ျမန္မာျပည္က လူငယ္ေတြအေတာ္မ်ားမ်ားဟာ အင္တာနက္ နည္းပညာ သံုးျပီး ျပည္သူျပည္သားသတင္းသမားေတြ လုပ္ခ်င္ၾကတယ္လို့ ျမန္မာအိုင္စီတီနည္းပညာ ဖြ့ံျဖိုးတိုးတက္ေရးအဖြဲ့အစည္း(မီဒို) (Myanmar ICT for Development Organization- MIDO)ရဲ့ အမႈေဆာင္ညြွႊန္ၾကားေရးမႉး ဘေလာ့ဂါ ဦးေနဘုန္းလတ္က ေျပာပါတယ္။ ဒီဗီြဘီသတင္းဌာနနဲ့ သီးသန့္ေတြ့ဆံုေမးျမန္းခန္းမွာ သူက ခုလို ေျပာလိုက္တာျဖစ္ပါတယ္။ ဦးေနဘုန္းလတ္ကို ဦးသန္း၀င္းထြဋ္က ေတြ့ဆုံေမးျမန္းထားတာျဖစ္ပါတယ္။ ျမန္မာျပည္အနွံ့ သင္တန္းေတြ ျဖန့္ေ၀ေပးေနတဲ့ မီဒုိအေၾကာင္း ႐ွင္းျပေပးပါ။ [caption id="attachment_37162" align="alignleft" width="264" caption="ဦးေနဘုန္းလတ္နဲ့ ဦးသန္း၀င္းထြဋ္"][/caption] “Myanmar ICT for Development Organization (MIDO)ကေတာ့ ျမန္မာအိုင္စီတီနည္းပညာ ဖြ့ံျဖိုးတိုးတက္ေရးအဖြဲ့အစည္းေပါ့။ တုိင္းျပည္ရဲ့ ဖြံ့ျဖိုးတုိးတက္မႈအေပၚမွာ နည္းပညာပုိင္းအေနနဲ့ ဘယ္လုိ အေထာက္အပံ့ေပးနုိင္မလဲေပ့ါ။ ပထမကေတာ့ အုိင္စီတီ သတင္းနဲ့ဆက္သြယ္ေရးနည္းပညာေတြကုိ နယ္ေတြကုိ သင္ေပးလုိက္ခ်င္တယ္။ နယ္ကလူေတြက ရန္ကုန္တက္ျပီး စာသင္ဖုိ့ အခက္အခဲ႐ွိတယ္။ နယ္နဲ့ ျမို့ၾကီးေတြရဲ့ၾကားမွာ နည္းပညာကြာဟမႈ အရမ္းကုိ ၾကီးေနတယ္။ အဲဒါကုိ ကြာဟခ်က္မၾကီးေအာင္ က်ေနာ္တို့ လုိက္သင္ေနတာ။ ကြာတာကေတာ့ အေျခခံအေဆာက္အအုံပုိင္းက ေတာ္ေတာ္ ကြာတယ္။ ေနာက္တခုက အသုံးျပုမႈအပုိင္း၊ တခ်ဳိ့ေနရာေတြမွာ နည္းပညာေတြက ႐ွိေတာ့႐ွိေနတယ္။ ဒါေပမယ့္ လူငယ္ေတြ အသုံးျပုမႈအပုိင္းက်ေတာ့ တခ်ဳိ့က ေဖ်ာ္ေျဖေရးလုပ္ေနတာတုိ့၊ အေပ်ာ္သုံးေနတာတုိ့ အဲဒါေတြ ပုိမ်ားေနတယ္။ က်ေနာ္တုိ့ အင္တာနက္ေတြ စေပၚလာတုန္းက ရန္ကုန္မွာ ျဖစ္သလုိပဲ တခ်ဳိ့နယ္ေတြမွာ အင္တာနက္ဆုိတာ တျခားဘာေတြသုံးလုိ့ရေသးတယ္ဆုိတာ နားမလည္ဘဲနဲ့ ခ်က္တင္၀င္ဖုိ့ရယ္၊ ေဖ်ာ္ေျဖေရးအတြက္ သုံးေနတာမ်ဳိး။ အဲဒါေတြက နယ္ေတြမွာ အမ်ားၾကီး ျဖစ္ေနတာေပ့ါ။ အဲဒါေၾကာင့္ နည္းပညာနဲ့ ပတ္သက္တဲ့ သင္တန္းေတြကုိ နယ္အနွ့ံလုိက္ျပီး ေပးျဖစ္တာပါ။” မီဒိုရဲ့ အခုလႈပ္႐ွားမႈအရ ဘယ္နယ္ေတြ ေရာက္ခဲ့ျပီးျပီလဲ။ “က်ေနာ္တုိ့က တုိင္းနဲ့ျပည္နယ္ ၁၄ ခုလုံးကုိ သြားဖုိ့ အစီအစဥ္႐ွိေတာ့ မေရာက္ေသးတာ ကခ်င္႐ွိမယ္။ ရခုိင္ဆုိ ဒီလထဲမွာ သြားဖုိ့႐ွိတယ္။ ကခ်င္ပဲ က်န္ေတာ့တယ္။” ေနရာေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ေရာက္ျပီးျပီဆုိေတာ့ ျမို့ေတြ၊ ျမို့ျပေတြနဲ့ ေ၀းလံတဲ့ေနရာေဒသေတြ နည္းပညာ ကြာဟခ်က္ ဘယ္ေနရာမွာ အၾကီးမားဆုံးလဲ။ “တခ်ဳိ့ေနရာေတြဆုိ ေနာက္ဆုံးအဆင့္အရ အင္တာနက္ရရမယ္။ အင္တာနက္မရခင္မွာ ေနာက္တဆင့္ ခ်ျပီး ေျပာမယ္ဆုိရင္ မီးလာရမယ္။ တခ်ဳိ့ေနရာေတြမွာ မီးကုိ မလာတဲ့ေနရာမ်ဳိးေတြ ႐ွိတယ္။ အဲလုိေနရာေတြကုိလည္း သြားတယ္။ တေနကုန္ မီးစက္နဲ့ သင္ရတယ္။ အင္တာနက္မရတဲ့ ေနရာေတြလည္း ႐ွိေနတယ္။ အဲဒါမ်ဳိးက်ေတာ့ က်ေနာ္တုိ့ ကြန္ပ်ဴတာအေျခခံပဲ သင္ရတယ္။ အင္တာနက္ ရတဲ့ေနရာေတြ က်ျပန္ေတာ့လည္း အင္တာနက္သာ ရေနတယ္။ လူငယ္ေတြရဲ့ အသုံးျပုမႈက ကုိယ့္ရဲ့ ဖြံ့ျဖိုးတုိးတက္မႈ၊ တုိင္းျပည္ရဲ့ ဖြံ့ျဖိုးတုိးတက္မႈအတြက္ အေထာက္အပံ့မျဖစ္တာမ်ဳိးေတြ ေတြ့လာရတယ္။ အဲလုိေနရာမ်ဳိးေတြက်ေတာ့ က်ေနာ္တုိ့က ဖြံ့ျဖိုးတုိးတက္မႈအတြက္ နည္းပညာကုိ ဘယ္လုိသုံးလုိ့ရတယ္ဆုိတာ ေျပာရတာေပ့ါ။” နယ္ေတြသြားတဲ့အခါက်ေတာ့ လူငယ္ေတြ အလြွႊာမ်ဳိးစုံ ေတြ့ခဲ့တယ္။ တကၠသုိလ္ပညာေရးလုိက္စားတဲ့ လူငယ္နဲ့ဆုိင္တဲ့ အင္တာနက္ အသုံးျပုပုံ၊ လယ္ယာစုိက္ပ်ဳိးေရးလုပ္ေနတဲ့ လူငယ္တေယာက္ရဲ့ အင္တာနက္အသုံးျပုပုံ၊ ေမြးျမူေရးလုပ္ေနတဲ့ လူငယ္တေယာက္ရဲ့ အင္တာနက္အသုံးျပုပုံ စသျဖင့္ အလားအလာ ဘယ္လုိေတြ့ရလဲ။ “အခုေလာေလာဆယ္ က်ေနာ္သြားတဲ့အခ်ိန္မွာ အမ်ားဆံုးေတြ့ရတာကေတာ့ အဲလိုေတြ မေတြ့ရဘူး။ တကၠသိုလ္တက္ေနတဲ့ လူငယ္တေယာက္က သူနဲ့သက္ဆုိင္တဲ့ ဘာသာရပ္တခုခုကုိ အေထာက္အကူျပုဖုိ့အတြက္ အင္တာနက္သံုးတာမ႐ွိဘူး။ လယ္ယာက႑နဲ့ပတ္သက္လို့လည္း လယ္ယာက႑နဲ့ခ်ိတ္ဆက္မႈလည္း မ႐ွိၾကဘူး။ က်ေနာ္ေတြ့ရအမ်ားဆံုးကေတာ့ တေယာက္နဲ့တေယာက္ ဆက္သြယ္ေဆာင္႐ြက္ခ်င္တာေတြ ႐ွိတယ္။ အမ်ားဆံုးက ဘာလဲဆုိေတာ့ ဂ်ာနယ္လစ္ဇင္ေပါ့။ သူတုိ့ေဒသတြင္း ျဖစ္ပ်က္ေနတဲ့ အျဖစ္အပ်က္ေတြကို သတင္းေတြပုိ့ခ်င္တယ္။ အဲဒါေတြကုိ ဘယ္လိုပုိ့ရမလဲေပါ့။ Citizen Journalist ျဖစ္ခ်င္တဲ့သူက ေတာ္ေတာ္မ်ားတယ္။” ကုိယ္နယ့္မွာျဖစ္ေနတာေတြကို သတင္းဌာနနဲ့ဆက္သြယ္ျပီး သတင္းပုိ့ခ်င္ၾကတဲ့သူေတြ သတင္း၊ အုိင္တီနည္းပညာကုိ စိတ္၀င္စားတဲ့လူငယ္ေတြက ပုိမ်ားတယ္ေပါ့။ သူတို့အတြက္ မီဒုိက  ဘာေတြလုပ္ေပးနုိင္မလဲ။ ဘာေတြကူညီေပးနုိင္မလဲ။ “ပထမ က်ေနာ္က နည္းပညာေတြ ဘယ္လိုသံုးရလဲဆုိတာ လုိက္သင္တယ္။ သင္တဲ့အခါ ခုနက ေတြ့႐ွိခ်က္ကို ေတြ့လိုက္ရတယ္။ Citizen Journalist သေဘာမ်ိုး သတင္းပို့ခ်င္တဲ့လူေတြက အတုိင္းအတာတခုအထိ ေတာ္ေတာ္မ်ားေနတာေတြ့ရေတာ့ သူတုိ့ုိကုိ နည္းပညာေတြခ်ည္းပဲ သင္ေပး႐ုံနဲ့မလံုေလာက္တာကုိ သြားေတြ့ရတယ္။ နည္းပညာခ်ည္းပဲ နားလည္ျပီး ဂ်ာနယ္လစ္ဇင္နဲ့ ပတ္သက္ျပီး နားမလည္တဲ့အခါ သူတို့ေျပာသမွ်က သတင္းမျဖစ္ဘူး။ တခါတခါက် အရမ္း စိတ္ခံစားမႈမ်ားေနတယ္ေပါ့။ ေနာက္ပုိင္း က်ေနာ့္ရဲ့ သင္တန္းေတြမွာ ဘာပါထပ္ျဖည့္ဖို့ စဥ္းစားထားလဲဆုိေတာ့ ဂ်ာနယ္လစ္ဇင္နဲ့ပတ္သက္တာေတြ၊ အုိ္င္တီနဲ့ ဂ်ာနယ္လစ္ဇင္တြဲျပီးေတာ့ အဓိက ရည္မွန္းတာက CJေတြ၊ တကယ့္အရည္အခ်င္းျပည့္၀တဲ့ CJ ေတြတနုိင္ငံလံုးအနွံ့ေပၚလာဖို့ ဦးတည္ျပီးေတာ့ CJ အတြက္ သီးသန့္ သင္တန္းေပးတာေတြပါလုပ္ဖို့ စဥ္းစားေနပါတယ္။” နယ္ေပါင္းစံုမွာ အခု လူငယ္ေတြက ကြန္ပ်ဴတာ၊ အင္တာနက္ေတြသံုးတယ္။ Facebook လို လူမႈေရးကြန္ယက္ေတြသံုးတယ္။ လူမႈေရးကြန္ယက္ထဲမွာ အတည္ျပုရတဲ့ သတင္းေရာ၊ အတည္ျပုလို့မရတဲ့ သတင္းေတြ ေရာေနတဲ့အေပၚမွာ လူငယ္ေတြရဲ့ ဆင္ျခင္ပိုင္းျဖတ္ခြဲျခားနုိင္မႈ အဆင့္ အတို္င္းအတာကုိ ဘယ္လိုသံုးသပ္ခ်င္လဲ။ “အားနည္းတယ္။ တခ်ို့က်ေတာ့ သိကုိမသိတာ။ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား တခ်ို့ေနရာေတြ ဂ်ာနယ္ေတြဘာေတြ ဖတ္ဖို့ အဆင္မေျပတဲ့အခါ facebook ေပၚက သတင္းေတြကုိပဲ အားထားေနတာ႐ွိတယ္။ Facebook ရဲ့သေဘာသဘာ၀ကုိ နားမလည္ၾကဘူးေပါ့။ Facebook ဆိုတာ လူတုိင္းေရးလို့ရတယ္ဆုိတာမ်ိုး။ ေနာက္ Photoshop ေဆာ့ဖ္၀ဲေတြသံုးျပီး ပံုေတြျပင္လို့ရတယ္၊ ဟုိဘက္ကပံု ဒီဘက္က ပံုစာထိုး။ ဒီဘက္ကပံု ဟုိဘက္ပံု စာထုိး လုပ္လို့ရတယ္ဆိုတာမ်ိုးေတြလည္း နားမလည္ၾကဘူး။ အဲဒါေတြကို နားမလည္တဲ့အခါ အခု ဂ်ာနယ္လစ္ဇင္နဲ့ ပတ္သက္တာမွာ က်ေနာ္ ဒါမ်ိုးထည့္ထားတယ္။ ဖိုတုိေ႐ွာ့နဲ့ ဘယ္လိုျပင္လို့ရတယ္၊ ေနာက္ ေတြ့တာတုိင္း သတင္းမဟုတ္ဘူး။ သတင္းကုိ ယံုၾကည္ဖို့အတြက္က ဘယ္လိုရင္းျမစ္ အတည္ျပုခ်က္ေတြ လုိက္ရမယ္ဆိုတာမ်ိုးေတြ၊ ေနာက္ သတင္းကုိ ျပန္ျဖန့္တဲ့အခါ အမ်ားၾကီး သတိထားရမွာေတြ၊ တာ၀န္ခံဖုိ့ေတြပါ။ အဲဒါေတြလည္း အခုလည္းေျပာျဖစ္တယ္။ Facebook သင္တုိင္း ဒါေတြေျပာျဖစ္တယ္။ ဘာလို့လဲဆုိေတာ့ Facebook အခန္းက႑က တျဖည္းျဖည္းက်လာတယ္။ ေပါက္တတ္ကရေတြမ်ားလာတယ္။ သတင္းမဟုတ္တဲ့ သတင္းေတြကေန လံႈ့ေဆာ္မႈေတြ အမ်ားၾကီး ျဖစ္လာတယ္။ သက္ေရာက္မႈေတြလည္း အရမ္းၾကီးလာတယ္။ လူေတြက ဘယ္ေလာက္အထိျဖစ္လာလဲဆုိရင္ Facebook က အလကားပါကြာဆိုတာမ်ိုး ျဖစ္လာတယ္။ က်ေနာ္က Facebook အခန္းက႑က်လာတာ မလိုလားဘူး။ Facebook အခန္းက႑က်လာျခင္းနဲ့အတူ CJရဲ့အခန္းက႑ပါ က်လာတယ္။ CJတုိ့ Facebook တို့က သံုးရဦးမွာ။ ၂၀၁၂ တုန္းကလည္း ဒီအားကုိ သံုးခဲ့တာ။ ၂၀၀၇ တုန္းကလည္း ဒီ အြန္လို္င္းမီဒီယာအားကုိ သံုးခဲ့တာ။ ၂၀၁၅ မွာလည္း ဒါကုိသံုးရဦးမွာ၊ သူ့ရဲ့အခန္းက႑ကုိ မက်ေစခ်င္ဘူး။” အပုိင္း ၂ ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါမည္။