နိုင်ငံတနိုင်ငံရဲ့ အနာဂတ်ဟာ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်အပေါ်မှာ မူတည်နေတယ်ဆိုရင် မှားမယ်မထင်ပါဘူး။ တိုင်းပြည်ကို ဘယ်လိုပုံစံနဲ့အုပ်ချုပ်မလဲဆိုတဲ့မေးခွန်းဟာ ရှုပ်ထွေးသလို စိတ်ဝင်စားစရာလည်း ကောင်းပါတယ်။

မြန်မာ့နိုင်ငံရေးခေတ်အဆက်ဆက်မှာ တိုင်းရင်းသားတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းတွေ၊ စစ်တပ်နဲ့ ဒီမိုကရေစီအရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတွေကြားမှာ အာဏာခွဲဝေရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အငြင်းပွားတာတွေ အများကြီးရှိနေပြီး အဓိကအချက်ကတော့ အာဏာခွဲဝေမှုကို အခြေပြုတဲ့ ဘယ်လိုအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်က အကောင်းဆုံးလဲဆိုတာပါပဲ။

အဲဒီထဲမှာမှ ဖက်ဒရယ်နဲ့ ကွန်ဖက်ဒရိတ်စနစ်ဟာ လတ်တလောမှာ စိတ်ဝင်စားစရာ အကောင်းဆုံးပါ။ ဒီစနစ်တွေဟာ ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်ကြလဲ၊ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ဘယ်လို အကျိုးသက်ရောက်မှုတွေ ရှိနိုင်လဲဆိုတာကို ဒီဆောင်းပါးမှာ ဖတ်ရှုရမှာဖြစ်ပြီး နိုင်ငံရေး အခြေအနေအမျိုးမျိုးကို ကိုယ်စားပြုတဲ့ ဒီစနစ်နှစ်ခုရဲ့ သမိုင်းကြောင်း၊ လက်ရှိအခြေအနေနဲ့ အနာဂတ် အလားအလာတွေကိုလည်း လေ့လာနိုင်မှာပါ။

ဒီစနစ်တွေရဲ့ ကောင်းကျိုး၊ ဆိုးကျိုးတွေကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာရင်း နိုင်ငံရေးနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးရဲ့ ရှုပ်ထွေးနက်နဲတဲ့ အကြောင်းအရာတွေကိုပါ တွေးဆနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဖက်ဒရယ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် (Federalism)

ဖက်ဒရယ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဆိုတာ အစိုးရအဖွဲ့ ၂ ဖွဲ့ကြား အာဏာခွဲဝေတဲ့ စနစ်ဖြစ်ပါတယ်။ ဗဟိုအစိုးရ (Federal Government) နဲ့ ပြည်နယ်အစိုးရ (State Government) တွေ အာဏာခွဲဝေပြီး အုပ်ချုပ်တဲ့ စနစ်ပါ။ လက်ရှိကမ္ဘာပေါ်မှာ ကျင့်သုံးနေတဲ့ ဖက်ဒရယ်စနစ်တွေဟာ ပုံစံအမျိုးမျိုး ကွဲပြားကြပါတယ်။ ဒီကွဲပြားမှုတွေဟာ နိုင်ငံတွေရဲ့ သမိုင်းကြောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ နိုင်ငံရေးအခြေအနေနဲ့ ပထဝီဝင် အခြေအနေတွေပေါ်မူတည်ပြီး ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ။

သမိုင်းကြောင်း

ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို ၁၇၈၇ ခုနှစ်မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက စတင်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်တုန်းက ပြည်နယ်တွေကြားမှာ အားပြိုင်မှုတွေ၊ စီးပွားရေးပြဿနာတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပြည်နယ်တွေ စည်းလုံးညီညွတ်ဖို့နဲ့ အားကောင်းတဲ့ ဗဟိုအစိုးရဖွဲ့စည်းဖို့ ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို စတင်ခဲ့ပါတယ်။

ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအတော်များများကလည်း ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို ကျင့်သုံးကြပါတယ်။ ဥပမာ - ကနေဒါ၊ ဩစတြေးလျ၊ ဂျာမနီ၊ ဘရာဇီးလ်၊ အိန္ဒိယ၊ မလေးရှားနဲ့ နိုင်ဂျီးရီးယားတို့ ဖြစ်ပါတယ်။

ကောင်းကျိုးများ

ဒေသအလိုက် လိုအပ်ချက်တွေကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခြင်း။ ဖက်ဒရယ်စနစ်မှာ ဒေသအစိုးရတွေဟာ မိမိတို့ဒေသရဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကိုပိုသိတဲ့အတွက် ဒေသအတွက် အကောင်းဆုံး ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချနိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ - ဒေသတွင်း ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး စတာတွေကို ဒေသအစိုးရတွေက ပိုပြီး ကောင်းကောင်းစီမံနိုင်ပါတယ်။

နိုင်ငံရေးအရ တည်ငြိမ်မှုကို ရရှိစေနိုင်ခြင်း။ အာဏာကိုခွဲဝေထားတဲ့အတွက် ဗဟိုအစိုးရရဲ့ အာဏာရှင်ဆန်မှုကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ဒေသအစိုးရတွေကလည်း ဒေသတွင်း မငြိမ်သက်မှုတွေကို ကိုယ်တိုင်ဖြေရှင်းနိုင်တဲ့အတွက် နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှုကို ပိုပြီး အထောက်အကူပြုပါတယ်။

အာဏာရှင်စနစ်ကို ကာကွယ်နိုင်ခြင်း။ အာဏာကို ဗဟိုအစိုးရနဲ့ ဒေသအစိုးရတွေကြား ခွဲဝေထားတဲ့အတွက် ဘယ်အဖွဲ့အစည်းကမှ အာဏာအကုန်လုံးကို ချုပ်ကိုင်ထားလို့ မရပါဘူး။ ဒါဟာ အာဏာရှင်စနစ်ကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် အရေးကြီးပါတယ်။

ယဉ်ကျေးမှု၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းတွေကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်း။ ဖက်ဒရယ်စနစ်ဟာ ဒေသအစိုးရတွေကို ကိုယ့်ဒေသရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းတွေကို ထိန်းသိမ်းဖို့ အခွင့်အရေးပေးပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒေသခံလူမျိုးတွေရဲ့ စရိုက်လက္ခဏာတွေကို လေးစားပြီး ကာကွယ်ပေးနိုင်ပါတယ်။

ဆိုးကျိုးများ

ဗဟိုအစိုးရနဲ့ ပြည်နယ်အစိုးရကြား အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုတွေ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြင်း။ အာဏာခွဲဝေမှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဗဟိုအစိုးရနဲ့ ဒေသအစိုးရတွေကြားမှာ သဘောထားကွဲလွဲမှုတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုတွေကို ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

ဥပဒေတွေ မတူညီတာကြောင့် ရှုပ်ထွေးမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြင်း။ ဒေသတခုနဲ့တခုမှာ ဥပဒေတွေ မတူညီတဲ့အတွက် ပြည်သူတွေအတွက် ရှုပ်ထွေးစေနိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ - ကုန်သွယ်ရေး၊ သွားလာရေး စတာတွေမှာ အခက်အခဲတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

အစိုးရအဖွဲ့တွေ များပြားတာကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးစရိတ် များပြားနိုင်ခြင်း။ အစိုးရအဖွဲ့တွေ များပြားတဲ့အတွက် အုပ်ချုပ်ရေးစရိတ်တွေ ပိုပြီးကုန်ကျနိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ နိုင်ငံရဲ့ ဘဏ္ဍာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။

ဗဟိုအစိုးရနဲ့ ပြည်နယ်အစိုးရတို့ရဲ့ အာဏာခွဲဝေမှု

တချို့ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံတွေမှာ ဗဟိုအစိုးရက အာဏာပိုကြီးပြီး၊ တချို့မှာတော့ ပြည်နယ်အစိုးရတွေက ပိုပြီး အာဏာရှိပါတယ်။ ဥပမာ- အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှာ ပြည်နယ်အစိုးရတွေက ဥပဒေပြုရေး၊ ပညာရေးနဲ့ ကျန်းမာရေး စတဲ့ကိစ္စတွေမှာ အတော်လေးလွတ်လွတ်လပ်လပ် ဆုံးဖြတ်နိုင်ပါတယ်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှာတော့ ဗဟိုအစိုးရက အရေးကြီးတဲ့ကိစ္စတွေမှာ ပိုပြီးအာဏာရှိပါတယ်။

ပြည်နယ်တွေရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ

တချို့ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံတွေမှာ ပြည်နယ်တွေကို လူမျိုးစုတွေရဲ့ အခြေအနေပေါ် မူတည်ပြီး ဖွဲ့စည်းထားပါတယ်။ ဥပမာ- ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံမှာ ပြည်နယ်တွေကို ဘာသာစကားနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအပေါ် မူတည်ပြီး ဖွဲ့စည်းထားပါတယ်။ တချို့နိုင်ငံတွေမှာတော့ ပြည်နယ်တွေကို ပထဝီဝင်အနေအထားအပေါ် မူတည်ပြီး ဖွဲ့စည်းထားပါတယ်။

ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်နိုင်တဲ့ နည်းလမ်း

ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံတွေရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်နိုင်တဲ့ နည်းလမ်းတွေလည်း ကွဲပြားကြပါတယ်။ တချို့နိုင်ငံတွေမှာ ဗဟိုအစိုးရနဲ့ ပြည်နယ်အစိုးရတွေရဲ့သဘောတူညီချက် လိုအပ်ပါတယ်။ တချို့နိုင်ငံတွေမှာတော့ ပြည်သူ့ဆန္ဒခံယူပွဲနဲ့ ပြင်ဆင်နိုင်ပါတယ်။

အဓိကအနေနဲ့ ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို ကျင့်သုံးတဲ့နိုင်ငံတွေဟာ ကိုယ့်ရဲ့ နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး၊ သမိုင်းကြောင်းအခြေအနေတွေပေါ်မူတည်ပြီး လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပုံစံအမျိုးမျိုး ပြုပြင်ကျင့်သုံးကြပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်မှာ ဖက်ဒရယ်စနစ်ရဲ့ ပုံစံအမျိုးမျိုးကို တွေ့ရတာပါ။

သုံးသပ်ချက်

ဖက်ဒရယ်စနစ်ဟာ နိုင်ငံရဲ့ အခြေအနေ၊ သမိုင်းကြောင်းနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုပေါ်မူတည်ပြီး ကောင်းကျိုး၊ ဆိုးကျိုးတွေ ကွဲပြားနိုင်ပါတယ်။ နိုင်ငံတနိုင်ငံရဲ့ အခြေအနေနဲ့ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်တဲ့ ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို ကျင့်သုံးဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

ကွန်ဖက်ဒရိတ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် (Confederation)

ကွန်ဖက်ဒရိတ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဆိုတာ လွတ်လပ်တဲ့ ပြည်နယ်တွေ စုပေါင်းထားတဲ့ စနစ်ဖြစ်ပါတယ်။ ပြည်နယ်တွေဟာ အချုပ်အခြာအာဏာရှိပြီး ဗဟိုအစိုးရရဲ့ အာဏာက အကန့်အသတ်ရှိပါတယ်။

သမိုင်းကြောင်း

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဟာ ၁၇၈၁ ခုနှစ်ကနေ ၁၇၈၉ ခုနှစ်အထိ ကွန်ဖက်ဒရိတ်စနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီစနစ်ဟာ အားနည်းတာကြောင့် ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို ပြောင်းလဲခဲ့ပါတယ်။

ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံဟာလည်း ၁၈၄၈ ခုနှစ်မတိုင်ခင်အထိ ကွန်ဖက်ဒရိတ်စနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့ပါတယ်။

ကောင်းကျိုးများ

ပြည်နယ်တွေရဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာကို လေးစားခြင်း။ ကွန်ဖက်ဒရိတ်စနစ်ဟာ ပြည်နယ်တွေကို အချုပ်အခြာအာဏာ အပြည့်အဝပေးတဲ့အတွက် ပြည်နယ်တွေဟာ မိမိတို့ရဲ့ ကံကြမ္မာကို ကိုယ်တိုင်ဆုံးဖြတ်နိုင်ပါတယ်။

ဒေသအလိုက် လိုအပ်ချက်တွေကို လွတ်လပ်စွာ ဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်း။ ပြည်နယ်တွေဟာ ဗဟိုအစိုးရရဲ့ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုမရှိဘဲ မိမိတို့ဒေသရဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကို လွတ်လပ်စွာ ဆုံးဖြတ်နိုင်ပါတယ်။

ဆိုးကျိုးများ

နိုင်ငံတော်တည်ငြိမ်မှုမရှိနိုင်ခြင်း။ ဗဟိုအစိုးရ အားနည်းတဲ့အတွက် နိုင်ငံတော်ရဲ့ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ထိန်းသိမ်းဖို့ ခက်ခဲပါတယ်။

ပြည်နယ်တွေကြားမှာ အားပြိုင်မှုတွေ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြင်း။ ပြည်နယ်တွေဟာ ဗဟိုအစိုးရရဲ့ ထိန်းချုပ်မှု မရှိတဲ့အတွက် အချင်းချင်း အားပြိုင်မှုတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ နိုင်ငံရဲ့ စီးပွားရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။

စီးပွားရေး၊ ကာကွယ်ရေးကိစ္စတွေမှာ အားနည်းနိုင်ခြင်း။ ဗဟိုအစိုးရ အားနည်းတဲ့အတွက် နိုင်ငံရဲ့ စီးပွားရေးနဲ့ ကာကွယ်ရေးကို စုစည်းပြီး စီမံခန့်ခွဲဖို့ ခက်ခဲပါတယ်။ ဒါဟာ နိုင်ငံရဲ့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို နှောင့်နှေးစေနိုင်ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးမှာအားနည်းတာနဲ့ ပြည်နယ်တွေကြားမှာလည်း အငြင်းပွားမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါသေးတယ်။

သုံးသပ်ချက်

ကွန်ဖက်ဒရိတ်စနစ်ဟာ နိုင်ငံတော်စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို အားနည်းစေနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်မှာ ကွန်ဖက်ဒရိတ်စနစ်ကို ကျင့်သုံးတဲ့နိုင်ငံ နည်းနည်းပဲ ရှိပါတယ်။

တခြားဆက်စပ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်တွေအနေနဲ့ ယူနီယံအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်နဲ့ ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် တို့လည်း ရှိပါသေးတယ်။

ယူနီယံစနစ်ဆိုတာ ဖက်ဒရယ်စနစ်နဲ့ဆင်တဲ့ ပြည်နယ်တွေ စုပေါင်းထားတဲ့ စနစ်ဖြစ်ပြီး ဒီစနစ်မျိုးကို  အိန္ဒိယနိုင်ငံမှာ ကျင့်သုံးပါတယ်။

ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဆိုတာက ဗဟိုအစိုးရရဲ့အာဏာကို ဒေသအစိုးရတွေဆီ ခွဲဝေပေးတဲ့ စနစ်ဖြစ်ပြီး လက်ရှိ ဖက်ဒရယ်နဲ့ ဒီမိုကရေစီစနစ်ကျင့်သုံးတဲ့ နိုင်ငံအတော်များများမှာ ပုံစံအမျိုးမျိုးနဲ့ ကျင့်သုံးပါတယ်။

ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို ပိုကောင်းလာအောင် ထပ်ပေါင်းသင့်သည့် စနစ်များ

ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် ညှိနှိုင်းမှု (Collaboration and Coordination)

ဖက်ဒရယ်စနစ်မှာ ဗဟိုအစိုးရနဲ့ ပြည်နယ်အစိုးရတွေကြားမှာ အာဏာခွဲဝေထားတဲ့အတွက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနဲ့ ညှိနှိုင်းမှုဟာ အင်မတန်အရေးကြီးပါတယ်။ အစိုးရအဆင့်ဆင့်ကြားမှာ ပုံမှန်ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုတွေ၊ အပြန်အလှန်လေးစားမှုတွေရှိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါမှပဲ အငြင်းပွားမှုတွေကို လျှော့ချနိုင်ပြီး နိုင်ငံရဲ့ အကျိုးစီးပွားကို အတူတကွ ဆောင်ရွက်နိုင်မှာပါ။

အရပ်ဘက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ ပါဝင်မှု (Civil Society Participation)

ဖက်ဒရယ်စနစ်မှာ အရပ်ဘက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ပါဝင်မှုဟာလည်း အရေးကြီးပါတယ်။ ပြည်သူတွေရဲ့အသံကိုနားထောင်ပြီး မူဝါဒတွေချမှတ်တာ၊ အစိုးရရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို စောင့်ကြည့်တာတွေလုပ်သင့်ပါတယ်။ ဒါမှ အစိုးရရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေဟာ ပိုပွင့်လင်းမြင်သာပြီး တာဝန်ယူမှုရှိလာမှာပါ။

ဘဏ္ဍာရေးခွဲဝေမှု မျှတခြင်း (Fair Fiscal Federalism)

ဖက်ဒရယ်စနစ်မှာ ဘဏ္ဍာရေးခွဲဝေမှု မျှတဖို့လည်း လိုအပ်ပါတယ်။ ပြည်နယ်တွေရဲ့ လိုအပ်ချက်နဲ့ အင်အားအပေါ်မူတည်ပြီး ဘဏ္ဍာရေကို မျှတစွာ ခွဲဝေပေးသင့်ပါတယ်။ ဒါမှ ပြည်နယ်တွေဟာ ကိုယ့်ရဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကို ဖြည့်ဆည်းနိုင်မှာပါ။

ဒီမိုကရေစီနည်းကျ အုပ်ချုပ်ရေး (Democratic Governance)

ဖက်ဒရယ်စနစ်မှာ ဒီမိုကရေစီနည်းကျအုပ်ချုပ်ရေးကို အားပေးသင့်ပါတယ်။ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲတွေ ကျင်းပပေးသင့်ပြီး၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို အားကောင်းအောင် လုပ်ဆောင်သင့်ပါတယ်။ ဒါမှ ပြည်သူတွေရဲ့ ယုံကြည်မှုကို ရရှိနိုင်မှာပါ။

ကွန်ဖက်ဒရိတ်စနစ်ကို ထိန်းကျောင်းသင့်သည့် နည်းလမ်းများ

အနည်းဆုံး ဗဟိုအာဏာတခုထားရှိခြင်း (Minimum Central Authority)

ကွန်ဖက်ဒရိတ်စနစ်မှာ ဗဟိုအစိုးရ အားနည်းတာဟာ အဓိကအားနည်းချက် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အနည်းဆုံး ဗဟိုအာဏာတခုတော့ ထားရှိသင့်ပါတယ်။ နိုင်ငံရဲ့ ကာကွယ်ရေး၊ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး၊ စီးပွားရေး စတဲ့ အရေးကြီးတဲ့ကိစ္စတွေကို စီမံခန့်ခွဲဖို့ ဗဟိုအစိုးရရဲ့ အခန်းကဏ္ဍ လိုအပ်ပါတယ်။

ဥပဒေရေးရာ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်မှု (Legal Coordination)

ကွန်ဖက်ဒရိတ်စနစ်မှာ ပြည်နယ်တွေကြားမှာ ဥပဒေတွေမတူညီတာဟာ ပြဿနာတခု ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဥပဒေရေးရာ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်မှု ယန္တရားတခု ထားရှိသင့်ပါတယ်။ ပြည်နယ်တွေကြားမှာ ဥပဒေတွေကို ညှိနှိုင်းပြီး တူညီတဲ့မူဝါဒတွေ ချမှတ်နိုင်ဖို့ ကြိုးစားသင့်ပါတယ်။

စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု (Economic Cooperation)

ကွန်ဖက်ဒရိတ်စနစ်မှာ စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဟာလည်း အရေးကြီးပါတယ်။ ပြည်နယ်တွေကြားမှာ ကုန်သွယ်ရေး၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်တာ၊ စီးပွားရေး မူဝါဒတွေကို ညှိနှိုင်းတာတွေ ပြုလုပ်သင့်ပါတယ်။ ဒါမှ နိုင်ငံရဲ့ စီးပွားရေး တိုးတက်လာမှာပါ။

အငြင်းပွားမှု ဖြေရှင်းရေး ယန္တရား (Dispute Resolution Mechanism)

ကွန်ဖက်ဒရိတ်စနစ်မှာ ပြည်နယ်တွေကြားမှာ အငြင်းပွားတာတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် အငြင်းပွားမှုဖြေရှင်းရေးယန္တရားတခုထားရှိသင့်ပြီး ပြည်နယ်တွေကြားမှာ ငြိမ်းချမ်းစွာ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးပြီး ပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းနိုင်ဖို့ ကြိုးစားသင့်ပါတယ်။

ဖက်ဒရယ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် (Federalism) နဲ့ မြန်မာ

မြန်မာနိုင်ငံမှာ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးပေါင်းစုံ နေထိုင်ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှု၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းတွေဟာလည်း မတူညီကြပါဘူး။ ဒါကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ဖက်ဒရယ်စနစ်ဟာ အတော်လေးကို သင့်လျော်ပါတယ်။ ဖက်ဒရယ်စနစ်မှာ ဒေသအစိုးရတွေဟာ မိမိတို့ဒေသရဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကို ပိုသိတဲ့အတွက် ဒေသအတွက်အကောင်းဆုံး ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချနိုင်ပါတယ်။

ကွန်ဖက်ဒရိတ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် (Confederation) နဲ့ မြန်မာ

ကွန်ဖက်ဒရိတ်စနစ်မှာ ပြည်နယ်တွေဟာ အချုပ်အခြာအာဏာ အပြည့်အဝရှိတာကြောင့် တိုင်းရင်းသား တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းတွေက သူတို့ရဲ့ဒေသတွေကို လွတ်လွတ်လပ်လပ် အုပ်ချုပ်ချင်တယ်ဆိုရင် ကွန်ဖက်ဒရိတ်စနစ်ဟာ အတော်လေးကို ဆွဲဆောင်မှုရှိပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ကွန်ဖက်ဒရိတ်စနစ်မှာ ဗဟိုအစိုးရ အားနည်းတဲ့အတွက် နိုင်ငံတော် တည်ငြိမ်မှုမရှိနိုင်ပါဘူး။ ပြည်နယ်တွေကြားမှာ အားပြိုင်တာတွေဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ- တိုင်းရင်းသား တော်လှန်ရေး အဖွဲ့အစည်းတွေကြားမှာ နယ်မြေအငြင်းပွားတာတွေ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။

ဘယ်စနစ်က မြန်မာအတွက် အကောင်းဆုံးလဲ?

ဖော်ပြပြီးခဲ့သလိုပဲ ဖက်ဒရယ်နဲ့ ကွန်ဖက်ဒရိတ်စနစ်တွေမှာ ကောင်းကျိုး၊ ဆိုးကျိုးတွေ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နိုင်ငံရဲ့ အခြေအနေနဲ့ လိုအပ်ချက်ပေါ်မူတည်ပြီး ပြောင်းလဲနိုင်ပါတယ်။ အရေးကြီးဆုံးကတော့ နိုင်ငံရဲ့ အကျိုးစီးပွားနဲ့ ပြည်သူတွေရဲ့ အကျိုးစီးပွားကိုဦးစားပေးပြီး အကောင်းဆုံး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ရွေးချယ်ဖို့ပါပဲ။

တကယ်တော့ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ဘယ်စနစ်က အကောင်းဆုံးလဲဆိုတာကို ပြောဖို့ခက်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံရေးအခြေအနေဟာ တော်တော်ရှုပ်ထွေးတဲ့အတွက် အကောင်းဆုံး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ရွေးချယ်ဖို့ဆိုတာလည်း အင်မတန် ခက်ခဲပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အနာဂတ်ဟာ မြန်မာနိုင်ငံသားတွေရဲ့ လက်ထဲမှာပဲ ရှိပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံသားတွေ အားလုံးပူးပေါင်းပြီး နိုင်ငံအတွက် အကောင်းဆုံးအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ရွေးချယ်နိုင်ဖို့ပဲ မျှော်လင့်ပါတယ်။

အပြန်အလှန်ယုံကြည်မှု၊ တယောက်ရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ကို တယောက်ကလေးစားမှုတွေနဲ့ပဲ အနာဂတ်နိုင်ငံတော်ကို တည်ဆောက်နိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်။

သိုးဖြူ

(ဖယ်ဒရယ်နှင့် ကွန်ဖက်ဒရိတ်၊ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများကို ကိုးကားပါသည်)