္စားေခ် တိုက္ခိုက္မႈေတြ ၂ လၾကာ ျဖစ္ပြားခဲ့ပါတယ္။ ေဆြးေႏြးပြဲေတြ တိုးတက္မႈ မရွိတဲ့အတြက္ အစိုးရ ညႇိႏႈိင္းေဆြးေႏြးေရးေခါင္းေဆာင္ ဟမ္ဘာတို ဒါလာေခၚလီက ဇူလိုင္လထဲမွာ ဖားစ္ေတြကို “တေန႔မွာ သူတို႔ ေကင္းေကာင္းေတြ႔လာရမွာက က်ေနာ္တို႔ ေဆြးေႏြးပြဲစားပြဲမွာ မရွိေတာ့ဘူးဆိုတာပါပဲ” လို႔ သတိေပး ေျပာၾကားလိုက္ပါတယ္။ အဲဒီ သတိေပးခ်က္က ဖားစ္ေခါင္းေဆာင္ေတြရဲ႕စိတ္ကို ျပန္ၿပီး အာ႐ုံက်သြားေစခဲ့တယ္လို႔ ဆိုရပါမယ္။
ကိုလံဘီယာႏုိင္ငံဟာ လူဦးေရ သန္း ၅၀ နီးပါးရွိၿပီး ဘရာဇီးလ္နဲ႔ မကၠဆီကိုႏုိင္ငံၿပီးရင္ တတိယ လူဦးေရအမ်ားဆံုး ႏုိင္ငံတခုပါ။ နည္းလမ္းအမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ ထူးျခားတယ္လို႔ ဆိုရမယ့္ႏုိင္ငံျဖစ္ၿပီး ၂၀ ရာစုႏွစ္အတြင္း ၄ ႏွစ္တာ စစ္အာဏာရွင္စနစ္နဲ႔ အုပ္ခ်ဳပ္တာ ရွိခဲ့ေပမယ့္ လက္တင္အေမရိကရဲ႕ ေရွးအက်ဆံုး ဒီမိုကေရစီႏုိင္ငံလို႔ ဆိုပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ တရားဥပေဒကို ေလးစားလိုက္နာမႈနဲ႔ ဥပေဒကင္းမဲ့မႈေတြ တၿပိဳင္နက္တည္းျဖစ္ေနၿပီး မညီမွ်တဲ့ ေျမယာပိုင္ဆိုင္မႈ အစဥ္အလာျဖစ္ေနတဲ့ ႏုိင္ငံေရး အၾကမ္းဖက္မႈေတြနဲ႔ ေျပာက္က်ားစစ္ေတြျဖစ္ေနတဲ့ ႏုိင္ငံတခုလည္း ျဖစ္ပါတယ္။
အဲဒီအေျခအေနမွာ ရာစုႏွစ္တခုေလာက္ လစ္ဘရယ္နဲ႔ ေရွး႐ုိးစြဲ၀ါဒီ ႏုိင္ငံေရးသမားေတြရဲ႕ အားၿပိ္ဳင္မႈဟာ အာဏာကို ခြဲေ၀ယူဖို႔ ၁၉၅၆ ခုႏွစ္မွာ သေဘာတူညီခဲ့တဲ့ အခ်ိန္ထိပါပဲ။ ေနာက္ က်ဴးဘားေတာ္လွန္ေရးနဲ႔ စစ္ေအးတိုက္ပြဲကလည္း လက္၀ဲ ေျပာက္က်ားလႈပ္ရွားမႈေတြကို ျဖစ္ေပၚလာေစခဲ့ပါတယ္။ ဖားစ္သူပုန္အဖြဲ႔ကို ကိုလံဘီယာ ကြန္ျမဴနစ္ပါတီနဲ႔ လစ္ဘရယ္ လယ္သမား ေျပာက္က်ားအႂကြင္းအက်န္ေတြ စုစည္းၿပီး ၁၉၆၄ ခုႏွစ္မွာ တည္ေထာင္ခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။ ေနာက္တႏွစ္မွာေတာ့ ပိုၿပီး အင္အားနည္းတဲ့ အမ်ိဳးသားလြတ္ေျမာက္ေရးတပ္မေတာ္ (ELN) လည္း ပါ၀င္လာခဲ့ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ၁၉၉၁ ခုႏွစ္ ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒက အာဏာခြဲေ၀မႈကို ၿပိိဳကြဲသြားေစခဲ့ၿပီး ဒီမိုကေရစီနဲ႔ တရား႐ုံးေတြကို ပိုၿပီး အားေကာင္းလာေစခဲ့ပါတယ္။
ေျပာက္က်ားအဖြဲ႔ငယ္ေလးေတြ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးရယူခဲ့ေပမယ့္ ဖားစ္နဲ႔ အီးအယ္လ္အင္ တို႔ကေတာ့ ၁၉၈၀ စုႏွစ္ေတြထဲမွာ မူးယစ္ေဆး၀ါး ေရာင္း၀ယ္မႈ၊ ျပန္ေပးဆြဲမႈနဲ႔ ေငြညႇစ္မႈ စတဲ့ စီစဥ္တက် ရာဇ၀တ္မႈေတြကို က်ဴးလြန္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ၁၉၉၀ စုႏွစ္ အေႏွာင္းပိုင္းကာလေတြမွာေတာ့
ကိုလံဘီယာႏုိင္ငံဟာ ကမၻာ့ လူသတ္မႈ အမ်ားဆံုးႏႈန္းနဲ႔ တေန႔ကို ျပန္ေပးဆြဲမႈ ၁၀ မႈ ျဖစ္ပြားမႈေတြနဲ႔အတူ ပ်က္သုန္းႏုိင္ငံတခု ျဖစ္လုနီးပါး အေျခအေနကို ေရာက္လာခဲ့ရပါတယ္။ အစိုးရရဲ႕ အမိန္႔အာဏာဟာ ႏုိင္ငံတ၀က္ေလာက္ကိုပဲ သက္ေရာက္မႈ ရွိလာခဲ့တာ ေတြ႔ရပါတယ္။ ဖားစ္သူပုန္အဖြဲ႔မွာ တိုက္ခိုက္ေရးအင္အား ၂၀၀၀၀ နဲ႔ အီးအယ္လ္အင္အဖြဲ႔မွာ အင္အား ၅၀၀၀ ရွိေနၿပီး သူတို႔က ေက်းရြာေတြကို တိုက္ခိုက္စီးနင္း၊ ၿမိဳ႕ျပေျပာက္က်ားစနစ္ ေဖာ္ေဆာင္တိုက္ခိုက္၊ ေျမျမႇဳပ္မိုင္းေတြေထာင္ၿပီး ကေလးစစ္သားေတြကို စုေဆာင္းလာခဲ့ၾကပါတယ္။ သူတို႔ရဲ႕ရန္သူ အရံတပ္ေတြက ေျပာက္က်ားယိမ္းရြာေတြမွာ အစုလိုက္အၿပံဳလိုက္ သတ္ျဖတ္မႈေတြ က်ဴးလြန္ခဲ့ၾကပါတယ္။ အဲဒီျပည္တြင္းစစ္ေၾကာင့္ ႏုိင္ငံစီးပြားေရးဟာ ထိုးၿပီး က်ဆင္းလာခဲ့ပါတယ္။ ၁၉၉၉ ခုႏွစ္မွာေတာ့ ၄ ဒသမ ၅ ရာခုိင္ႏႈန္းေလာက္ က်ဆင္းလာခဲ့ၿပီး ဘဏ္အေတာ္မ်ားမ်ားလည္း ပ်က္စီးသြားခဲ့၊ အလုပ္လက္မဲ့ႏႈန္းထားကလည္း ၂၀ ရာခုိင္ႏႈန္းေက်ာ္ ရွိလာခဲ့ပါတယ္။
ကိုလံဘီယာႏုိင္ငံဟာ အဲဒီလို အေျခအေန ျဖစ္လာခဲ့တာ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ၾကာျမင့္လာခဲ့ၿပီ ျဖစ္တဲ့အတြက္ ႏုိင္ငံဟာ အထက္မွာတင္ျပခဲ့သလို ပ်က္သုန္းလုနီး ျဖစ္လာခဲ့တာဟာ ပကတိ အေျခအေနျဖစ္ပါတယ္။
ဒီလိုအေျခအေနမွာ က်ဴးဘားႏုိင္ငံရဲ႕ ၾကား၀င္ေစ့စပ္ညႇိႏႈိင္းမႈ၊ ေစ့ေဆာ္တိုက္တြန္းမႈေတြ၊ အစိုးရနဲ႔ သူပုန္ေခါင္းေဆာင္ေတြရဲ႕ အေၾကာင္းေၾကာင္းေၾကာင့္ ႏွစ္ဘက္အၾကား ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ေဆြးေႏြးေျပာဆိုလာခဲ့ၿပီး ခုလို အၿပီးသတ္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး လက္မွတ္ေရးထိုးၾကေတာ့မယ့္ အေနအထားကို ေရာက္လာတာဟာ ကိုလံဘီယာႏုိင္ငံတခုတည္းအတြက္သာ မဟုတ္ဘဲ ကမၻာ့ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးနဲ႔ ပဋိပကၡေျဖရွင္းေရးအတြက္လည္း ႀကီးမားတဲ့ အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈေတြ ရွိလာမယ္လို႔ ယူဆရမွာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ သတ္မွတ္တဲ့ အခ်ိန္ကာလမွာ ေအာင္ေအာင္ျမင္ျမင္ လက္မွတ္ေရးထိုးႏုိင္ၾကပါေစလို႔ပဲ ဆုေတာင္းေပးလိုက္ပါတယ္။
စိုးေနလင္း
