ျမန္မာအာဏာပုိင္ေတြရဲ့ ေတာင္းဆိုညွိနႈိင္းခ်က္အရ ျမန္မာနုိင္ငံ အက်ဥ္းေထာင္အခ်ဳိ့ကုိ အုိင္စီအာစီ၀န္ထမ္းေတြ ေရနဲ့ မိလႅာစနစ္ ေကာင္းမြန္ေရးအတြက္ ဒီလဆန္းမွာ ၀င္ေရာက္စစ္ေဆးခြင့္ရတယ္လုိ့ အိုင္စီအာစီက ေျပာပါတယ္။
ကရင္ျပည္နယ္က ဘားအံေထာင္၊ မြန္ျပည္နယ္က ေမာ္လျမိုင္ေထာင္နဲ့ ဧရာ၀ တီတုိင္းက ေျမာင္းျမေထာင္တို့ကုိ အိုင္စီအာစီ အင္ဂ်င္နီယာတဦးနဲ့ ၀န္ထမ္းတခ်ဳိ့ သြားေရာက္ စစ္ေဆးခြင့္ရခဲ့တယ္လုိ့ အုိင္စီအာစီ အာ႐ွေရးရာဌာန ေျပာေရးဆိုခြင့္႐ွိသူ မစၥတာ ခရစၥယန္ ကာဒန္ (Christian Cardon) က ဆုိပါတယ္။
“ေရနဲ့ မိလႅာစနစ္နဲ့ တျခား နည္းပညာအေထာက္အကူ ေပးဖုိ့ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ အုိင္စီအာစီအေနနဲ့ အက်ဥ္းေထာင္ေတြကို တကယ္ၾကည့္႐ႈစစ္ေဆးခြင့္ရတာမ်ဳိး မဟုတ္ပါဘူး။ ဇူလိုင္ ၁ ရက္ေန့မွာ ေမာ္လျမိုင္ေထာင္ကို က်ေနာ္တုိ့ဆီက ၀င္ေရာက္ခဲ့ပါတယ္။ ၂ ရက္ ေန့မွာ ဘားအံေထာင္ကို သြားပါတယ္။ ၅ ရက္ေန့မွာ ေျမာင္းျမေထာင္ကို သြားပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ က်ေနာ္ေျပာခ်င္တာကေတာ့ ဒါဟာ နည္းပညာပုိင္း အကူအညီေပးဖုိ့သက္သက္ပါပဲ။ ဒီ့ျပင္တုိင္းျပည္ေတြမ်ားစြာမွာ ရနုိင္တဲ့ အခြင့္အေရးမ်ဳိးျဖစ္တဲ့ သင့္တင့္ ျပီးျပည့္စံုတဲ့ ၾကည့္႐ႈစစ္ေဆးခြင့္မ်ဳိး မဟုတ္ပါဘူး။ ဒါဟာ အျပုသေဘာေဆာင္တဲ့ ပထမေျခလွမ္းေတာ့ ျဖစ္ပါတယ္။”
အဲဒီခရီးစဥ္ေတြမွာ အက်ဥ္းသားေတြကို ေတြ့ခြင့္မရခဲ့ပါဘူးလို့လည္း မစၥတာ ကာဒန္က ေျပာပါတယ္။ က်န္အက်ဥ္းေထာင္ေတြမွာလည္း အခုလုိ ဆက္လက္ ကူညီခြင့္ရမယ္လို့ ေမွ်ာ္လင့္တယ္လို့လည္း ဆုိပါတယ္။
အိုင္စီအာစီက ၁၉၉၉ ကေန ၂၀၀၅ ခုနွစ္အတြင္း အက်ဥ္းေထာင္ေတြကို ေလ့ လာခြင့္ရ႐ွိခဲ့ျပီး အကူအညီေတြ ေပးနိုင္ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီေနာက္ ၂၀၀၅ ကစျပီး စစ္အစုိးရရဲ့ ကန့္သတ္ခ်ဳပ္ခ်ယ္မႈေတြေၾကာင့္ အက်ဥ္းေထာင္ေတြကို ေလ့လာကူညီခြင့္ ရပ္ဆုိင္းသြားခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။
ျမန္မာျပည္ကို အရင္လဆန္းပုိင္းတုန္းက ေရာက္႐ွိခဲ့တဲ့ အေမရိကန္ အထက္ လြွႊတ္ေတာ္အမတ္ ဂြ်န္မကိန္းက ျမန္မာအစုိးရကို ေတာင္းဆိုခ်က္ေတြထဲမွာ အုိင္စီအာစီကို အက်ဥ္းေထာင္ေတြထဲ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ ၀င္ေရာက္ၾကည့္႐ႈခြင့္လည္း ပါ႐ွိပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ နုိင္ငံေရးအက်ဥ္းသားေတြကို ျခြင္းခ်က္မ႐ွိ လြွႊတ္ဖို့လည္း ဂြ်န္မကိန္းက ေတာင္းဆုိခဲ့ပါတယ္။
ျမန္မာျပည္မွာ အက်ဥ္းေထာင္ေပါင္း ၄၂ ခုနဲ့ အလုပ္ၾကမ္းအက်ဥ္းစခန္းေပါင္း ၁၀၉ ခု႐ွိျပီး အင္းစိန္ေထာင္တခုတည္းမွာတင္ အက်ဥ္းသား တေသာင္းနီးပါး ႐ွိတယ္လို့ နိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသားမ်ား ကူညီေစာင့္ေ႐ွာက္ေရးအသင္း (ျမန္မာနုိင္ငံ) ေအေအပီပီ ဘီက ေျပာပါတယ္။ နုိင္ငံေရးအက်ဥ္းသားေပါင္းကေတာ့ ေနာက္ဆံုးရ႐ွိတဲ့စာရင္းအရ ၁၉၉၄ ဦး ႐ွိတယ္လို့လည္း သိရပါတယ္။
အုိင္စီအာစီကုိ ၆ နွစ္ေက်ာ္ ကန့္သတ္ထားရာက အခုလုိ ကူညီခြင့္ျပုတာဟာ အျပုသေဘာ ေဆာင္ေပမယ့္ အကန့္အသတ္ေတြမ်ားေနတုန္း ျဖစ္တာကေတာ့ အလားအလာ မေကာင္းပါဘူးလို့ ေအေအပီပီ-ဘီ အေထြေထြအတြင္းေရးမႉး ဦးတိတ္နုိင္က သံုးသပ္ေျပာၾကားပါတယ္။
“အခုလို ၀င္ခြင့္ျပုလိုက္တာကေတာ့ ေကာင္းတဲ့ လကၡဏာေပါ့။ ဒါေပမယ့္ အကန့္အသတ္ေတြ သိပ္မ်ားတယ္ဆိုတာက နိုင္ငံေရးအရ ကစားေနတယ္လို့ က်ေနာ္တို့ ယူဆတယ္။ တကယ္ဆို အိုင္စီအာစီကို ၀င္ခြင့္ျပုမယ္ဆိုတဲ့ အရင္တုန္းကလို နုိင္ငံေရးနဲ့ ပတ္သက္ျပီးေတာ့ က်တဲ့ အက်ဥ္းသားေတြ၊ အမႈၾကီး အက်ဥ္းသားေတြ၊ က်န္းမာေရး မေကာင္းတဲ့သူေတြ၊ အဲဒီလိုလူေတြနဲ့ ေတြ့ဖို့ေတာ့ လိုတယ္။ အဲဒီလူေတြနဲ့ ေပးမေတြ့ဘဲနဲ့ အခုမွ စျပီးေတာ့ ေရနဲ့မိလႅာ စလုပ္ရတယ္ဆိုေတာ့ တဆင့္ျပီး တဆင့္ ဆိုရင္ အရင္ အေျခအေန ေရာက္ဖို့အတြက္ ေနာက္ ေလးငါးနွစ္ေလာက္ ၾကာဦးမယ္ အေျခအေနမ်ဳိး ျဖစ္ပါတယ္။”
