ရဲမြင့်ကျော်

September 15, 2021

နိုင်ငံတကာဒီမိုကရေစီနေ့နဲ့ တတိယနောက်ပြန်လှိုင်း

စက်တင်ဘာ ၁၅ ရက်နေ့ကို နိုင်ငံတကာဒီမိုကရေစီနေ့လို့ ကုလသမဂ္ဂက ၂၀၀၇ မှစပြီး သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။ အဓိကရည်ရွယ်ချက်ကတော့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလူ့အခွင့်အရေးကြေညာစာတမ်းပဲ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေအားလုံး ဒီမိုကရေစီကို ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာတန်ဖိုးတခုအဖြစ် လက်ခံလာစေဖို့ အစိုးရတွေရော ပြည်သူတွေကြားမှာပါ တိုးမြှင့် လုပ်ဆောင်စေလိုတာပါပဲ။ အကြောင်းမလှတော့ ကမ္ဘာ့ဒီမိုကရေစီက ၂၀၀၈ ကမ္ဘာ့ဘဏ္ဍာရေးအကျပ်အတည်း နောက်ပိုင်း ဆုတ်ကပ်ကြီး ကြုံနေရပါတယ်။ 

ဒီမိုကရေစီနဲ့ပတ်သက်လို့ ရှည်လျားတဲ့သမိုင်းကြောင်းတွေရှိပေမဲ့၊ ခေတ်သစ်ကမ္ဘာမှာ ဒီမိုကရေစီ အုံနဲ့ကျင်းနဲ့ ဖြစ်ထွန်းမှု လှိုင်းသုံးလှိုင်းရှိတယ်ဆိုတာကို လေ့လာသူတိုင်း သိကြပါတယ်။ ဆင်မျူရယ် ပီ ဟန်တင်တန် ၁၉၉၁ က ရေးတဲ့ ‘တတိယလှိုင်း’  ဒီမိုကရက်တိုက်ဇေးရှင်းစာအုပ်က ဒီမိုကရေစီကူးပြောင်းမှုဖြစ်စဉ်တွေကို အသေးစိပ် သုံးသပ်ထားပြီး နိုင်ငံရေးသိပ္ပံသမားတိုင်း ဖတ်ဖူးကြပါတယ်။ 

ဒီနှစ် ဒီမိုကရေစီနေ့အတွက် အဲဒီကမ္ဘာ့ဒီမိုကရေစီဖြစ်ထွန်းမှု လှိုင်းသုံးလှိုင်းနဲ့ နောက်ပြန်လှိုင်းတို့ကို အကျဉ်းချုပ် ပြန်ပြောချင်ပါတယ်။ ပထမလှိုင်းက ၁၈၂၀ ဝန်းကျင်မှာ စတင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၂၆ မှာ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံ ၂၉ နိုင်ငံအထိ ရှိလာတယ်။ ပထမလှိုင်းကာလက ရှည်လျားပြီး အမျိုးသားတွေ မဲပေးခွင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရရှိခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ ၁၉၂၂  အီတလီမှာ မူဆိုလီနီ အာဏာရချိန်ကစလို့ ဖက်ဆစ်ဝါဒ တစစ အားကောင်းလာပြီး၊ ပထမနောက်ပြန်လှိုင်း ဝင်လာတယ်။ ၁၉၄၂ မှာ ဒီမိုကရေစီ ၁၂ နိုင်ငံအထိ ပြန်ကျဆင်းသွားခဲ့တယ်။  

ဒီမိုကရေစီဒုတိယလှိုင်းကတော့ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး မဟာမိတ်နိုင်ငံတွေရဲ့အောင်ပွဲကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတယ်။ ၁၉၆၂ မှာ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံ ၃၆ နိုင်ငံအထိ ရှိလာတယ်။ အံဩစရာကတော့ ကမ္ဘာစစ်ကြီးကနေ ဒီမိုကရေစီ နိုင်ငံအတော်များများ မွေးထုတ်လိုက်တာပါ။ ဒါပေမဲ့ ဒုတိယနောက်ပြန်လှိုင်း ၁၉၆၀-၁၉၇၅ မှာ ဝင်လာခဲ့ပြီး ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံ ၃၀ ပဲ ကျန်ပါတယ်။ အဲဒီကာလ ကမ္ဘာ့နေရာအတော်များများမှာ အာဏသိမ်းမှုတွေဖြစ်သလို၊ ဆိုရှယ်လစ်၊ ကွန်မြူနစ် တစ်ပါတီစနစ်တွေလည်း အားကောင်းနေခဲ့တယ်။ 

၁၉၇၄ နဲ့ ၁၉၉၀ ကြားမှာ ဒီမိုကရေစီတတိယလှိုင်းဖြစ်ထွန်းပြီး နောက်ထပ် နိုင်ငံပေါင်း ၃၀ ဒီမိုကရေစီ ကူးပြောင်းလာတယ်။ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံပေါင်း ၆၀ ကျော် ရှိလာတယ်။ တတိယလှိုင်းနဲ့ပတ်သက်လို့ ပြောစမှတ်တွင်တာက ဒီမိုကရေစီနဲ့ ခရစ်ယာန်ဘာသာရဲ့ ဆက်နွှယ်မှုပါ။ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန် အစောပိုင်းနှစ်တွေမှာ ပရိုတက်စတင့်ဘာသာနိုင်ငံတွေ ဒီမိုကရေစီဖြစ်လာတယ်။ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှောင်းပိုင်းနှစ်တွေနဲ့ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေမှာ ကက်သိုလစ်ဘာသာနိုင်ငံတွေ ဒီမိုကရေစီ ဖြစ်လာတယ်။ ပေါ်တူဂီ၊ စပိန်တို့မှာ ဒီမိုကရေစီ စတင်ပြီး တောင်အမေရိက ခြောက်နိုင်ငံ၊ ဗဟိုအမေရိက သုံးနိုင်ငံ၊ နောက် အာရှက ဖိလစ်ပိုင်နဲ့ တောင်ကိုရီးယား၊ အဲဒီကမှ မက္ကစီကိုနဲ့ ချီလီ၊ အရှေ့ဥရောပက ပိုလန်နဲ့ ဟန်ဂေရီ ။ ၁၉၇၄ နဲ့ ၁၉၈၉ ကြား ဒီမိုကရေစီကူးပြောင်းခဲ့တဲ့ နိုင်ငံတွေအနက် လေးပုံသုံးပုံက ကက်သိုလစ်နိုင်ငံတွေပါ။ ကမ္ဘာ့ဒီမိုကရေစီတတိယလှိုင်းက ကက်သိုလစ်လှိုင်း လို့တောင်  ပြောစမှတ်ဖြစ်ပါတယ်။

အကြောင်းရင်း လေးခု

အဲဒီလို အုံနဲ့ကျင်းနဲ့ ဒီမိုကရေစီကူးပြောင်းမှု တတိယလှိုင်းကို ဖြစ်စေတဲ့ အဓိက အချက်လေးချက်ရှိတယ်လို့ ပါမောက္ခဟန်တင်တန်က ကောက်ချက်ချတယ်။ 

ပထမအချက်က ရောမ ကက်သိုလစ်ကျောင်းတော် ဗာတီကန် ဒုတိယကောင်စီရဲ့ ၁၉၆၃-၆၅ ဆုံးဖြတ်ကြေညာချက်ပါ။ ကမ္ဘာတလွှားရှိ ကက်သလိုလစ်ကျောင်းတော်တွေဟာ အာဏာရှင်စနစ်ကို ဆန့်ကျင်ပြီး၊ ဒီမိုကရေစီဘက် ပြတ်ပြတ်သားသားရပ်ဖို့၊ အဖိနှိပ်ခံလူထုကို ကာကွယ်ပေးဖို့ ကြေညာလိုက်တာပါ။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျွန်ပေါလ်(၂) က ခရစ်ယာန်ဘာသာနဲ့ ဒီမိုကရေစီဟာ ဆက်စပ်မှုရှိတယ်လို့ တရားဝင် ပြောဆိုလိုက်ပြီး အာဏာရှင်တွေကြီးစိုးနေတဲ့ ခရစ်ယာန်နိုင်ငံတွေကို ခရီးထွက်တယ်။ သူ့ခရီးစဉ်က အာဏာရှင်တွေအပေါ် ရိုက်ခတ်မှုဖြစ်သလို၊ ဘာသာဝင်တွေအတွက် အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရာမှာ ဆုံးဖြတ်ချက် အင်အားတွေ ဖြစ်စေတယ်။ ကျောင်းတော်အသီးသီးနဲ့ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်တွေကလည်း ဒီမိုကရေစီအတွက် အပြင်းအထန် လျှို့ဝှက်လှုပ်ရှားကြတယ်။ 

ဒီနေရာမှာ ဘယ်ဘာသာက ပိုကောင်းတယ် ပိုမကောင်းဘူးဆိုတာထက်၊ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်တွေက အဖိနှိပ်ခံပြည်သူတွေဘက်က ဘယ်လောက်ရပ်သလဲ၊ လွတ်လပ်မှုကို ဘယ်လောက် အကာအကွယ်ပေးသလဲ ဆိုတာက ဒီမိုကရေစီဖြစ်ထွန်းမှုအတွက် အရေးကြီးပါတယ်။ 

ဒုတိယအချက်က အာဏာရှင်အစိုးရတိုင်း တရားဝင်မှု (legitimacy) ပြဿနာ အမြဲကြုံရပါတယ်။ အခြေအနေ အရပ်ရပ်ဆိုးရွားနေတဲ့နောက် အာဏာရှင်တွေဟာ ရေရှည်ဆက်သွားဖို့ ခက်ခဲလာသလို ပြည်တွင်းပြည်ပ တရားဝင်မှုလည်း လိုအပ်နေတယ်။ တရားဝင်မှုရရှိဖို့ တံခါးဖွင့်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေလုပ်ရင်း ဒီမိုကရေစီ ကူးပြောင်းမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ (လက်ရှိ မြန်မာစစ်ကောင်စီက ပြည်တွင်းနဲ့ နိုင်ငံတကာ တရားဝင်မှုကို အသည်းအသန် လိုချင်နေပေမဲ့ ဘာမှ ပြုပြင်ပြောင်းလိုစိတ် မရှိပါဘူး။)

တတိယအချက်က ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွေအတွင်း နိုင်ငံအတော်များများ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုနဲ့ လူလတ်တန်းစားများလာမှုကြောင့် ဒီမိုကရေစီကူးပြောင်းလာတယ်။ ဖွံ့ဖြိုးရေးသီအိုရီတခုအရ ၁၉၅၀ နဲ့ ၁၉၉၀ ခုနှစ်အကြား၊ နိုင်ငံတနိုင်ငံဟာ တဦးချင်းဝင်ငွေ ဒေါ်လာ ၁၅၀၀ အောက်ဆိုရင် ဒီမိုကရေစီ ပျမ်းမျှ ရှစ်နှစ်လောက်ပဲ ကြာတယ်။ တဦးချင်းဝင်ငွေ ဒေါ်လာ ၁၅၀၀ နဲ့ ၃၀၀၀ ကြားဆိုရင် ဒီမိုကရေစီ ၁၈ နှစ် ခံတယ်။ တဦးချင်းဝင်ငွေ ဒေါ်လာ ၆၀၀၀ အထက်ရှိလာရင် ဒီမိုကရေစီ တောင့်တင်းခိုင်မာလာပြီလို့ ဆိုထားတယ်။ (လက်ရှိ တဦးချင်းဝင်ငွေ ဒေါ်လာ ၉၀၀၀ အထက် ရှိတဲ့ နိုင်ငံ ၃၂ နိုင်ငံဟာ ဒီမိုကရေစီနောက်ပြန်ဖို့ ခက်ခဲပါတယ်။ Martin Lipset, Economic Development and Political Legitimacy) 

စတုတ္ထအချက်က ပြင်ပသက်ရောက်မှုတွေကြောင့် အ‌ပြောင်းအလဲတွေ ဖြစ်လာတယ်။ ဘာလင်တံတိုင်းပြိုလဲမှု၊ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုပြိုလဲမှု၊ ဥရောပသမဂ္ဂကျယ်ပြန့်မှု၊ အမေရိကန်ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုစတာတွေက သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံငယ်တွေမှာ ဒီမိုကရေစီကူးပြောင်းမှု ဖြစ်စေခဲ့တယ်။ 

တတိယနောက်ပြန်လှိုင်း 

ဟန်တင်တန်က အဲဒီတတိယလှိုင်းဖြစ်စဉ်ဟာ  သိပ်ပျော်နေဖို့မဟုတ်ဘဲ သူ့နောက်မှာ တတိယနောက်ပြန်လှိုင်း

(third reverse wave) ဝင်လိုက်လာဖို့ရှိတာကို သူ့စာအုပ်မှာ ကြိုသတိပေးထားပါတယ်။ သူပြောတဲ့အတိုင်း အသေအချာ ဖြစ်တော့တာပါပဲ။ တတိယလှိုင်းဒီမိုကရေစီဖြစ်စဥ်က အားရစရာ အလွန်ကောင်းခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၈၉ ဘာလင်တံတိုင်းပြို၊ ၁၉၉၁ ဆိုဗီယက်ပြိုလဲမှုတို့နဲ့အတူ အနောက်အရင်းရှင်ဒီမိုကရေစီ အောင်ပွဲခံခဲ့ပြီး နိုင်ငံအတော်များများ ဒီမိုကရေစီ၊ ဈေးကွက်စနစ်နဲ့ ဂလိုဘယ်လိုက်ဇေးရှင်းအောက် ပါလာခဲ့တယ်။ သို့သော် ဟန်တင်တန် ဟောတဲ့အတိုင်း ကြာကြာမပျော်လိုက်ကြရပါဘူး။

၂၀၀၁ အမေရိကန်ကုန်သွယ်ရေးစင်တာ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်ခံရမှု (၉/၁၁) ကို တတိယလှိုင်းနောက်ပြန်မှုရဲ့ အစလို့လည်း ယူဆကြတယ်။ ၂၀၁၀ ပြည့်လွန် အစောပိုင်းနှစ်တွေမှာ အရပ်နွေဦးလို ဒီမိုကရေစီရုန်းကန်မှုတွေ ရှိလာပေမဲ့ တူနီရှားတစ်နိုင်ငံကလွဲလို့  ဒီမိုကရေစီလမ်းကြောင်းပေါ် ဟုတ်ဟုတ်ငြားငြား ဖြစ်မလာပါဘူး။ အစ္စလာမ်စစ်သွေးကြွတွေက အနောက်လစ်ဘရယ်ဒီမိုကရေစီကို အတော်ခြိမ်းခြောက်နိုင်ပြီး ဒီမိုကရေစီဘိုးအေ အမေရိကန်ဟာ အဖဂန်နစ္စတန်နဲ့ အီရတ် စစ်ပွဲကြီးနှစ်ပွဲမှာ  နွံနစ် ခြေကုန်လက်ပန်းကျသွားပါတယ်။ ဆက်တိုက်ဖြစ်လာတာက ၂၀၀၈  အမေရိကန် အိမ်ခြံမြေပြိုလဲမှုကနေ ကူးစက်သွားတဲ့ ကမ္ဘာ့ဘဏ္ဍာရေး အကျပ်အတည်း၊ စီးပွားရေးကျဆင်းမှုနဲ့ မိုက်ဂရေးရှင်းပြဿနာတို့ပါ။ 

အကျိုးဆက်က ဥရောပနဲ့ ကမ္ဘာ့နေရာ အတော်များများမှာ အမျိုးသားရေးဝါဒီတွေ၊ ပေါ်ပြူလစ်အာဏာရှင်တွေ အလျှိုအလျှို ပေါ်ထွက်လာတယ်။ သမ္မတရေဂင်နဲ့ မာဂရက်သက်ချာ တို့ကစခဲ့တဲ့ နီယိုလစ်ဘရယ်ဝါဒက ပြဿနာအားလုံးရဲ့တရားခံလို့ အပြောခံနေရပြီး၊ လစ်ဘရယ်ဒီမိုကရေစီဟာလည်း ခံစစ်အနေထား ရောက်သွားတယ်။  တစ်ဖက်မှာလည်း တရုတ်နဲ့ ရုရှားလို စမတ်ကျတဲ့အာဏာရှင်တွေက ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးဇာတ်ခုံမှာ အမေရိကကို ပုခုံးချင်းယှဉ်လာပါတယ်။ 

Freedom House အဖွဲ့ အစီရင်ခံစာအရ ပြီးခဲ့တဲ့ ၁၅ နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာတလွှားမှာ နိုင်ငံရေးလွတ်လပ်ခွင့်နဲ့ အရပ်ဘက်လွတ်လပ်ခွင့်တွေက တိုးတက်မလာဘဲ အများကြီး ကျဆင်းသွားခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြထားတယ်။ ၂၀၁၅ နောက်ပိုင်း ပိုဆိုးလာပြီး၊ ၁၉၇၄ မှာ စတင်ခဲ့တဲ့ တတိယလှိုင်းဒီမိုကရေစီလှိုင်းဟာ ၂၀၁၅- ၂၀၁၉ ငါးနှစ်အတွင်း ဒီမိုကရေစီ ၁၂ နိုင်ငံ နောက်ကြောင်းပြန်သွားလို့ ဖော်ပြထားတယ်။

နိုင်ငံရေးပညာရှင် လာရီဒိုင်းမွန်းက စီးပွားရေးကျဆင်းမှု (economic recession)  စကားလုံးကိုယူပြီး ‘ဒီမိုကရေစီ ကျဆင်းမှု’ (democratic recession) ကာလလို့ ဆိုပါတယ်။ စီအင်အင်သတင်းသုံးသပ်သူ ဖားရိဒ်ဇာခါရီယားက ရွေးကောက်ပွဲဒီမိုကရေစီတော့ ရှိပြီး၊ လွတ်လပ်ခွင့်တွေ ပိတ်ပင်ချိုးဖျက် ဖိနှိပ်လာနေတဲ့ အစိုးရတွေကို ‘လစ်ဘရယ်မဲ့ဒီမိုကရေစီ’ (Illiberal Democracy) လို့ ခေါ်ဆိုပါတယ်။ 

ရရှိထားပြီးသား ဒီမိုကရေစီကို ပြန်ဖျက်ဆီးပစ်နေတဲ့ အဆိုပါ ‘လစ်ဘရယ်မဲ့ ပေါ်ပြူလစ်’ ခေါင်းဆောင်တွေကို ဘရာဇီး၊ အိန္ဒိယ၊ မက္ကစီကို၊ ပိုလန် တို့မှာ တွေ့မြင်လာရတယ်။ ဟန်ဂေရီ၊ ဖီလစ်ပိုင်၊ တူရကီ၊ ဗင်နီဇွဲလား တို့က အာဏာရှင်စနစ်ဆီ ပြန်သွားနေတယ်။ ဂျော်ဂျီယာ၊ အယ်လ် ဆာဗေးဒိုး၊ ပီရူး၊ အမေရိကန်တို့မှာ ရွေးကောက်ပွဲ မဲရလဒ်အပေါ် လုပ်ကြံစွပ်စွဲမှုတွေနဲ့ ရှုပ်ထွေးခဲ့တယ်။ ကမ္ဘာ့ဒီမိုကရေစီ သက်တမ်းရင့် ဦးဆောင်နိုင်ငံကြီးမှာ ဇန်နဝါရီ ၆ ရက် လွှတ်တော်အဆောက်အဦ Capitol ထဲ ဝင်စီးမှုက အမေရိကန်ဒီမိုကရေစီ ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက် ဖြစ်ရုံမက ကမ္ဘာ့ဒီမိုကရေစီပါ ရင်လေးစရာဖြစ်ခဲ့ရတယ်။ ရီပတ်ဘလစ်ကန်ပါတီကလည်း လူဖြူအမျိုးသားရေး ပိုရှေ့တင်လာပြီး  ဒီမိုကရေစီလမ်းကြောင်းကနေ သွေဖီတဲ့ အပြုအမူတွေ ပိုပြလာနေပါတယ်။ 

ပါမောက္ခဟန်တင်တန် ထောက်ပြခဲ့တာကတော့ ဒီမိုကရေစီပျံ့နှံ့မှုက တနေရာမှတစ်နေရာဆီ လှိုင်းလုံးသဖွယ် အပြုသဘောဆောင် တိုးတက်ပျံ့နှံ့တတ်သလိုပဲ၊ ဒီမိုကရေစီကျဆင်းမှုနဲ့ ဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွေကလည်း အုံနဲ့ကျင်းနဲ့ လှိုင်းသဖွယ် ကူးစက်ပျံ့နှံ့လေ့ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ ကမ္ဘာ့ထူးခြားဖြစ်စဉ်ကြီးပဲ။ ဒီလို ကမ္ဘာ့ဒီမိုကရေစီ ကျဆင်းမှုလှိုင်းကြားထဲမှာ မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီဟာ အခုအခါ  အသည်းအသန် ရုန်းကန်နေရပါတယ်။

ဆိုးတာကတော့ ဒီမိုကရေစီနောက်ပြန်လဲကျမှုအတွက် ကြိုတင်ကာကွယ်ပေးနိုင်တဲ့ အင်စတီကျူးရှင်းတွေဟာ မြန်မာမှာ မရှိသလိုပဲ၊ ၂၁ ရာစု ကမ္ဘာမှာလည်း မရှိသေးပါဘူး။ ကုလသမဂ္ဂနဲ့ နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝိုင်း၊ နိုင်ငံတကာဥပဒေ၊ နိုင်ငံတကာစနစ်တွေက အာဏာရှင်တွေကို ထိထိရောက်ရောက် ဟန့်တားဖို့၊ ဒီမိုကရေစီကို ကာကွယ်ပေးဖို့ အသင့်မရှိကြတာ ဝမ်းနည်းစရာပါ။ ဒါကြောင့်ပဲ မြန်မာလူထုဟာ စစ်အာဏာရှင်အောက်က လွတ်မြောက်အောင် အတော့်ကို ရုန်းနေကြရပါတယ်။ 

ရဲမြင့်ကျော်

1 month Ago

August 20, 2021

အာဖဂန်စစ်ပွဲ အမေရိကန်တို့ ဘာကြောင့်မအောင်မြင်သလဲ

အီရတ်နဲ့ အာဖဂန်နစ္စတန်မှာ အမေရိကန်စစ်တပ်ကို နိုင်ငံရေးအကြံပေးလုပ်ခဲ့တဲ့ စစ်သမိုင်းပညာရှင် Carter Malkasian ရဲ့ လတ်တလော နာမည်ကြီးစာအုပ် ‘The American War in Afghanistan: A History’ အကျဉ်းချုပ် ဖော်ပြထားတဲ့ဆောင်းပါးကို ပြန်ဆိုထားတာပါ။  

နှစ်ပေါင်း ၂၀ ကြာ စစ်ဖြစ်ပြီးနောက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဟာ အာဖဂန်နစ္စတန်က ထွက်ခွာခဲ့ပါတယ်။ ဘာသံသယမှ မလိုပါဘူး၊ ကျွန်တော်တို့ စစ်ပွဲရှုံးသွားခဲ့တာပါ။ ပိုပြီး သက်ညှာစွာပြောရရင်တော့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဦးတည်ချက်ပန်းတိုင်တွေ အထမမြောက်ခဲ့ဘူးပေါ့။ ပြီးခဲ့တဲ့ရက်သတ္တပတ်တွေမှာ တာလီဘန်တွေက တိုင်းပြည်မြောက်ပိုင်းကို ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်လာတယ်။ အမေရိကန်ပံ့ပိုးကူညီမှု မရှိတာနဲ့ အာဖဂန်စစ်တပ်နဲ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ဟာ တစ်လအတွင်း ဒေသခရိုင် နှစ်ဒါဇင်ကျော် ဆုံးရှုံးလက်လွှတ်လိုက်ရတယ်။ ကန်ဒဟာ၊ မာဇာ အီ ရှရစ် စတဲ့ အဓိကမြို့ကြီးတွေမှာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပြီး ရှုံးနိမ့်ခဲ့တယ်။ ပြည်တွင်းစစ်ပြန်ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ အမေရိကန်ဝါရင့်ဗိုလ်ချုပ်တွေက သတိပေးထားခဲ့သလို၊ ထောက်လှမ်းရေးအစီရင်ခံစာတွေမှာလည်း အမေရိကန်တို့ ဆယ်စုနှစ်နှစ်ခုလောက် ထူထောင်ပေးထားတဲ့ အာဖဂန်အစိုးရဟာ တစ်နှစ်အတွင်း ကျရှုံးလိမ့်မယ်ဆိုတာကို ခန့်မှန်း ပြောဆိုထားပါတယ်။ 

ကျွန်တော်တို့ ဘာကြောင့် ရှုံးခဲ့ရသလဲ။ ဒီမေးခွန်းကိုဖြေနိုင်ဖို့ ၁၂ နှစ်ကြာအောင် ကျွန်တော် ကြိုးစားခဲ့တယ်။ ဝေးလံတဲ့ အာဖဂန်နစ္စတန် ဟဲလ်မန်ပြည်နယ်မှာ ၂၀၀၉ ခုနှစ် အရပ်ဘက်အရာရှိတာဝန် စတင်ကတည်းက ဆိုပါတော့။ အာဖဂန်နစ္စတန်ရှိ အမေရိကန်တပ်အားလုံးရဲ့ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဂျိုးဇက်ဒန်းဖို့ဒ်ရဲ့ နိုင်ငံရေးအကြံပေးလုပ်နေစဉ် ၂၀၁၃နဲ့ ၂၀၁၄ မှာလည်း ဒီမေးခွန်းပဲ ကျွန်တော် ဆက်စဉ်းစားနေခဲ့တယ်။ နောက် ဒန်းဖို့ဒ် နိုင်ငံတကာတပ်ပေါင်းစုဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာတော့ သူ့ရဲ့  ဝါရင့်အကြံပေးလုပ်တော့လည်း ဒါကိုပဲ စဉ်းစားနေခဲ့တယ်။ 

အမေရိကန်တပ်မှူးကြီးတွေနဲ့အတူ တနိုင်ငံလုံးအနှံ့ ခရီးသွားခဲ့ပြီး၊ တိုက်ပွဲတွေ တပွဲပြီးတပွဲ မြင်တွေ့ခဲ့ရတယ်။ လက်နက်ရိက္ခာ ထောက်ပံ့မှုများစွာကောင်းမွန်တဲ့ စစ်သားတွေနဲ့ ရဲတွေဟာ အစစအရာရာ ရှားပါးချို့တဲ့တဲ့ တာလီဘန်တွေကို အမြဲရှုံးနိမ့်နေတယ်။ အမေရိကန်တွေ ဆက်မနေတော့ဘူးဆိုရင်နဲ့ အာဖဂန်အစိုးရတပ်တွေ ပြိုလဲဖို့က သေချာပေါက် ဖြစ်နေတယ်။ 

ဘာကြောင့် ရှုံးနိမ့်ရသလဲဆိုတာအတွက် တစ်ခုတည်းသောအဖြေ ကျွန်တော် ရှာမတွေ့ပါဘူး။ အမျိုးမျိုးသော ရှင်းပြချက်တွေကနေ ပဟေဠိရဲ့ အစိတ်အပိုင်းများစွာကို ဖြေရှင်းကြည့်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော် အဓိက မီးမောင်းထိုးပြလိုတာကတော့ တာလီဘန်တွေကိုယ်တိုင်နဲ့ ( အထူးသဖြင့် ဒေသခံပထန်လူမျိုးတွေနဲ့) ကျွန်တော် စကားပြောဖြစ်ခဲ့တာကိုပါ။ “တာလီဘန်တွေက ယုံကြည်ချက်အတွက် တိုက်တာ။ ကောင်းကင်ဘုံ (ဂျန္နသ်) အတွက် တိုက်တာ၊ အစ္စလာမ်မဟုတ်သူတွေကို တိုက်တာ (ဂါဇီ)။ အာဖဂန်စစ်တပ်နဲ့ ရဲတွေကတော့ ငွေအတွက် တိုက်ကြတာ။ တာလီဘန်တွေက တိုက်ပွဲမှာ သူတို့ဦးခေါင်း ဆုံးရှုံးလိုစိတ် လိုလိုလားလား ရှိတယ်၊ စစ်တပ်နဲ့ ရဲတွေ တာလီဘန်ကို ဘယ်လိုယှဉ်နိုင်မှာလဲ”လို့ ကန်ဒဟာမြို့ တာလီဘန်ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် တစ်ဦးက ၂၀၁၉ မှာ ကျွန်တော့်ကို ပြောပါတယ်။

တာလီဘန်တွေမှာ အစိုးရတွေတပ်ကို တိုက်ခိုက်ဖို့ စိတ်ဓာတ်အသာစီး ရှိနေတယ်။ သူတို့က ကျူးကျော်သူ နိုင်ငံခြားသားတွေကို တိုက်ထုတ်ဖို့ တောင်းဆိုတယ်။ အစ္စလာမ်သင်ကြားချက်တွေကို စူးစူးနစ်နစ် ကိုးကားပြီး၊ အာဖဂန်အမျိုးသားဝိသေသကို ထင်ဟပ်ကြတယ်။ တာလီဘန်တွေက ‘ဂျီဟဒ်’ ဆိုတာ ‘ခုခံခြင်း’ ‘ရုန်းကန်ခြင်း’ လို့ နားလည်ထားတယ်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ပြင်ပကျူးကျော်ဖိနှိပ်လာသူတစ်ဦးပြီးတစ်ဦးကို ကာကွယ်ခြင်းလို့ ဆိုလိုတယ်။ အမေရိကန်တို့မြင်တဲ့ ဂျီဟဒ်နဲ့ ကွဲလွဲတယ်။ အစ္စလာမ်ဘာသာက ညီညွတ်ခြင်း၊ တရားမျှတခြင်း၊ ငြိမ်းချမ်းခြင်းကို ဟောကြားသော်လည်း၊ တာလီဘန်တို့က မွတ်စလင်မဟုတ်သူ နိုင်ငံခြားကသိမ်းပိုက်သူတွေနဲ့ မဟာမိတ်ပြုလိုတဲ့အစိုးရဆိုရင် လုံးဝမုန်းတီး ဆန့်ကျင်ကြတယ်။ 

အာဖဂန်နစ္စတန်မှာ အမေရိကန်တို့ ရောက်ရှိနေခြင်းက အာဖဂန်တို့အတွက် သမိုင်းရှည်ကြာစွာ ပြင်ပကျူးကျော်သူတွေကို ခုခံကာကွယ်တဲ့ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်တွေ၊ ဘာသာရေးကတိကဝတ်နဲ့ အမိမြေကာကွယ်လိုစိတ်တွေ ပိုပြီး ပေါ်ထွက်စေပါတယ်။ အမျိုးသား အမျိုးသမီးတွေကို သူတို့ဘာသာ၊ သူတို့ဌာနေ ကာကွယ်ဖို့ ပိုစေ့ဆော်ပေးတယ်။ လူငယ်တွေမှာ ရဲဝံ့တိုက်ခိုက်လိုစိတ် ပိုပြင်းထန်လာစေတယ်။ အဲဒီလို အာဖဂန်အမျိုးသားရေးနဲ့ ပေါင်းစပ်ပေးနိုင်တဲ့ တာလီဘန်တို့ရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်က အမေရိကန်တို့ ရှုံးနိမ့်ရတဲ့ အဓိကအချက်ပါပဲ။ 

ဒီရှင်းလင်းချက်ကို အမေရိကန်ခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ ကျွန်တော်အပါအဝင် ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်တွေက ဂရုမထား လျှော့တွက်ခဲ့ကြတယ်။ ကျွန်တော်တို့က တာလီဘန်တို့ရှုံးနိမ့်သွားမယ်၊ အာဖဂန်အစိုးရ ကိုယ့်ခြေထောက်ပေါ် ကိုယ်ရပ်တည်နိုင်ပြီး အရာရာဖြစ်လာမယ်လို့ ယုံကြည်နေတာပါ။ လုံးဝဖြစ်မလာပါဘူး။ ဒီလိုပြောတော့ အာဖဂန်နစ္စတန်အခြေအနေကို အဲလိုစသိချိန်ကတည်းက ကျွန်တော်တို့ စွန့်ပစ်ခဲ့သင့်တယ်လို့ ဆိုလိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။ မဖြစ်နိုင် မရနိုင်တဲ့ ဦးတည်ချက်ပန်းတိုင်တွေအတွက် ရင်းမြစ်တွေဖြုန်း အကုန်ကျခံနေတာတွေ ရှောင်ရှားပြီး မဟာဗျူဟာကောင်း စီမံလုပ်ဆောင်နိုင်တယ်လို့  ဆိုလိုချင်တာပါ။ ငွေကို လျော့သုံးနိုင်တယ်။ အသက်ဆုံးရှုံးမှုနည်းအောင် လုပ်နိုင်တယ်။ သို့သော် တရစပ်တိုက်နေတဲ့ရန်သူနဲ့ နှစ်တွေပေါက်အောင် ရင်ဆိုင်ရတဲ့တလျှောက် အမေရိကန်တွေဟာ အရှုပ်ထဲမှာ မဟာဗျူဟာ များများစားစား မပြောင်းနိုင်ခဲ့ပါဘူး။ နောက်ဆုံး ကျွန်တော်တို့ရဲ့ရှည်ကြာတဲ့စစ်ပွဲဟာ စိတ်ပျက်ဖွယ်တွေ မကျေနပ်စရာတွေနဲ့ အဆုံးသတ်ရပါတယ်။ 

၂၀၀၉ မှာ ကမ်းတက်ခြေလျင်တပ်တွေနဲ့ ပူးတွဲအလုပ်လုပ်ဖို့ ဟဲလ်မန်ပြည်နယ်၊ ဂါမ်ဆာခရိုင်ကို ကျွန်တော် သွားခဲ့ရတယ်။ အိုဘားမား သမ္မတဖြစ်လာခါစမှာ မဟာဗျူဟာအရ ဟဲလ်မန်ပြည်နယ်က တာလီဘန်တွေကို မောင်းထုတ်ဖို့ ကျွန်တော်တို့ ကြိုးစားကြပါတယ်။ မျှော်လင့်ချက်တွေလည်း ရှိနေတယ်။ ဒါပေမဲ့ စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းတာက ၂၀၀၁ အမေရိကန် ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ပြီး ကနဦးတည်ငြိမ်မှုတွေ ရပြီးကာမှ ဘာကြောင့် အကြမ်းဖက်မှုတွေ ပြန်ဖြစ်လာရသလဲ ဆိုတာပါ။ 

အာဖဂန်နစ္စတန်နဲ့ပတ်သက်လို့ ကျွန်တော့်ရဲ့အစောပိုင်းလေ့လာချက်အရ အကြမ်းဖက်မှုတွေဖြစ်စေတဲ့ အဓိက မောင်းနှင်အားက မကျေနပ်ချက်တွေကြောင့်လို့ သိထားတယ်။ အစိုးရနဲ့ပတ်သက်သူတွေရဲ့ မတရားမှုတွေနဲ့ စစ်ဘုရင်တွေရဲ့ဖိနှိပ်မှုတွေကြောင့် ဒေသခံတွေက အကြမ်းဖက်တုံ့ပြန်နေကြတာ။ ဒီနောက် မြေယာပြဿနာ၊ အနိုင်ကျင့်တဲ့ရဲတွေ၊ ဘိန်းရောင်းဝယ်မှုအပေါ် ခေါင်းပုံဖြတ်တဲ့အစိုးရ စတဲ့ မကျေနပ်ချက်အကြောင်းတရား အများအပြားကို ထပ်တွေ့လာရပါတယ်။ 

ဂါမ်ဆာခရိုင်မှာ ပါကစ္စတန်ကလည်း ပြဿနာကြီးတစ်ခုပါ။ ဒီနိုင်ငံက တာလီဘန်တွေကို တိုက်ခိုက်ရာမှာ အမေရိကန်အစိုးရနဲ့ ပူးပေါင်းလိုစိတ်မရှိတာမို့ နာမည်ပျက်ပြီးသားပါ။ ဂါမ်ဆာမှာရှိတဲ့ ထောင်သောင်းချီတဲ့ တိုက်ခိုက်ရေးသမားတွေဟာ ပါကစ္စတန်ကလာပါတယ်။ အကြမ်းဖက်မှုဖြစ်ရတဲ့ နောက်အကြောင်းတစ်ခုက အစိုးရအတွင်း၊ စစ်တပ်အတွင်း၊ မျိုးနွယ်စုတွေနဲ့ စစ်ဘုရင်မဟာမိတ်တွေအတွင်း အချင်းချင်း ကွဲပြဲရန်လိုနေတဲ့ ပြဿနာပါ။ ဘုံရန်သူတာလီဘန်တွေကို ဆန့်ကျင်ဖို့ ညီညွတ်ရေးတည်ဆောက်မရအောင် ပျက်စီးနေကြတယ်။ 

ဂါမ်ဆာကနေ ထွက်လာပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဒန်းဖို့ရဲ့ အကြံပေးလုပ်ဖို့အတွက် တတိုင်းပြည်လုံးကို ပိုပြီးကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကြည့်နိုင်တဲ့ အခွင့်အရေးရခဲ့ပါတယ်။ ပြဿနာက ပိုပြီးနက်နဲတယ်လို့ ခံစားမိတယ်။ လူတွေရဲ့မကျေနပ်မှု၊ ပါကစ္စတန်ရဲ့ပံ့ပိုးမှု၊ အစိုးရအတွင်းနဲ့လူမျိုးစုအတွင်း မတည့်ကြမှု စတဲ့အချက်တွေနဲ့တင် တိုက်ပွဲတိုင်း ကျွန်တော်တို့ ရှုံးနေတာကို ရှင်းပြဖို့ မလုံလောက်သေးဘူးဆိုတာ သိလာတယ်။ ကျွန်တော်တို့ အမေရိကန်တွေ ထွက်ခွာချိန်မှာ အာဖဂန်အစိုးရဟာ သူ့ခြေထောက်ပေါ်သူရပ်ဖို့လည်း အချိန်တန်နေပြီ။ သို့သော်လည်း ရဲနဲ့စစ်သားတွေဟာ တိုက်ပွဲတိုင်းမှာ ရှုံးနေတယ်။ များသောအားဖြင့် စစ်သားနဲ့ ရဲတွေက ပြိုင်ဘက် တာလီဘန်လောက် တိုက်ခိုက်လိုစိတ် မရှိဘူး။ အကျိုးရလဒ်က အစိုးရဟာ မြေပြင်မှာ ရှုံးနိမ့်နေတယ်။ ဆုံးရှုံးမှုတွေက ပိုးစိုးပက်စက်ပါပဲ။ ဒီအတိုင်းဆက်သွားရင် အာဖဂန်အစိုးရဟာ အဓိက မြို့ကြီးတွေကို မထိန်းနိုင်တော့ဘဲ ကြမ္မာဆိုးဆိုက်တော့မယ်။ နောက်ဆုံး  အဲဒီ မချိမဆန့်ဆုံးရှုံးမှုတွေကနေ ဒီကနေ့ မြင်တွေ့ရတဲ့ အလုံးစုံပျက်စီးမှုထိ ဖြစ်လာတာပါပဲ။ 

အဂတိလိုက်စားမှုကလည်း ပြဿနာရဲ့အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုပါ။ အစိုးရအရာရှိတွေနဲ့ စစ်ခေါင်းဆောင်တွေက သူတို့အိတ်ထဲထည့်ဖို့၊ သူတို့ လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက်တွေကို မှောင်ခိုဈေးနဲ့ရောင်းပစ်ဖို့ပဲ စဉ်းစားနေတဲ့အခါ အောက်ခြေတပ်သားတွေနဲ့ ရဲတွေဟာ ထိရောက်မှုနဲ့စွမ်းဆောင်ရည် ကျဆင်းကုန်ပြီး ဆုံးရှုံးမှုတွေခံရပါတယ်။ အဲဒီခြစားမှုစရိတ်စက ထည့်တွက်ပြီးတာတောင်မှ စစ်သားနဲ့ရဲတွေဟာ တိုက်ပွဲတိုင်းမှာ တာလီဘန်တွေထက် အစစအရာရာ ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ရှိနေပါသေးတယ်။ 

အဲတော့ ရှုံးနိမ့်ရတဲ့ အဓိကအကြောင်းကတော့ စိတ်ဓာတ်ပါ။ စစ်သားနဲ့ရဲတွေဟာ ခြစားနေတဲ့အစိုးရအတွက် သူတို့အသက်တွေ ပေးလိုစိတ်မရှိပါဘူး။ တာဝန်ကျေသဘောမျိုးတောင် လုပ်လိုစိတ်မရှိဘူး။ တစ်ဖက်က တာလီဘန်တွေမှာက လစာမရှိ၊ လက်နက်ကြီးကြီး သိပ်မရှိ၊ ဆေးဝါးစောင့်ရှောက်မှုမရှိ၊ သူတို့ခေါင်းဆောင်တွေ ပါကစ္စတန်မှာ ပုန်းခိုနေခိုက် တပ်သားတွေက မြေပြင်မှာ အသက်ဆက်တိုက်ပေးနေပါတယ်။ အဲတော့ ကျွန်တော်တို့က ခြစားပြီး ခေါင်းမရှိတဲ့အစိုးရကိုပဲ အပြစ်ပုံချရမလား။ ဆိုးတာက အာဖဂန်အစိုးရတပ်တွေဟာ တာလီဘန်တွေထက် ထောက်ပံ့မှုရော ထရိန်နင်တွေပါ အများကြီးရပါလျက်နဲ့ အမေရိကန်လေကြောင်းနဲ့ အကြံပေးတွေမရှိရင် တိုက်ပွဲမှာ မလုပ်တတ်မကိုင်တတ် ဖြစ်ကြရော။ 

၂၀၁၄ ဩဂုတ်လ အာဖဂန်နစ်စ္စတန်က ထွက်လာကတည်းက ဘာကြောင့် ငါတို့ရှုံးနေရသလဲဆိုတဲ့ မေးခွန်းဟာ ကျွန်တော့်ခေါင်းကို ကြိမ်မီးအုံးစေခဲ့တယ်။ အထက်က ဖော်ပြတဲ့အချက်တွေအားလုံး သက်ဆိုင်တာကတော့ လုံးဝ ရှင်းနေပါတယ်။ သို့သော် ဒီအချက်တွေအားလုံးအပြင် ကျွန်တော်တို့ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရတဲ့အခြေအနေကို  ရှင်းပြဖို့ တစုံတရာလိုအပ်နေပါသေးတယ်။ 

(ဆက်ပါမယ်) 

ရဲမြင့်ကျော်

2 months Ago
More News
Up