အီဂ်စ္နဲ့ တူနီး႐ွားက လူထုဆနၵျပပြဲေတြမွာ စစ္တပ္က ၾကားေနခဲ့လို့ အမွတ္ေပးခဲ့ၾက ေပမယ့္၊ အီဂ်စ္မွာ မူဘာရတ္ျပုတ္က်သြားတဲ့ ေဖေဖာ္ဝါရီ ၁၁ ရက္ေန့က စလို့၊ ေန့စဥ္ လႈပ္ ႐ွားတက္ၾကြသူ ၇၀ နီးပါး ေထာင္ဒဏ္ခ်ခံေနရတယ္ဆိုရင္ ယံုနိုင္စရာေတာင္ မ႐ွိပါ ဘူး။
“အီဂ်စ္ျပည္သူေတြနဲ့ စစ္တပ္နဲ့ ဆက္ဆံေရးကေတာ့ ကိုယ့္ကို လိမ္ေနညာေနမွန္း သိေပမယ့္ သားေတြ၊ သမီးေတြရဲ့ မ်က္နွာကို ငဲ့ျပီး ဘာမွ မေျပာရဲတဲ့ ဇနီးသည္လိုေပါ့” လို့ အီဂ်စ္လူမ်ိုး နာမည္ေက်ာ္ လူ႐ြွႊင္ေတာ္ အဒမ္ အက္ဘ္ဒဲလ္ ဆာလမ္ (Adham Abdel Salam) က ဥပမာေပးပါတယ္။
ရင္နာစရာေတြကို ဟာသလုပ္ပစ္တတ္တာ အီဂ်စ္လူမ်ိုးေတြရဲ့ ဓေလ့လို့ ဆိုပါတယ္။
ဥပမာ လြန္ခဲ့တဲ့ သံုးေလးနွစ္ကတည္းက မူဘာရတ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးကို စိတ္ကုန္ေနတဲ့ လူငယ္ေတြက အခ်င္းခ်င္းၾကားမွာ ဒီလိုသတင္းစကားေတြကို မ်ွေဝခဲ့ၾကပါတယ္။
“သြားပါေတာ့ဗ်ာ။ က်ေနာ္တို့ စာၾကည့္ရဦးမယ္”
“မူဘာရတ္သြားကို သြားနုတ္ေပးဖို့ သြားဆရာဝန္ ေရာက္ေနပါျပီခင္ဗ်ာ” ဆိုတာမ်ိုး။
ေနာက္သေရာ္ခ်က္တခုကေတာ့ ပံုျပင္ဆန္ပါတယ္။
“မူဘာရတ္နဲ့ သူ့အရင္ အီဂ်စ္အာဏာ႐ွင္ေတြျဖစ္တဲ့ ဆဒတ္၊ နာဆာတို့ တမလြန္ ဘံုမွာ သြားဆံုၾကသတဲ့။ အဲဒီမွာ ေနာက္မွေရာက္တဲ့ မူဘာရတ္က အရင္ေရာက္နွင့္သူ ေတြကို အခုလိုေမးသတဲ့။
မူဘာရတ္။ ။ “ကိုယ့္ဆရာေတြ ဒီကို ဘယ္လိုေရာက္လာၾကတာလဲ။”
ဆာဒတ္။ ။ “က်ဳပ္ကေတာ့ အဆိပ္မိျပီး ေရာက္လာတာပဲ။”
နာဆာ။ ။ “က်ဳပ္ကေတာ့ ေသနတ္နဲ့ လုပ္ၾကံခံလိုက္ရတယ္။ ေမာင္ရင္က်ေတာ့ ေရာ။”
မူဘာရတ္။ ။ “က်ေနာ္လား၊ ေဖ့စ္ဘြတ္ေကာင္းမႈနဲ့ ဒီေရာက္လာတာပါ။”
ဒါေပမယ့္ အီဂ်စ္ေတြရဲ့ ဒီဟာသက အရယ္တဝက္မွာပဲ ရပ္သြားပါတယ္။ အေၾကာင္းကေတာ့ မူဘာရတ္အလြန္ စစ္တပ္ရဲ့ ၾကားျဖတ္အစိုးရကာလမွာ အနည္းဆံုး ဆနၵျပသူ ၁၂,၀၀၀ ခံုရံုးတင္ခံရပါတယ္၊ အားလံုးနီးပါး ၆ လကေန နွစ္ခ်ီျပီး ေထာင္ဒဏ္ခ်မွတ္ခံရတာခ်ည္းပါပဲ။ ရာနဲ့ခ်ီတဲ့ သတင္းေထာက္ေတြရဲ့ ဘေလာ့ဂ္စာမ်က္နွာေတြ အပိတ္ခံခဲ့ရပါတယ္။ ေနာက္ဆံုး ဟိုးေလးတေက်ာ္ ကိစၥကေတာ့ အသက္ ၂၆ နွစ္အ႐ြယ္ နာမည္ေက်ာ္ ဘေလာ့ဂါ ေကာင္မေလး အက္စ္မား မားဖုဇ္ (Asmaa Mahfouz ) ရဲ့ အမႈပါ။
သူဟာ ၂၀၀၈ ခုနွစ္ ဧျပီ ၆ ရက္ လူငယ္လႈပ္႐ွားမႈ ေခါင္းေဆာင္ေတြထဲက တေယာက္ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီနွစ္ ဇန္နဝါရီတုန္းကလည္း ကင္မရာကို တည့္တည့္ၾကည့္ျပီး ရိုက္ထားတဲ့ မူဘာရတ္ကို စိန္ေခၚတဲ့ ဗြီဒီယိုကလစ္ နွစ္ခုကို အြန္လိုင္းေပၚတင္ခဲ့ပါတယ္။
ျပီးခဲ့တဲ့ ဇူလိုင္တုန္းကေတာ့ သူက သူ့ရဲ့တြစ္တာနဲ့ ေဖ့စ္ဘုတ္မွာ အခုလို ေရးလိုက္ပါတယ္။
“တရားရံုးေတြက က်မတို့ရဲ့ အခြင့္အေရးကို မေပးဘူးဆိုရင္၊ ေနာင္မွာ လက္နက္ကိုင္ ဆန့္က်င္တဲ့အုပ္စုေတြ၊ လုပ္ၾကံမႈေတြ ေပၚလာရင္ အဆိုးမဆိုၾကပါနဲ့” လို့ ေရးလိုက္ပါတယ္။ ဒီအေရးအသားေၾကာင့္ စစ္တပ္ကို ေစာ္ကားမႈ၊ လက္နက္ကိုင္အံုၾကြမႈျဖစ္ေအာင္ လွံု့ေဆာ္မႈတို့နဲ့ တရားစြဲခံရပါတယ္။
ျပည္တြင္းျပည္ပက က်ယ္က်ယ္ျပန့္ျပန့္ ေဝဖန္တာရယ္၊ ေနာက္ထပ္ မေက်နပ္ခ်က္ေတြကို ဆြေပးသလို ျဖစ္မွာစိုးတာရယ္ေၾကာင့္ ဩဂုတ္ ၁၈ ရက္မွာေတာ့ တရားရံုးက သူ့ကို အာမခံနဲ့ ျပန္လြွႊတ္ေပးလိုက္ပါတယ္။
နယူးေယာက္ အေျခစိုက္ လူ့အခြင့္အေရး ေစာင့္ၾကည့္ေရးအဖြဲ့က ဒီအမႈဟာ စစ္တပ္က သူ့ကို အတိုက္အခံလုပ္သူေတြ၊ အရပ္သားအစိုးရဆီကို အာဏာလြွႊဲေပးဖို့ ၾကန့္ၾကာေနတာနဲ့ ပတ္သက္လို့ ေဝဖန္သူေတြကို အ႐ွိန္ျမွင့္နွိမ္နင္းတဲ့ လုပ္ရပ္လို့ ေဝဖန္ခဲ့ပါတယ္။
စစ္တပ္က ဒီနွစ္မကုန္ခင္မွာ ေ႐ြးေကာက္ပြဲလုပ္ျပီး၊ အရပ္သားအစိုးရဆီကို အာဏာလြွႊဲေပးမယ္လို့ ကတိေပးထားေပမယ့္ မူဘာရတ္အလြန္ အီဂ်စ္နိုင္ငံရဲ့ ဒီမိုကေရစီအသြင္ကူးေျပာင္းေရးမွာ စစ္တပ္ဟာ အဓိက အဟန့္အတားတခု ျဖစ္ေနဦးမယ္လို့ ေလ့လာသူေတြကဆိုၾကပါတယ္။
အေၾကာင္းရင္းတခုကေတာ့ အီဂ်စ္ရဲ့ စီးပြားေရးေလာကမွာ အနည္းဆံုး ၅ ရာခိုင္နႈန္းကေန ၃၀ - ၄၀ ရာခိုင္နႈန္းအထိ စစ္တပ္က လက္ဝါးၾကီးအုပ္ထားတာ ေၾကာင့္ပါ။ ေလဆိပ္ကေန ကိုင္ရိုျမို့ထဲကို ကားေမာင္းသြားရင္ တလမ္းလံုးက ျမင္ျမင္သမ်ွ မွန္အျပည့္ကာထားတဲ့ အေဆာက္အဦေတြ၊ ပန္းပင္အံု့အံု့၊ ျခံဝင္းက်ယ္က်ယ္အိမ္ေတြ အားလံုးကို စစ္တပ္အရာ႐ွိေတြ ပိုင္ၾကပါတယ္။ စစ္တပ္ပိုင္ကုမၸဏီေတြက ေရာင္းခ်တာေတြကေတာ့ မီးသတ္ဘူး၊ ေဆးခန္းသံုးကိရိယာ၊ လက္ေတာ့ပ္ကြန္ပ်ဴတာ၊ တယ္လီေဗး႐ွင္း၊ အဝတ္ေလ်ွာ္စက္၊ ေရခဲေသတၱာ၊ ဟင္းခ်က္အိုးခြက္၊ ေရသန့္ဘူး၊ ဂက္စ္အိုး၊ သံလြင္ဆီအထိ အကုန္ သူတို့ခ်ည္းပါပဲ။
တကယ္ေတာ့ အီဂ်စ္မွာ ဒီမိုကေရစီစနစ္နဲ့ ေဈးကြက္စီးပြားေရးကို အျပည့္အဝ အေကာင္အထည္ေဖာ္မွ နိုင္ငံစီးပြားေရး ၅ ရာခိုင္နႈန္း တက္လာျပီး၊ အလုပ္လက္မဲ့နႈန္းကို ကာမိမွာျဖစ္ပါတယ္။ ဒံုရင္းအတိုင္းသြားရင္ေတာ့ ၂၀၁၁-၂၀၃၀ ကာလမွာ အလုပ္လက္မဲ့နႈန္း ၃ ဆ တိုးလာဖြယ္႐ွိေနပါတယ္။
လက္ေတြ့မွာေတာ့ ေလာေလာဆယ္မျငိမ္သက္မႈေတြေၾကာင့္ ကမၻာလွည့္ ခရီးသြားေတြ အီဂ်စ္ကို ေျခဦးျပန္လွည့္ဖို့ မ႐ွိေသးသလို၊ လာမယ့္နွစ္မွာ နိုင္ငံစီးပြားေရးဖြံ့ျဖိုးတိုးတက္မႈ ၁ ရာခိုင္နႈန္းေတာင္ က်သြားနိုင္ေသးတယ္လို့ IMF နိုင္ငံတကာေငြေၾကးရန္ပံုေငြအဖြဲ့ က ခန့္မွန္းထားပါတယ္။ တဘက္မွာ နိုင္ငံဘ႑ာေငြထဲက စစ္တပ္အတြက္ အသံုးစရိတ္ကို ေဒၚလာဘီလီယံခ်ီ (ေဒၚလာသန္းေထာင္ခ်ီ) (အတိအက်ဘယ္သူမွ မသိ)၊ အသံုးျပုေနရသလို၊ စစ္တပ္ပိုင္ကုမၸဏီေတြက အခြန္မေဆာင္ၾကပါဘူး။ အလုပ္အကိုင္မ႐ွိတဲ့ အရပ္သားေတြကိုလည္း စစ္တပ္ကုမၸဏီက အလုပ္မခန့္ပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ စစ္တပ္ကုမၸဏီေတြဟာ အလုပ္အကိုင္ဖန္တီးေပးဖို့ အဓိက ေမာင္းနွင္အားျဖစ္တဲ့ ပုဂၢလိကက႑ ဖြံ့ျဖိုးဖို့လမ္းမွာ အဟန့္အတားျဖစ္ေနပါေတာ့တယ္။ တဘက္မွာလည္း စစ္တပ္က စီးပြားေရးက႑မွာ ျခယ္လွယ္ခဲ့တာၾကာခဲ့ျပီျဖစ္တဲ့ အတိုင္း သူတို့ရဲ့ စီးပြားေရးလက္ေဝခံေတြ၊ လက္႐ွိ ဒီမိုကေရစီမဟုတ္တဲ့စနစ္မွာ အဆင္ေျပေနတဲ့ စီးပြားေရးသမားေထာင္ဂဏန္း ကလည္း႐ွိေနပါတယ္။ ဒီလူအုပ္ၾကီးကလည္း ေျခကုပ္ရထားျပီးသား ဒီစနစ္ကို ပိုျပီးခိုင္ျမဲေအာင္၊ သူတို့လုပ္ပိုင္ခြင့္ေတြ ပိုပိုက်ယ္လာေအာင္ စစ္တပ္အားကိုးနဲ့ ခ်ဲ့ယူၾကပါဦးမယ္။
ဒါေၾကာင့္ မူဘာရတ္ျဖုတ္ခ်ေရးဆနၵျပပြဲက ၁၈ ရက္ပဲ ၾကာခဲ့ေပမယ့္ မူဘာရတ္အလြန္ ဒီမိုကေရစီ အသြင္ကူးေျပာင္းေရး ဘယ္ေလာက္ၾကာမလဲ၊ ဘယ္ေလာက္ခက္ခဲမလဲဆိုတာကိုလည္း ဘယ္သူမွ မခန့္မွန္းနိုင္ပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ စစ္တပ္ျပုျပင္ေျပာင္းလဲေရးဆိုတာ မျဖစ္နိုင္တဲ့ကိစၥမဟုတ္ပါဘူး။ အီဂ်စ္ရဲ့ေ႐ွ့မွာ ေအာင္ျမင္ခဲ့တဲ့ စပိန္၊ အင္ဒိုနီး႐ွား၊ ဂါနာ၊ ေတာင္အာဖရိကတို့ဆီကေန နမူနာယူရံုပါပဲ။
ေသခ်ာတာတခုကေတာ့ စစ္တပ္ကို အရင္မေျပာင္းလဲဘဲ ဒီမိုကေရစီအသြင္ ကူးေျပာင္းေရးဆိုတာ မျဖစ္နိုင္ဘူးဆိုတဲ့ အခ်က္ပါပဲ။ ၀ မ႐ွိဘဲ ဝိ လုပ္လို့မရတဲ့ သေဘာျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလို အက်ပ္အတည္း အေျခအေနမွာ အီဂ်စ္လူမ်ိုးေတြရဲ့ ဗီဇအတိုင္းပဲ ေနာက္ထပ္ ေ႐ွးရိုးစကားပံုတခု ေပၚထြက္လာျပန္ပါတယ္။
“ေျမြကို မဲလြန္းျပီး၊ ကင္းျမီးေကာက္ လြတ္သြားတာမ်ိုး မျဖစ္ေစနဲ့ ...။”
အီဂ်စ္စကားပံုအရ ဒီမိုကေရစီအသြင္ကူးေျပာင္းေရးဆိုတာ ေျမြနဲ့ ကင္းျမီးေကာက္ (အဆိပ္႐ွိတဲ့ အေကာင္နွစ္ေကာင္) ကို တျပိုင္တည္း ရင္ဆိုင္ရလို့ အနၱရာယ္မ်ားလြန္းလွ ပါတယ္။
Ref: The Economist & Foreign Policy
