တ​ေန့​မွာ က်​ေနာ့္​ တပည့္​ေဟာင္း​တ​ေယာက္ အိမ္​ေရာက္လာတယ္။ မင္း​ဘာလုပ္​ေနလဲလို့​ ​ေမး​ေတာ့​ သူက ပတ္ဝန္း​က်င္ထိန္း​သိမ္း​ေရး​ လုပ္​ေန​ေၾကာင္း​ ​ေျပာပါတယ္။ အရင္က ကိုယ့္​ရပ္ကိုယ့္​႐ြာ​ေလာက္သာ စိတ္ဝင္စား​ၾကတဲ့​ လူ​ေတြဟာ ကမၻာ့​ပတ္ဝန္း​က်င္ကို စိတ္ဝင္စား​လာၾကတယ္။ ​ေကာင္း​ပါတယ္။ ​ေခတ္မီတိုး​တက္တဲ့​ ကမၻာၾကီး​မွာ တဖက္က အရမ္း​ကာ​ေရာ တိုး​တက္​ေန​ေတာ့​ က်န္တဲ့​ဘက္ကလည္း​ အထိန္း​အခ်ဳပ္​ေတာ့​ လိုပါတယ္။

ခု​ေခတ္မွာ ပလတ္စတစ္အိတ္​ေတြ အၾကီး​အက်ယ္ ျပဿာနာတက္​ေနတယ္ ဆရာလို့​ သူ​ေျပာပါတယ္။ ဟုတ္တယ္​ေလ။ ျမို့​ေနလူထုအမ်ား​စုဟာ ဒါကို ​ေတြ့​ေနျမင္​ေနၾကရတယ္။ ​ေရ​ေျမာင္း​ေတြ ပိတ္ဆို့​တယ္။ ​ေရလ်ွံလို့​ ​ေရစုပ္စက္​ေတြသံုး​ ​ေရစုပ္ထုတ္​ေနရတယ္။

က်​ေနာ္ တိုက်ို​ေရာက္တုန္း​က အျဖစ္အပ်က္​ေလး​ တခုကို အမွတ္တရ ​ေျပာျပခ်င္တယ္။ က်​ေနာ္တို့​ဟာ အ​ေမရိကန္အဖြဲ့​နဲ့​ စား​ေသာက္ဆိုင္မွာ သြား​စား​ျဖစ္တယ္။ အ​ေမရိကန္အမ်ိုး​သမီး​ေတြက သူတို့​ကိုယ္ပိုင္တူ​ေတြ ယူလာ တယ္။ သူတို့​ ႐ြံလို့​ျဖစ္မွာ​ေပါ့​လို့​ သာမန္ပဲ ​ေတြး​မိခဲ့​ တယ္။ ဒါ​ေပမယ့္​ ​ေနာက္မွ သိလာတယ္။ သူတို့​ ႐ြံတာမဟုတ္ဘူး​တဲ့​။ သူတို့​က ပတ္ဝန္း​က်င္ ထိန္း​သိမ္း​ေရး​ သမား​ေတြတဲ့​။

ဝါး​တူ ဒါမွမဟုတ္ တခါသံုး​တူ​ေတြဟာ ပတ္ဝန္း​က်င္ကို ထိခိုက္​ေစတယ္လို့​ သူတို့​က ဆိုတယ္။ တခါသံုး​ ဝါး​တူ သန္း​ေပါင္း​မ်ား​စြာကို ဂ်ပန္တနိုင္ငံတည္း​မွာ ​ေန့​စဥ္ သံုး​စြဲ​ေနၾကတယ္။ တ႐ုတ္နိုင္ငံမွာလည္း​ ဒီလိုသံုး​တာပဲ။ ယ​ေန့​မွာ ထိုင္း​၊​ က​ေမၻာဒီး​ယား​၊​ ဗီယက္နမ္၊​ စင္ကာပူစတဲ့​ အာဆီယံ နိုင္ငံ​ေတြမွာလည္း​ ဝါး​တူ​ေတြ သံုး​တယ္။

ဒီတူ​ေတြကို စြပ္ထား​တဲ့​ ပလတ္စတစ္​ေတြကလည္း​ ျပဿာနာတခုအျဖစ္ တိုး​လာတယ္။ ဝါး​တူ​ေတြကို တခါသံုး​ျပီး​ လြွႊင့္​ပစ္တယ္။ ဒီအတြက္ ဝါး​ပင္​ေတြ ဘယ္​ေလာက္ ​ေသ​ေက်ပ်က္စီး​မလဲ။ ဝါး​တူ​ေလး​ေတြကို သန့္​႐ွင္း​ေစဖို့​ ရည္႐ြယ္ခ်က္နဲ့​ ပလတ္စတစ္အိတ္ (ကၽြတ္ကၽြတ္အိတ္)​ေလး​ေတြ စြပ္ထား​ေသး​ေတာ့​ မိ​ေအး​နွစ္ခါနာပဲ​ေပါ့​။ ​ေနာက္ က်​ေနာ္တို့​ တိုက်ိုမွာ႐ွိတဲ့​ ဗုဒၶဘာသာ ဘုရား​ေက်ာင္း​ေတြကို သြား​ၾက​ေတာ့​ အ​ေမရိကန္ ပတ္ဝန္း​က်င္သမား​ေတြက သူတို့​ဟာ အ​ေမြွႊး​တိုင္​ေတြနဲ့​ မပူ​ေဇာ္ၾကဖို့​ ​ေျပာတယ္။

သူတို့​ဟာ အ​ေမြွႊး​တိုင္ကို ဆန့္​က်င္သတဲ့​။ အ​ေမြွႊး​တိုင္ဟာ ပတ္ဝန္း​က်င္ကို ဖ်က္ဆီး​ျခင္း​ ၄မ်ိုး​ကို ျပုလုပ္ပါသတဲ့​။ ဖ်က္ဆီး​ျခင္း​ ၄ မ်ိုး​ဆိုတာကို သူတို့​ ​ေျပာျပတယ္။ ပထမက​ေတာ့​ အ​ေမြွႊး​တိုင္လုပ္ဖို့​ ဝါး​ေတြလိုတယ္။ ဝါး​ပင္​ေတြကို ခုတ္ရတယ္။ အ​ေမြွႊး​တိုင္က တုတ္​ေတြဟာ ဝါး​ေခ်ာင္း​ေလး​ေတြပဲ။ သိပ္ ၾကီး​ၾကီး​က်ယ္က်ယ္မွ မဟုတ္တာ ဒါ​ေပမယ့္​ တကမၻာလံုး​ သံုး​ေနၾကတယ္​ေလ။

တ႐ုတ္ျပည္ ဆိုရင္ လူဦး​ေရ သန္း​ ၁ ​ေထာင္​ေက်ာ္႐ွိတယ္။ ဂ်ပန္၊​ ဗီယက္နမ္နဲ့​ ျမန္မာနိုင္ငံ အား​လံုး​ဟာ အ​ေမြွႊး​တိုင္​ေတြ သံုး​တယ္။ ဒုတိယက​ေတာ့​ သစ္မႈန့္​ေတြ​ေပါ့​။ အ​ေမြွႊး​တိုင္မွာ သစ္သား​မႈန့္​ေတြကို ​ေကာ္သုတ္နယ္ျပီး​ ဝါး​မွာ ကပ္ထား​တယ္။ သစ္သား​ေတြ အမ်ား​ၾကီး​သံုး​ရတယ္။ အရင္​ေခတ္က သိပ္မဆိုး​ဘူး​။ ခု​ေခတ္မွာ သစ္ပင္​ေသး​ေသး​ေလး​ေတြ​ေတာင္ ခုတ္ၾကတယ္။

ေနာက္ပိုင္း​မွာ ပခုကၠူနယ္ ​ေရစၾကိုဝန္း​က်င္​ေတြမွာ ဆီး​ပင္​ေတြမက်န္ ခုတ္ၾကတယ္။ မန္က်ည္း​ပင္မက်န္ ခုတ္တယ္။၂၀၁၁ မွာ ပခုကၠူ​ေရၾကီး​ျပီး​ ​ေ႐ြွႊ​ေခ်ာင္း​တံတား​ က်ိုး​တာ ဒီ​ေနာက္ဆက္တြဲရလဒ္ တခုပါပဲ။

တတိယက​ေတာ့​ ​ေရ​ေမြွႊး​ေတြ ဖ်န္း​တယ္။ ​ေရ​ေမြွႊး​ကို Aerosol ​ေတြ သံုး​ေတာ့​ ဆိုး​ပါတယ္။ ​ေနာက္ ဒီအ​ေမြွႊး​တိုင္​ေတြကို လူ​ေတြက မီး​႐ွို့​တယ္။ အ​ေမြွႊး​နံ့​သာနဲ့​ ပူ​ေဇာ္တာပါ။

ဒါ​ေပမယ့္​ ဒီမီး​ေလာင္တာဟာ ပတ္ဝန္း​က်င္ကို မလိုအပ္ဘဲ ညစ္ညမ္း​ေစတာပါ။ နတ္​ေဒဝတာမ်ား​ဟာ သူတို့​ေနတဲ့​ဘံုဗိမၼာန္​ေတြမွာ ​ေလထုညစ္ညမ္း​တာကို အား​မ​ေပး​သင့္​ပါဘူး​လို့​ သူတို့​က ဆက္​ေျပာၾကတယ္။ ​ေကာင္း​ကင္ၾကီး​ဟာ ဘာလဲ။ အာကာသဟာ ဘာလဲ။ တို့​တ​ေတြ အညစ္အ​ေၾကး​ေတြကို စြန့္​ထုတ္ရာ ​ေနရာပဲလား​တဲ့​။ စဥ္း​စား​စရာပါပဲ။ က်​ေနာ္က ဘာသာ​ေရး​ကိစၥကို သူတို့​နဲ့​ မ​ေဆြး​ေနြး​လိုပါ။ မိမိမၾကိုက္ရင္ မိမိ မလုပ္နဲ့​ေပါ့​။

ဒါ​ေပမယ့္​ သူတို့​က ပညာ​ေပး​ခ်င္ၾကတယ္။ ခ်မ္း​သာဖို့​ ယၾတာ​ေတြလုပ္တယ္။ နတ္​ေဒဝတာ​ေတြကို အ​ေမြွႊး​တိုင္​ေတြနဲ့​ ပူ​ေဇာ္တယ္။ ဖ​ေယာင္း​တိုင္​ေတြကို ​ေန့​လယ္ ​ေနပူက်ဲက်ဲမွာ ထြန္း​လို့​ ပူ​ေဇာ္တယ္။ ခ်မ္း​သာလိုၾကတယ္။ ​ေလထုညစ္ညမ္း​ျပီး​ မက်န္း​မာတဲ့​ ​ေနရာမွာ ခ်မ္း​သာၾကရင္ အဆင္​ေျပပါ့​မလား​။ စဥ္း​စား​ၾကည့္​ရင္ သ​ေဘာ​ေပါက္ၾကမွာပါ။

ပတ္ဝန္း​က်င္နဲ့​ ပတ္သက္ျပီး​ စဥ္း​စား​ရင္ မ်က္စိလည္စရာ ​ေကာင္း​တယ္။
က်​ေနာ္တို့​ဟာ တခ်ို့​အခ်က္​ေတြကို ခုန္ျပီး​ စဥ္း​စား​လို့​ မရဘူး​။
ဝါး​တူမသံုး​ဘဲ ပလတ္စတစ္တူသံုး​တဲ့​ကိစၥ။ ခ်မ္း​သာတဲ့​သူ​ေတြ ဆင္စြယ္တူ​ေတြ သံုး​ၾကတယ္။ ဒါဆိုရင္ ဆင္​ေတြ ဘယ္​ေလာက္​ေသၾကမလဲ။ လူ​ေတြဟာ ​ေ႐ွး​ကတည္း​က တိရစၦာန္အ​ေရ​ေတြ၊​ အရိုး​ေတြကို အသံုး​အ​ေဆာင္အ​ေနနဲ့​ သံုး​ခဲ့​တာပဲ။

ဝါး​ရိုး​ေတြကို အထည္ခ်ဳပ္ရာမွာ သံုး​တယ္။ ​ေမာင္​ေပါက္က်ိုင္း​ နဂါး​နိုင္မင္း​အ​ေၾကာင္း​မွာ “ရာ​ေပး​လို့​ ဆုတ္၊​ ​ေထာင္​ေပး​လို့​ခ်ဳပ္၊​ ခ်စ္တဲ့​သူအရိုး​ ဆံထိုး​လုပ္” ဆိုတဲ့​စကား​ဟာ အရိုး​ေတြအ​ေရ​ေတြကို သံုး​တာ အထင္အ႐ွား​ သိနိုင္တယ္။

သား​ေရ​ေတြကို ဖိနပ္အတြက္ သံုး​တယ္။ သို့​ေသာ္ တျဖည္း​ျဖည္း​နဲ့​ တိရစၦာန္အရိုး​ေတြအ​ေရ​ေတြ ႐ွား​လာတယ္။ ဒါ​ေၾကာင့္​ ပလတ္စတစ္ ပိုလီမာ​ေတြ အစား​ထိုး​ဝင္​ေရာက္လာတယ္။ ပလတ္စတစ္​ေတြဟာ ပတ္ဝန္း​က်င္ ထိန္း​သိမ္း​ေစာင့္​ေ႐ွာက္​ေရး​မွာ အ​ေရး​ပါတဲ့​ က႑တခုအ​ေနနဲ့​ ပါခဲ့​တာ မဟုတ္လား​။

တကယ္လို့​ ပိုလီမာ​ေတြမ႐ွိဘဲ ဖိနပ္​ေတြကို ခ်ဳပ္ရမယ္ဆိုရင္ ဖိနပ္​ေတြ အ​ေတာ္​ေဈး​ၾကီး​မွာပဲ။ က်​ေနာ္တို့​ ငယ္ငယ္က ဖိနပ္တရန္ ဝယ္စီး​ဖို့​ အ​ေတာ္စဥ္း​စား​ ယူရတယ္။ အမ်ား​စုက ဖိနပ္မစီး​နိုင္ၾကဘူး​။ ဒီအတိုင္း​ပဲ အညာခရီး​ေတြမွာ ထန္း​ေခါက္ဖာကို တြင္တြင္က်ယ္က်ယ္သံုး​ခဲ့​တာ ၁၉၆ဝခုနွစ္မ်ား​ အထိပဲ။ ခု​ေခတ္ လူငယ္​ေတြ ထန္း​ေခါက္ဖာကို ျမင္​ေတာင္ မျမင္ဖူး​ေတာ့​ဘူး​။ က်​ေနာ္ ဆိုလိုတာက ပတ္ဝန္း​က်င္နဲ့​ ပတ္သက္ျပီး​ ပလတ္စတစ္​ေတြ ထိလိုက္ရင္ အမ်ွင္​ေတြ တသီတတန္း​ၾကီး​ ထြက္လာ​ေတာ့​မွာ အ​ေသအခ်ာပဲ။

နိဂံုး​ခ်ဳပ္​ေျပာရရင္​ေတာ့​ က်​ေနာ္တို့​ဟာ ပတ္ဝန္း​က်င္ကို ​ေပယ်ာလကန္ ျဖစ္ခ်င္ရာ ျဖစ္ဆိုျပီး​ ပစ္စလက္ခတ္ထား​လို့​ မရတာ​ေတာ့​ အ​ေသအခ်ာပဲ။ က်​ေနာ္တို့​ ငယ္ငယ္က ပတ္ဝန္း​က်င္ ထိန္း​သိမ္း​မႈဟာ အိမ္သာနဲ့​ ​ေရအိုင္ အ​ေၾကာင္း​ကိုသာ အဓိကထား​ၾကတယ္။ အိမ္သာက ယင္၊​ေရအိုင္က ျခင္၊​ဒီနွစ္ခုလံုး​ဟာ က်​ေနာ္တို့​ကို အမ်ား​ၾကီး​ ဒုကၡ​ေပး​ခဲ့​တယ္။ ျခင္နဲ့​ယင္ကို ယ​ေန့​တိုင္ က်​ေနာ္တို့​ မနိုင္ၾက​ေသး​ပါဘူး​။

တခါတရံ ဝမ္း​ပ်က္ဝမ္း​ေလ်ွာ​ေတြ ႐ွိ​ေန​ေသး​တယ္။ ျခင္​ေၾကာင့္​ ​ေသြး​လြန္တုပ္​ေကြး​ေတြ ျဖစ္​ေန​ေသး​တယ္။ ဒါ​ေပမဲ့​ အ​ေတာ္အသင့္​ေတာ့​ ထိန္း​ထား​နိုင္တယ္။ လူထုက ကူညီမွျဖစ္တဲ့​ကိစၥ​ေတြပါ။ လူအလစ္မွာ ​ေျမာင္း​ဖံုး​ကိုလွန္ ကၽြတ္ကၽြတ္အိတ္​ေတြနဲ့​ အမွိုက္​ေတြ ပစ္​ေနတာ တား​ရခက္ပါတယ္။ ဒီမိုကရစီ​ေခတ္မွာ ပတ္ဝန္း​က်င္ကိစၥ မိမိကိုယ္တိုင္ တာဝန္ယူပါ။ ပညာ​ေပး​ပါ။ ​ေဆြး​ေနြး​ပါ။