ကမၻာေပၚမွာ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္အတြင္း လူသတ္မိုင္းေၾကာင့္ ဒဏ္ရာရရွိမႈႏႈန္းထဲမွာ ျမန္မာျပည္က ဒသမေျမာက္အမ်ားဆံုး  ျဖစ္တယ္လို႔  ေျမျမႇဳပ္မိုင္းအသုံးျပဳမႈ ေစာင့္ၾကည့္ေလ့လာေရးအဖြဲ႔ (ျမန္မာႏိုင္ငံ) ရဲ႕ ၂၀၁၄ ခုႏွစ္ အစီရင္ခံစာမွာ ေဖာ္ျပပါတယ္။ ကမၻာတဝန္းရွိ လူသတ္မိုင္းေတြ ပေပ်ာက္ကင္းစင္ေရးအတြက္ ေျမျမဳႇပ္မိုင္း အသံုးျပဳမႈ ပိတ္ပင္တားျမစ္ျခင္း ႏိုင္ငံတကာ စည္း႐ံုးလႈ႔ံေဆာ္ေရးအဖြဲ႔ ကို ၁၉၉၂ ခုႏွစ္မွာ ဖဲြ႔စည္းခဲ့ပါတယ္။ ဒီအဖြဲ႔မွာ ႏိုင္ငံေပါင္း ၇၀ က အစိုးရမဟုတ္တဲ့ အဖြဲ႔အစည္း ၁၃၀၀ ေက်ာ္ပါဝင္ၿပီး ၁၉၉၇ ခုႏွစ္မွာ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ႏိုဘယ္ဆု ရခဲ့ပါတယ္။ ၂၀၁၄ ခုႏွစ္ ျမန္မာႏိုင္ငံဆိုင္ရာ ေျမျမႇဳပ္မိုင္းႏွင့္ ထပ္ဆင့္ေပါက္ကြဲေစေသာ လက္နက္ပစၥည္းမ်ား ေစာင့္ၾကည့္ေလ့လာေရး အစီရင္ခံစာ ျပဳစုသူ Mr.Yeshua Moser-Paungsuwan ကို ဒီဗီြဘီသတင္းေထာက္ ေဒၚယမင္းဦးက ေတြ႔ဆံုေမးျမန္းထားပါတယ္။ ျမန္မာႏိုုင္ငံမွာ ေျမျမႇဳပ္မိုုင္း ေ၀ဒနာရွင္ ဘယ္ေလာက္မ်ား ရွိေနၿပီလဲ ဆိုုတာ သိပါရေစ။ “ေျမျမႇဳပ္မိုုင္းေ၀ဒနာရွင္ ဘယ္ေလာက္ရွိေနၿပီလဲဆိုုတာ အစိုုးရ အပါအ၀င္ ဘယ္သူမွ အတိအက် မေျပာႏိုုင္ဘူး။ က်န္းမာေရး၀န္ထမ္းေတြကေတာ့ သူတိုု႔ ျပဳစုုကူညီေပးခဲ့ရတဲ့ လူနာဘယ္ေလာက္ ရွိလဲဆိုုတာ ေျပာႏိုုင္မယ္ထင္တယ္။ တႏွစ္မွာ ဘယ္ေကာက္အထိ ကုသမႈေပးခဲ့ရလဲဆိုုတာ သိတယ္။ ဒါေပမဲ့ အဲဒီလိုု ကုုသမႈရခဲ့သူေတြဟာ မိုုင္းေ၀ဒနာရွင္လား၊ ကား မေတာ္တဆမႈလား၊ တိုုက္ေပၚက ျပဳတ္က်တာလား ဘယ္သူမွ မသိႏိုုင္ဘူး။ ဒါ့အျပင္ ေသတဲ့သူေတြ ဘယ္ေလာက္ ရွိခဲ့တယ္ဆိုုတာကိုုလည္း က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈ က႑က မသိႏိုုင္ဘူး။ ေျမျမႇဳပ္မိုုင္း ေစာင့္ၾကည့္ေရးအဖြဲ႔ကေတာ့ ၁၉၉၉  ခုုႏွစ္ကတည္းက ျပဳစုုထားတဲ့ စာရင္းအရ မိုုင္းေ၀ဒနာရွင္ ၃၄၀၀ ေက်ာ္ရွိတယ္။ ဒါကလည္း ရရွိတဲ့ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြေပၚမွာသာ အေျခခံရတာမိုု႔ မျပည့္စံုုပါ။ အဲဒါကိုု ျပည့္စံုုတဲ့ ကိန္းဂဏန္းလိုု႔ ေျပာလိုု႔မရပါ။” မွတ္တမ္းတင္ဖိုု႔ အရမ္းခက္တဲ့ အေျခအေနမ်ဳိးေပါ့ေနာ္။ “ဟုုတ္တယ္၊ ဘယ္သူမွ အတိအက် မသိႏိုုင္ဘူး။” ဒီႏွစ္ ေျမျမႇဳပ္မိုုင္း အစီရင္ခံစာမွာ အေပါင္းလကၡဏာေဆာင္တဲ့ တိုုးတက္မႈေတြကိုု ေဖာ္ျပထား တယ္။ “လြန္္ခဲ့တဲ့ တစ္ႏွစ္အတြင္း ျဖစ္ခဲ့တာေတြပါ။ ေ၀ဒနာရွင္ ျပဳစုုမႈ ေကာင္းလာတာရွိတယ္။ ေျခတုု ရရွိႏိုုင္မႈ ပိုုမိုုမ်ားျပားလာတယ္။ ျပဳစုုေရးစခန္းေတြ ရွိလာတယ္။ ျခံဳေျပာရယင္ အသက္မေသတဲ့ မိုုင္းေ၀ဒနာရွင္ေတြအတြက္ အကူအညီေတြ ပိုုေကာင္းလာတယ္။ အဲဒါမ်ဳိးျဖစ္ရတာဟာ မသန္စြမ္းသူမ်ား စာခ်ဳပ္ကိုု ျမန္မာႏိုုင္ငံက လက္မွတ္ေရးထိုုးလိုုက္တာနဲ႔လည္း ဆိုုင္တယ္။ ဒါဟာ မသန္စြမ္းေတြရဲ့ လူမႈဖူလံုုေရးအတြက္ အေရးႀကီးတဲ့ စာခ်ဳပ္ပါ။ ဒါေၾကာင့္ အသက္မေသတဲ့ မိုုင္းေ၀ဒနာရွင္ ျပဳစုုမႈကေတာ့ လြန္ခဲ့တဲ့ တစ္ႏွစ္အတြင္း တိုုးတက္မႈရွိတယ္လိုု႔ ေျပာႏိုုင္တယ္။” ျမန္မာႏိုုင္ငံမွာ ေျမျမႇဳပ္မိုုင္း ျပႆ      နာႀကီးႀကီးမားမား ရွိေနေသးတဲ့ ေနရာေတြက ဘယ္ေနရာေတြလဲ။ “အနည္းဆံုုး ၿမိဳ႕နယ္ ၅၀ မွာ ေျမျမႇဳပ္မိုုင္းေတြ ထူထပ္ေနဆဲဆိုုတာ ေတြ႔ရတယ္။ ျမန္မာႏိုုင္ငံ ေတာင္ပိုုင္းက ျပည္နယ္နဲ႔ တိုုင္းေတြမွာျဖစ္တယ္။ ဒါေပမယ့္ မိုုင္းဘယ္ေလာက္ ထူထပ္ေနသလဲ ဆိုုတာ အတိအက် မသိႏိုုင္ဘူး။ နည္းပညာကၽြမ္းက်င္တဲ့ မိုုင္းရွင္းအဖြဲ႔ေတြပဲ သိႏိုုင္မယ္။ ဘယ္ေနရာေတြဟာ အႏၱရာယ္မ်ားၿပီး၊ ဘယ္ေလာက္ က်ယ္ျပန္႔လဲဆိုုတာ သူတိုု႔ပဲ သိႏိုုင္မယ္။ အဲဒီေနရာေတြဟာ လက္နက္ကိုုင္ ပဋိပကၡ ရွိခဲ့တာမိုု႔ အဲဒါရဲ႕ ေနာက္ဆက္တြဲေတြပါ။” ျမန္မာႏိုုင္ငံက ေျမျမႇဳပ္မိုုင္းေတြ ရွင္းလင္းဖိုု႔ ႏိုုင္ငံတကာက ဘယ္လိုုမ်ဳိး အကူအညီေတြ ေပး ခဲ့တာရွိသလဲ။ “၂၀၁၂ ခုုႏွစ္မွာ သမၼတ ဦးသိန္းစိန္က ေျမျမႇဳပ္မိုုင္း ရွင္းလင္းေရးအတြက္ ႏိုုင္ငံတကာ အဖြဲ႔ေတြကိုု အကူအညီ စေတာင္းခဲ့ပါတယ္။ ဥေရာပႏိုုင္ငံေတြက ကူညီမယ္လိုု႔ ကမ္း လွမ္ခဲ့တယ္။ ဒါေပမယ့္ မိုုင္းရွင္းလင္းေရးက အခုုထိ မစရေသးဘူး။ အေထာက္အပ့ံတခ်ဳိ႕ ကုိုု ေတာ့ မိုုင္းအႏၱရာယ္ပညာေပးလုုပ္ငန္းမွာ သံုုးေနတာ ေတြ႔ရတယ္။ တခ်ဳိ႕ကိုုေတာ့ ေ၀ဒနာရွင္မ်ားကိုု အကူအညီေပးရာမွာ သံုုးတယ္။ မိုုင္းရွင္းလင္းေရးကေတာ့ တကယ္ကိုု မစတင္ရေသးဘူး။ အာဏာပိုုင္ေတြက တႏိုု္င္ငံလံုုး အပစ္အခတ္ရပ္စဲေရး လက္မွတ္ထိုုးၿပီးတဲ့ အခ်ိန္အထိ မိုုင္းရွင္းလင္းေရး လုုပ္ႏိုုင္မွာ မဟုုတ္ဘူးလိုု႔ ေျပာတယ္။” အစိုုးရေရာ တိုုင္းရင္းသားအဖြဲ႔ေတြပါ ေျမျမႇဳပ္မိုုင္း အသံုုးျပဳတယ္လိုု႔ အစီရင္ခံစာမွာ ေဖာ္ျပတယ္။ ဘယ္သူက ပိုုသံုုးတာမ်ားသလဲ။ “ဘယ္သူပိုသံုုးလဲဆိုုတာ အတိအက် မေျပာႏိုုင္ဘူး။ တိုုက္ပြဲသ႑ာန္ အေပၚမူတည္ၿပီး ကာလတခုမွာ တဖဲြ႔က အျခားအဖြဲ႔ထက္ ပိုုသံုုးတာမ်ဳိး ရွိတယ္။ ေနာက္ႏွစ္ေတြမွာ က်ေတာ့ အျခားအဖြဲ႔က ပိုုသံုုးတာမ်ဳိး ရွိတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဘယ္အဖြဲ႔က ပိုုသံုုးတယ္လိုု႔ ပံုုေသေျပာဖိုု႔ ခက္တယ္။ ျပႆ နာက ႏွစ္ဖက္စလံုုး သံုုးတယ္။ ဆိုုးတာက တိုုက္ပြဲေတြက ၿပီးသြားေပမယ့္ ေျမျမႇဳပ္မိုုင္းေတြကေတာ့ က်န္ေနခဲ့တဲ့ ကိစၥပါ။ စစ္သားေတြ ဘားတိုုက္ျပန္သြားေပးမယ့္ မိုုင္းေတြက အဲဒီေနရာေတြမွာ က်န္ေနတယ္ေလ။ ေနာက္ဆက္တြဲက အရပ္သားေတြ မိုုင္းရဲ့ သားေကာင္ျဖစ္ရတဲ့ ကိစၥပါ။” ျမန္မာႏိုုင္ငံသာ ေျမျမႇဳပ္မိုုင္းတားဆီးေရး သေဘာတူစာခ်ဳပ္ အဖြဲ႔၀င္ျဖစ္လာရင္ အက်ဳိးေက်းဇူးေတြကိုု ဘယ္သူေတြ ခံစားရမလဲ။ “တိုုင္းသူျပည္သားေတြ အက်ဳိးခံစားရမွာေပါ့။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုုေတာ့ မိုုင္းရွင္းလင္းေရးကိုု ေနာက္မွ လုုပ္ရတာ အကုုန္အက်သိပ္ႀကီးတယ္။ အခ်ိန္လည္း ကုုန္တယ္။ အဲဒါမ်ဳိး မိုုင္းရွင္းလင္းေရးကုုိ အလွဴရွင္ေတြက မကူညီခ်င္ဘူး။ မိုုင္းေတြ ထပ္ၿပီး ေထာင္ေနေသးလိုု႔ပါ။ မိုုင္းတားဆီးေရးစာခ်ဳပ္ကိုု အစိုုးရက လက္မွတ္ေရးထိုုးလိုုက္ရင္ ေနာက္ထပ္ မိုုင္းေထာင္ခြင့္ မရွိေတာ့ဘူးေလ။ ဒါ့အျပင္ ရွိတဲ့ မိုုင္းေတြကုုိလည္း ဖ်က္ဆီးပစ္ဖိုု႔ တာ၀န္ရွိတယ္။ အဲဒီအခ်ိန္က်မွ မိုုင္းရွင္းလင္းေရးကိုု အကူအညီေပးမယ့္ အလွဴရွင္ေတြ လာၾကလိမ့္မယ္။” ေျမျမႇဳပ္မိုုင္းကိစၥ အရင္က တိုုင္းရင္းသားလက္နက္ကိုုင္အဖြဲ႔ေတြနဲ႔ လုုပ္ခဲ့တယ္လိုု႔ သိရတယ္။ အခုုေရာ သူတိုု႔နဲ႔ လုုပ္ေနတုန္းလား။ “ေျမျမႇဳပ္မိုုင္းတားဆီးေရး အျပည္ျပည္ဆိုုင္ရာ လံႈ႔ေဆာ္မႈအဖြဲ႔ဟာ ေျမျမႇဳပ္မိုုင္း အသံုုးျပဳတဲ့ အဖြဲ႔အားလံုုးနဲ႔ တြဲလုုပ္ပါတယ္။ ျမန္မာအစိုုးရေရာ၊ တိုုင္းရင္းသား လက္နက္ကိုုင္အဖြဲ႔ေတြပါ ေျမျမႇဳပ္မိုုင္းသံုုးၾကတယ္။ သူတိုု႔ကိုု က်ေနာ္တိုု႔ ခ်ည္းကပ္တယ္။ မိုုင္းသံုုးတာဟာ မေကာင္းဘူး။ ရပ္တန္႔သင့္တယ္လိုု႔ နားခ်စည္းရံုုးတယ္။ ႏွစ္ဖက္စလံုုးကိုု ဒီလိုုပဲေျပာတယ္။” နယ္စပ္ေဒသေတြက ဒုုကၡသည္ေတြ ျပန္လည္ေနရာခ်ထားေရးနဲ႔ ေျမျမႇဳပ္မိုုင္းျပႆ      နာ ဆက္စပ္မႈ ရွိပါသလား။ “ဒုုကၡသည္ေတြ ျပန္လည္ေနရာခ်ထားေရးကိုု အဓိက ေဆာင္ရြက္တာက UNHCR ပါ။ သူတိုု႔ ေပၚလစီက ေျမျမႇဳပ္မိုုင္းရွိတဲ့ ေနရာေတြကိုု ဒုုကၡသည္ေတြ ျပန္လည္ေနရာခ်မွာ မဟုုတ္ဖူးဆိုု တာပါ။ လူသားခ်င္းစာနာမႈ အရပဲျဖစ္ျဖစ္၊ ဒုုကၡသည္ေတြရဲ့ အႏၱရာယ္စိုးရိမ္လိုု႔ပဲျဖစ္ျဖစ္ သူတိုု႔ လုုပ္လိုု႔မရပါ။ ဒါေၾကာင့္ ဒုုကၡသည္ေတြကိုု ျပန္လည္ေနရာမခ်မွီ မိုုင္းရွင္းလင္းေရးကိစၥဟာ အျမင့္ဆံုုး ဦးစားေပးလပ္ရတဲ့ ကိစၥပါ။” ေနာက္ဆံုုးေမးခြန္းပါ။ ျမန္မာႏိုုင္ငံက ႏိုုင္ငံေရး ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမႈေတြဟာ ေရရွည္မွာ ေျမျမႇဳပ္မိုုင္း ျပႆ     နာေျဖရွင္းေရးကိုု အေထာက္အကူျပဳႏိုုင္မယ္ထင္သလား။ “တကယ္ျဖစ္မလားဆိုုတာေတာ့ က်ေနာ္လည္း အတိအက် မေျပာႏိုုင္ပါ။ ဒါေပမယ့္ အဲဒါမ်ဳိး ျဖစ္ဖိုု႔ေတာ့ က်ေနာ္ ေမွ်ာ္လင့္ပါတယ္။ အနာဂတ္မွာ တက္လာမယ့္ အစိုုးရဟာ ေျမျမႇဳပ္မိုုင္း တားဆီးေရးစာခ်ဳပ္ကိုု လက္မွတ္ေရးထိုုးဖိုု႔ လူသားခ်င္း စာနာမႈအရ စဥ္းစားသင့္တယ္။ ဒါမွ မိုုင္းေတြ ရွင္းႏိုုင္ၿပီး ျပည္သူလူထုု အက်ဴဳိးရွိလာမွာပါ။” ဘာေတြမ်ား ထပ္ျဖည့္ခ်င္ပါေသးလဲ။ “ဒီကိစၥဟာ အစိုုးရေရာ တိုုင္းရင္းသားလက္နက္ကိုုင္အဖြဲ႔ေတြ တစ္ဦးခ်င္းစီ လုုပ္မယ္ဆိုု လုုပ္လိုု႔ရတဲ့ ကိစၥပါ။ တျခားဖက္က လုုပ္တာကိုု ေစာင့္ေနစရာ မလိုုပါ။ အစိုုးရအေနနဲ႔ မိုုင္းတားဆီးေရးစာခ်ဳပ္ကိုု လက္မွတ္ေရးထိုုး ႏိုုင္ပါတယ္။ တိုုင္းရင္းသားအဖြဲ႔ေတြ သံုုးေနလင့္ကစား လုုပ္ႏိုုင္ပါတယ္။ ဒါဟာ အစိုုးရ ဒီကေန႔ ရႏိုုင္တဲ့ အခြင့္အလမ္းႀကီးပါ။ သူတိုု႔ရဲ့ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးေဖၚေဆာင္မႈျဖစ္စဥ္ကိုု အေထာက္အကူျပဳပါလိမ့္မယ္။ ဒီနည္းနဲ႔ တိုုင္းရင္းသား အဖြဲ႔ေတြကိုု အရင္လုုပ္ျပပါ။ လူထုုခံစားေနရတာကိုု ရပ္တန္႔ေစေတာ့မယ္ဆိုုတာကိုု ျပသပါ။ ဒါဟာ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး ေဖာ္ေဆာင္မႈအတြက္ ေကာင္းတဲ့လုုပ္ရပ္ပါ။”